Aldaǵy 2-3 jylda elimizde energııa tapshylyǵy týyndaıtyny mamandar men ǵalymdar tarapynan aıtylyp júr. Sondyqtan elde atom elektr stansasyn salý máselesi ótkir tur. Salany jaqsy biletin sarapshylar jyl ozdyrmaı AES qurylysyna kirisken abzal deıdi. Áıtpese, energetıkalyq qaýipsizdik turǵysynan kórshi elderge táýeldi bolyp qalýymyz bek yqtımal.
Taıaýda mamandar pikirtalas alańynda jınalyp, atom salasyn damytýdyń ózekti máselelerin, onyń ishinde elde AES salý múmkindikterin taǵy talqylady.
«Elektr energııasyn tutynýdyń ósýi men jumys istep turǵan stansalardaǵy generasııalaýshy jabdyqtyń tozýyna baılanysty elde jańa energetıkalyq qýattardy iske qosý – ózekti másele. Úkimettiń kómirteginsiz energetıkaǵa kóshý baǵyty, sondaı-aq elimizde shıkizat pen óndiristik bazanyń bolýy respýblıkada atom energetıkasy salasyn damytý úshin barynsha tıimdi jaǵdaı jasaıdy. AES salý – ındýstrııalyq damýǵa qajetti ońtaıly ári tıimdi sheshim», deıdi «Qazaqstan atom elektr stansalary» JShS bas dırektory Tımýr Jantıkın.
Atom energetıkasy elektr energııasynyń turaqty kózin qamtamasyz etýdiń joly ǵana emes, ekonomıkanyń sabaqtas salalaryn damytýdyń qýatty katalızatory ekenin túsinetin kez jetti deıdi mamandar.
«Qazaqstanda atom elektr stansalaryn salý máselesi azamattar arasynda biraz kúmán týdyrady. Kóbi onyń artyqshylyǵyn bile bermeıdi. О́kinishke qaraı halyq atom energııasyn engizýdiń naqty ekonomıkalyq paıdasy týraly habarsyz. El keleshegin oılasaq, energııa tapshylyǵy men energııaǵa táýeldilikten arylý mańyzdy. Qısyndy qadamdardyń biri – atom elektr stansasyn salý», deıdi Azamattyq alıans tóraıymy Baný Nurǵazıeva.
Jasyl energııa kózderiniń qataryna qosylǵan atom elektr stansalary qorshaǵan ortaǵa, ásirese adamnyń densaýlyǵy men ómirine qaýip tóndirmeıtinin saladaǵy ǵalymdar men mamandar dáleldi dáıektermen aıtyp, tujyrymdap qoıǵaly da birqydyrý ýaqyt ótti.
«Eger biz atom elektr stansalarynyń qurylysyna qarsy bolsaq, onda energetıka salasynda da, jalpy elde de eshteńege qol jetkize almaımyz. Men óz basym naqty sheshimge keldim: AES halyqqa eshqandaı qaýip tóndirmeıdi. Onyń qorshaǵan ortaǵa da zııany joq. Buǵan Almaty men Kýrchatovtaǵy ǵylymı-zertteý reaktorlarynyń tájirıbesi dálel», dep atap kórsetti forým moderatory, «Atameken» UKP basqarýshy dırektory Jaqyp Haırýshev.
Búginde eldiń atom ónerkásibinde 20 myńnan asa adam jumys isteıdi. Onyń ishinde 15 myńy – negizgi óndiristik personal. Sondaı-aq ondaǵan jyldar boıy tabysty jumys istep kele jatqan «Ulttyq ıadrolyq ortalyq» pen «Iаdrolyq fızıka ınstıtýtynda» kóptegen maman qyzmet etedi.
«Qazaqstanda AES salý jónindegi talqylaý men ártúrli pikirtalas aıasynda elimizdiń atom energııasyn beıbit maqsatta paıdalanýdaǵy orasan zor tájirıbesin atap aıtqan asa mańyzdy. Máselen, «Iаdrolyq fızıka ınstıtýtynyń» negizinde 57 jyl boıy SSR-Q (qazaqstandyq sý-sýly reaktory) tabysty jumys istep keledi. Bul eldegi jalǵyz stasıonarlyq, kópmaqsatty (irgeli, qoldanbaly zertteýler, medısınalyq jáne ónerkásiptik radıoızotopty ónimderdi óndirý boıynsha) zertteý reaktory. Ol elimizde AES salý úshin qarastyrylyp jatqan reaktorlardyń túpúlgisi bolyp sanalady. Instıtýt bazasynda atom salasy úshin kadr daıarlaý júzege asyrylady», dedi Iаdrolyq fızıka ınstıtýtynyń bas dırektory, akademık Saıabek Sahıev.
«Ulttyq ıadrolyq ortalyqtyń» bas dırektory Erlan Ǵadiletulynyń sózinshe, AES-tiń álemdegi perspektıvasy eń joǵary energııa kózi ekeni áldeqashan dáleldengen.
«Ulttyq ıadrolyq ortalyq» óziniń bilikti mamandary men bilimdi ǵalymdarynyń arqasynda, kópjyldyq tájirıbesiniń nátıjesinde atom salasynda álemge áıgili tabystarǵa qol jetkizdi. El-jurt AES mańyzyn durys uǵynyp, saldyrýǵa bel býsa, ony iske qosyp, el ıgiligine aınaldyrýǵa qaı turǵyda da bizdiń áleýetimiz jetedi. Odan keıin bizdiń qoǵam AES-ten qorqyp nemese ony túsinbeı otyr degenmen kelispeımin. Halyq bárin biledi, túsinedi, tek saqtanyp jatyr. О́ıtkeni Semeı atom qarýynyń qorqynyshy men salǵan jaraqaty bar», dedi ǵalym.