«Tazalyq tabaldyryqtan bastalady» demekshi, ár adam óziniń meken etetin jerin aıalap, kútýi qajet. Jyl saıyn álemde 300 mln tonna plastık bótelke óndiriledi. Bótelke qaldyqtaryn qaıta óńdep, kádege jaratyp, paıdaly dúnıe jasap shyǵarý árkimniń qolynan kele bermeıtini ras. Osy úrdisti tap basyp tanyǵan tehnologııalyq fandomattar júıesi elordanyń irgesinde 2023 jyly iske qosyldy. «Sparklo KZ» kompanııasy bótelkelerdi suryptap, óńdeýge daıyndaıdy. Qazirgi tańda, Almaty, Astana, Aqtóbe, О́skemen qalasynda 123 fandomat qondyrǵysy halyqqa qyzmet etedi.
«Biz zaýytty 4-5 jylda iske qostyq. Alǵashynda shıkizat tapshylyǵyna tap boldyq. Zaýyt qurylǵan ýaqytta bizge qate aqparat berildi. 60 myń tonna plastık óndire alatyn zaýyt iske qosylǵanymen, Qazaqstanda bar-joǵy 25 myń tonna plastık suryptalyp, jınalady eken. Sodan biz Saýd Arabııasy, Indonezııa elderinen, Afrıka memleketterinen plastık bótelkelerdi tasydyq», dedi «Sparklo KZ» kompanııasynyń dırektory Ádilet Nursıla.
Kompanııa dırektorynyń aıtýynsha, bastapqy ýaqytta elimizde fandomat qondyrǵysyn ornatý kezinde biraz qıynshylyqtar týyndaǵan. Keıinnen, Reseıde dál osyndaı qondyrǵylardy óndiretin kompanııamen seriktestik ornatqan. Bul qondyrǵynyń alǵashqyda bir ǵana túri óndirilgen. Seriktestik barysynda Qazaqstanǵa 10 danasyna tapsyrys berilgen. Qondyrǵy eń birinshi «Dostyq plaza» saýda ortalyǵyna ornalastyryldy. Biraq 2022 jyly álemdegi geosaıası jaǵdaıǵa baılanysty búkil ınvestısııalyq joba toqtatyldy. Al jalpy Qazaqstandy tolyǵymen qamtasyz etýge 20 myń fandomat qajet.
Ekobelsendiniń aıtýynsha, 3-4 aıdan keıin BAÁ kompanııalarymen kelissóz júrgizilip, 2023 jyldyń naýryz aıynda «Sparklo KZ» kompanııasynyń fandomattary Qazaqstan aýmaǵynda iske qosyldy.
Bul qondyrǵy plastık jáne alıýmınıı bótelkelerdi qabyldap, suryptaıdy. Al suryptalǵan bótelkeler BAÁ-de óńdeledi. Qondyrǵynyń bir kúnde 200 bótelkeni qabyldaýǵa múmkindigi bar. Fandomattyń arnaıy «Sparklo Rewards Club» qosymshasynda 60 myńǵa jýyq adam tirkelgen. Onyń 70 paıyzy belsendi, ıaǵnı qurylǵyny aıyna 3-4 ret qoldanady. Qondyrǵy eki faktorly aýdıfıkasııa boıynsha jumys isteıdi. Birinshisi, bótelkelerdi shtrıh-kod arqyly taný. Ekinshisi, jasandy ıntellektiniń kómegimen bótelkeni ishindegi suıyqtyqqa baılanysty taný úderisi. Eger qondyrǵyǵa bótelkeden basqa zattar salynatyn bolsa, ekrannan «qabyldaı almaımyz, alyp tastańyz» degen jazý shyǵady.
Qaıta óńdelgen plastık bótelkelerden toqyma, ıaǵnı túrli matalardy, kıimge jáne jıhazdardy qaptaýǵa arnalǵan polıefırli matalardy jasaýǵa bolady. Sondaı-aq plastık qubyrlar, taqtaıshalar jáne basqa da qurylys materıaldary óndiriledi. Usaqtalǵan plastık asfalt jáne jol tósemderin óndirýde komponent retinde paıdalanylady. Keıbir jaǵdaılarda qaıta óńdeýge kelmeıtin plastık bótelkelerdi energııa óndirý úshin otyn retinde qoldanady.
«Tegin nárseniń quny joq. Osy qurylǵynyń qosymshasy arqyly tirkelgen adamdardyń jeke kabınetterine bonýstardy tirkeımiz. Ár bótelkege 10 bonýs beremiz. Ártúrli kompanııalardyń bonýstyq júıesimen ıntegrasııa jasalǵan. Bonýstardy dámhanalar, oıyn ortalyqtary, «Magnum», «Iаndeks», «Gorilla» jáne «Jet» kompanııasyna jumsaýǵa bolady. Osyndaı qondyrǵy arqyly paıdaly ekologııalyq ádetterdi júzege asyramyz», deıdi kompanııa basshysy.
Búginde atalǵan qondyrǵyǵa jasandy ıntellektiniń kómegimen turmystyq-hımııalyq zattardyń qalybyn qabyldaıtyn júıeni engizý josparlanǵan. Sondaı-aq kompanııa bul qondyrǵylardyń sanyn jyldyń aıaǵyna deıin adam kóp shoǵyrlanatyn jerlerde 500-1000-ǵa deıin kólemde ulǵaıtýdy kózdeıdi. Qazirgi tańda bul qondyrǵylar álemniń 12 memleketinde ornatylǵan. Kompanııa aldaǵy 3-5 jylda álem memleketterine ornatýdy maqsat etip otyr.
Osylaısha, plastıkalyq bótelkelerdi kádege jaratyp, qaıta óńdeletin qalyptary bar ónimderdi ótkizý ekologııany lastaýdyń aldyn alady. Plastık bótelkelerdi qaıta óńdeý taza plastık shıkizatty tutynýdy jáne qaldyqtardyń kólemin azaıta otyryp, jańa paıdaly ónimderdiń keń aýqymyn jasaýǵa múmkindik beredi.
Qyrmyzy JUMAǴALIQYZY,
EUÝ stýdenti