Adam papıllomasy vırýsy (APV) qanshalyqty qaýipti? Jatyr moıny obyryn aldyn alýǵa septesetin APV-ǵa qarsy vaksınasııa elde qashan júrgiziledi? Bul taqyrypty Astanada ótken forýmda qoǵamdyq, ǵylymı, halyqaralyq uıym músheleri (DDU, IýNISEF, BUUDB, EO), Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa, sondaı-aq belgili dárigerler, ǵalymdar, din qyzmetkerleri men qoǵam belsendileri talqylady.
Mamandardyń aı-týynsha, bıyl APV-ǵa qarsy vaksınasııa qaıta bastalady. Jalpy, adam papıllomasy vırýsy (APV) – álemde óte keń taralǵan, shyryshty qabattar men terige áser etetin vırýstar tobynyń jalpy ataýy. Osy vırýstyń 200-ge jýyq túri belgili, olar keminde 13-i qaterli isiktiń damýyna ákeledi. APV-ǵa jıi áser etetin anatomııalyq aımaq jatyr moıny bolǵandyqtan, osy aǵzanyń onkologııalyq aýrýlary áıelderdiń ómiri men densaýlyǵyna qaýip tóndiredi. Búginde aýrýdyń aldyn alýdyń jalǵyz joly – vaksınasııalaý.
Qazaqstandaǵy DDSU ókildiginiń ımmýnızasııalaý baǵdarlamasynyń úılestirýshisi Qanat Sýhanberdıevtiń aıtýynsha, halyq vaksına jasaýdyń qanshalyqty mańyzdy ekenin túsinip, aýyrmaıtyn jol izdeýge belsene qoldaý bildirgeni jón.
«Adam papıllomasy vırýsyna qarsy vaksınalaý 2006 jyldan beri 135 memlekette júzege asty, 100 mıllıonnan astam adam bul vaksınany saldyrdy. Vaksına saldyrǵan Shvesııa, Aýstralııa, AQSh sekildi tájirıbeli memleketter de bar. Mysaly, Aýstralııada 20-25 jas aralyǵyndaǵy ekpe saldyrǵan qyzdarda mundaı aýrý túri múldem anyqtalmaǵan. Bizdiń elde de aýrýdyń aldyn alý úshin vaksına salý óte mańyzdy. Qazaqstanda vaksınalaý sharasy qyrkúıek aıynyń basynda bastalyp, 2 ret egiledi. Birinshi ekpe egý satysy qyrkúıek aıynda bolsa, ekinshisi 6 aıdan keıin ǵana jasalady. Aıta ketý kerek, kórshi О́zbekstan, Túrikmenstan, Qyrǵyzstan memleketterinde APV-ǵa qarsy vaksınanyń egilip jatqanyna 2 jyldan astam ýaqyt ótti», deıdi Q.Sýhanberdıev.
Koronavırýs pandemııasy kezinde vaksınaǵa kúmánmen qaraǵandar bolǵany ras. Degenmen atalǵan dertke qoǵamdyq ımmýnıtet qalyptastyryp, aýrýdy jeńetin birden-bir jol vaksına saldyrý ekenin jurttyń deni túsindi. Iаǵnı qoǵamda vaksınaǵa degen túsinik ózgerdi. Forýmda Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarova adam papıllomasy vırýsynan bolǵan qaıǵyly jaǵdaılar týraly statıstıkany keltire otyryp, aýrýdyń aldyn alýǵa jaýapkershilikpen qaraý kerek ekenin eske saldy.
«Elimizde jatyr moıny obyry – barlyq jastaǵy áıelder arasynda sút bezi obyrynan keıingi ólimniń ekinshi sebebi. Jyl saıyn elimizde jatyr moıny obyrynyń 1 900-ge jýyq jańa jaǵdaıy tirkelip otyr. О́kinishke qaraı, jylda 600-den asa áıel osy patalogııadan qaıtys bolady. Sol úshin vaksınasııa týraly jumysty durys úılestirý, halyqqa jetkizý máselesi barshamyzǵa baılanysty», dedi Densaýlyq saqtaý mınıstri.
Forýmǵa qatysýshy sheteldik qonaqtar men mamandar, qoǵam belsendileri pikir bildirip, APV-ǵa qarsy salynatyn vaksınany qoldaý úshin qandaı jumys júrgizetinderin ortaǵa saldy. Sonymen qatar basqosýda sala mamandary vaksınalaýǵa qansha qarajat bólingenin de atap ótti.
«Bizde ázirge tek eki jáne tórt valentti vaksına salý oılastyrylyp otyr, eger eki jáne tórt valentti vaksına oıdaǵydaı ótse, basqa memlekettegideı bizdiń de elde toǵyz valentti vaksına salynady. Elimiz bul vaksınaǵa 9,6 mlrd teńge qarajat bóldi. Arnaıy preparattardy satyp alý búginde bastalyp, endigi kezekte halyqqa túsindirme jumystaryn júrgizip, vaksınanyń mańyzdylyǵyn jetkizýimiz kerek», dedi Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory Dılıara Qaıdarova.
Jánııa ÁBIL,
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ stýdenti