«Keıde...» dep bastalady ǵoı kóńil kúı aýandarynyń kóbi. Osy keı-keıde bolmasa, dúnıe jańarmaıtyndaı, jańa bir nárse tabylmaıtyndaı kórinedi keıde, árıne. Áne kórdińiz be, til ushyna ózi-aq oralyp turady. Nege oralatyny da belgili, sebebi kez kelgen sózdi ómirdiń ózi týdyryp alady.
Mysaly, sizdiń ishińizde buryn basyńyzdan keshpegen áldebir sezim týyndasa, ony jetkizýge tyrysasyz. Basqaǵa aıtpasańyz da, ózińiz túsinýge umtylasyz. Aqyry sonyń sıpatyn tappaı qoımaısyz ǵoı. Sol sezimge qatysty naqty ataý tappasańyz da, mańaılaıtyn mándes ataý taýyp, aqyry bir nárse qylyp jetkizesiz. Aqyn ne jazýshy bolsańyz jańa sóz oılap tabýyńyz múmkin degendeı. Jaraıdy, buǵan bas qatyryp qaıtemiz. Biraq keıde bolmasa, ómirde bolmaıtyndaı seziletini ótirik emes. Nury tamǵan ómir bolmasa, ádebıet te joq. Keıde sol ómirden de, ádebıetten de jalyǵyp beıjaı júrgeniń de neshe túrli qubylys ózi alyp keledi ǵoı arnasyna. «О́mir ózi-aq óltiredi bir kúni, О́ltirispe sen meni», degen joq pa edi Meıirhan Aqdáýletuly. Sondyqtan ómir ózi týdyryp alady kerek nársesin. Aqyn-jazýshynyń mindetiniń biri solarǵa en-tańba taǵyp, ataýyn tańyp, elge tanytý shyǵar múmkin. О́mirdi tanyp, óleńge aınaldyryp jiberý, múmkin ólimniń ózin óleńge aınaldyryp, mánin ashý. О́lim arqyly ómirdiń mánin ashý, rýh syılaýǵa kelińkireıdi. Osyndaıda Qasym Amanjolovtyń «Aqyn ólimi týraly ańyz» poemasy eske túsedi. Eger ishińde solqyldap júrek soǵyp turmasa, ómirdiń de quny kók tıyn. Mahabbat ta, erlik te sodan qýat alyp ketpeı me? Keıde sol júrek bulqynyp ne tebirenip ketpeı me, ómirdiń máni ashyla túsetin tus ta osy emes pe?
О́tkende bir keremet estelikke tap boldym. Muzafar Álimbaev jazypty: «Taǵy bir kezdeskende, «Baldaqty jigittiń» (Qasymnyń 1949 jyly jazǵan osyndaı óleńi bar) sıýjeti men ıdeıasyn qaıdan taptyńyz?», dep suradym. Qasym bylaı túsindirdi:
«Bir dúken aldynda baldaq ustaǵan aqsaq jigitti kórdim. Ol ózgelerdi kımeleńkirep dúkenge buryn kirgisi kep tur eken. Kózimiz kózimizge túse ketti. Ony sóıletpek bolyp:
– Bir aıaǵyń kórinbeıdi ǵoı, jigitim, nemene úıińde umytyp qaldyrǵansyń ba? – dedim jorta.
– Joq, ol aıaqty men Berlınde basyp turmyn! – dedi.
Osy ásermen úıge kele sala óleń jazyp tastadym. Men, árıne, biraz basqasha jazdym.
«Kórip tursyz, bir aıaǵym – osynda,
Ekinshisin basyp turmyn Berlınde...»
Sońǵy tarmaq qandaı zildi, oıy qandaı tereń, qandaı astarly! Qasym sonymen birge:
– О́leńdi osyndaı jerde de jazýǵa bolady. Halyqpen oınama! Bári sonyń ortasynda, sonyń qolynda, – dedi.
Onyń óleńderiniń halyq kókeıinen shyǵatyndyǵy sodan da bolar», deıdi Muzafar Álimbaev. Ádebıetke jaqyn adam Qasym men Muzafardyń aǵa-ini retinde shyǵarmashylyq qarym-qatynasy úzilmegenin birden ańdaıdy. Kezinde osy óleńdi oqyǵanda bizge de qatty unaǵanyn nesine jasyraıyq. О́mirdiń ózinen alynǵany osy emes pe óleńniń? Aqyn ony ómirden de asqaqtatyp, rýh berip tur. Sezim syılap tur.
«Baldaǵy bar bir jigitti kórdim de,
Qasaqana saýal berdim keldim de:
– Ǵafý, joldas! Kórinbeıdi bir aıaǵyń,
Keshegi ótken surapylda berdiń be?
Jigit eken! Jaýap tapty tosynnan
(Bir ǵajaıyp kúlki oınady erninde):
– Kórip tursyz, bir aıaǵym osynda,
Ekinshisin turmyn basyp Berlınde».
Bar bolǵany osy ǵana. Biraq adamzat ómiriniń mehnaty men azabyn rýhymen jeńe alatyny atoılap turǵan joq pa munda? Aqynnyń ornynda basqa jan bolsa, múmkin soǵysta aıaǵynan aıyrylǵan sarbazǵa músirkep qarap, kezeksiz ótkizýdiń joldaryn qarar ma edi, kim biledi? Bir jaǵynan ol da durys shyǵar. Desek te adam janyn yntalandyryp jiberetin ana suraq pen myna jaýap týdyrǵan asqaq rýh odan da zor dep bilemiz. Kózge keı-keıde ǵana túsetin qubylystardyń bir máni osyndaı-aq.