Toqyraý jyldary Temirtaý sút zaýyty jumysyn toqtatyp, qaraýsyz qalǵan. Zaýytty ury-qary torýyldap, biraz múlkin qoldy qylady. Táýelsizdik alǵannan keıin bir kezderi dúrildep jumys istegen zaýytty qaıta qalpyna keltirip, iske qosý úshin segiz aı ýaqyt jumsalǵan.
1999 jyldyń mamyr aıynda konveıerden alǵashqy ónimin alǵan «REN-Milk» sút zaýyty – búginde óńir naryǵyndaǵy belsendi oıynshy.
О́ndiristi qaıta iske qosqan jyldary 2 tonna shıki sútten sút pen aıran óndirgen. Sol kezde «Ispat-Qarmet» shahta-zaýyttaǵy eńbekkerlerin osy kásiporynnyń aǵarǵanymen qamtamasyz etipti.
«Eki tonna ónim degenińiz kúlkili kólem, árıne. Biraq turalap baryp, qaıta turǵan kásiporyn úshin bul eki tonna óte mańyzdy kórsetkish edi», deıdi seriktestik basshysy Vasılıı Rychkov.
Bul ýaqytta kásiporynnyń aldynan birneshe kedergi shyqqan. Onyń biri – tońazytqysh qoıma tapshylyǵy. Daıyn ónimdi dereý ótkizbese, onda ol buzylyp, qanshama eńbek rásýa bolatyn. Ekinshi túıtkil – shıkizat tabýdyń qıyndyǵy. Ýaqyt óte kele elge mal bite bastaǵan soń, zaýyt kúnine on tonnadaı sút qabyldaı bastaıdy. Aralap júrip sút jınaıtyn aýyldar qatary artady. Birtindep aımaqtyń ár tusy men el astanasynan dúkender jelisi ashylady. Halyqty sapaly sút taǵamymen qamtamasyz etken kásiporynnyń qanaty keńge osylaı jaıyldy.
Kúndelikti kásiporynǵa jetkizilgen shıki sútten 20-dan astam ónim túri jasalady. Aıran, ıogýrt, qaımaq, súzbe, irimshik, maı, shokoladty maı, balmuzdaq sekildi ónimderi ótimdi. Dúken sórelerinde túr-túri tolyp tur.
Shıkizatty irgeles Nura, Abaı, Osakarov, Qarqaraly aýdandary men Aqmola oblysynyń ońtústik óńirlerinen tasıdy. Vasılıı Edýardovıch «Sútti sıyr fermalaryn kóbeıtpese, alys aýyldardan tasymaldaý jalǵasa beredi», deıdi. Bul oraıda dırektor belorýs elin mysalǵa alady. Ol jaqta sút tasymaldaıtyn kólikter ári ketse 25-30 shaqyrymǵa uzaıdy eken. О́ıtkeni ferma kóp. Al bizdegi zaýyttyń kólikteri ári-beri eń kemi 400 shaqyrym jol júrip keledi.
Qazir sút tasymaldaıtyn ár kólikte navıgasııa jelisi bar. Bul qondyrǵy arqyly sút kóliginiń qaıda júrgenin bilip otyrýǵa bolady. Oqys jaǵdaı týyndaǵandaı bolsa, jedel kómekke jetýge múmkindik bar. Qys qatty bolǵan kezderi qyr asqan kólikter aptalap joǵalyp ta ketken kórinedi. Sol sebepti kásiporyn áýelgi kezekte qaýipsizdikke den qoıǵan.
Sút fabrıkasynda ónim sapasyn qadaǵalaıtyn arnaıy zerthana bar. Kez kelgen taýar zerthana qyzmetkerleriniń maquldaýynsyz syrtqa shyqpaıdy. Aýyldan jetken sút 6 tonnalyq tankerlerge quıylady. Ábden tazartyp, sýytylady. Sodan soń apparattyq bólimshege jetkizilip, taǵy bir márte tazartylyp, sehtarǵa jóneltiledi.
Mundaǵy mamandar ózderine júktelgen mindetti jaýapkershilikpen atqarady. Azyq-túlik sapasyn, qaýpsizdigin aldyńǵy orynǵa qoıǵan. Qazir fabrıka mamandary irimshik pen maıdy molynan ázirlep jatyr. О́ıtkeni kók shóptiń ýaqytynda ónimniń de qunary mol bolady. Denin tońazytqyshtaryna saqtap jatyr. Qysta satylymǵa shyǵarady.
Jaz qalaı shyǵady, sehtyń balmuzdaǵyna da suranys solaı artady. Bir ǵana aýysymnyń ózinen 2 tonnaǵa jýyq balmuzdaq quıylady. Reseılik qondyrǵynyń kómegimen túrli dámdeýish qosyp ázirlenetin mundaǵy balmuzdaqtar shynymen brendke aınaldy. Aıran uıytýǵa da kóp ýaqyt jumsalady eken. Sútke arnaıy ashytqy qosyp, ony bóshkede uıytady. 37-42 gradýsta shamamen jarty kún turady. Tehnologter dámin jıi kórip, qyshqylyn tekserip otyrady. 1,5 paıyzdyq maılylyǵy bar aırannyń kúnine 14-15 tonnasyn óndirip, zaýyttan jóneltedi.
Irimshik arnaıy 2 tonnalyq naýada ashytylady. Sehta ondaı 10 naýa bar. Keshkilik aýysymda sútti soǵan quıyp, 8-9 saǵat ýaqyt ashytady. Erteńine qaınatyp, irimshigin súzedi. Daıyn ónimdi salqyndatyp alǵan soń, qoımaǵa jiberedi. Ár naýadan 200 keli irimshik óndiriledi.
Fabrıkanyń quıý sehynda sanıtarlyq talaptar qatań saqtalady. Iаǵnı munda daıyn ónim patentteledi. Aıran, sút, irimshik qapshyqtarǵa, qoraptarǵa quıylady. Munda múldem bakterııa bolmaýǵa tıis. Áıtpese, tonna-tonna sút ónimi dúken sóresine jetkenshe ashyp ketip, kásiporyn shyǵynǵa batýy múmkin.
«REN-Milk» – 500-ge jýyq adamǵa jumys berip otyrǵan irgeli kásiporyn. Temirtaýmen qosa irgedegi aýyldan, qaladan qatynap isteıtinder de bar. Biraq tehnıkalyq qyzmet kórsetý mamandarynyń jetispeýshiligi baıqalady. Biraz boldy, fabrıka jastardy tehnologııaǵa oqytyp, kadr máselesin osylaı sheship júr.
Kásiporyn 2018 jyly ónim kólemin 25 paıyzǵa ulǵaıtyp, «Qazaqstannyń úzdik taýary» óńirlik kórme konkýrsynda «Úzdik azyq-túlik taýary» atalymyn jeńip alǵan.
Qaraǵandy oblysy