Ánimen ádemi Áýez áýleti

Iá, aldymen ansambl týraly aıtpas buryn...

– Meniń ákem Mahambet – Áýez ata­myzdyń jalǵyz uly. Biraq ájemiz segiz qur­saq kótergen. Sol ýaqyttaǵy el ishin­degi túrli juqpaly dertten bári she­ti­nep, ákem ǵana jalǵyz ósipti, – dedi bir­de Arman aǵa. – Qıyn zamanda atam týǵan el – Qazalymen qoshtasyp, qaraqal­paq eli­­ne kóshedi. Sondaǵy Taqtakópir aýda­ny­­nyń Lenın kolhozynda eńbek etedi. Ákem de osynda mektep bitirip, 1947 jyly Núkistegi pedagogıkalyq ınstıtýt­ty bitiredi. Muǵalim bolady. Jalpy, jasy­nan sýret salýǵa, mýzykaǵa, fotosýret túsi­rýge qumar balasyna atam Áýez ba­rynsha jaǵdaı istegen. Qajettisiniń bar­lyǵyn alyp berip, ónerge bas qoıǵan jal­ǵyz uldyń betin qaqpapty. Dombyra, artyn­sha skrıpka úırengen ákemsiz toı-doma­lyq pen mádenı is-sharalar ótpeıtin bolǵan.

Ýaqytty beri jyljytsaq. Mahambet muǵalim bola júrip, qaraqalpaq elinde Jeńis anamyzǵa úılenip, 1957 jyly el­ge oralady. Oǵan deıin Zylıha, Rahıla, Ramanqul atty úsh perzentti bolǵan ol ata-anasymen birge baıyrǵy atameken – Qazalyǵa jetip, aǵaıynmen qaýyshady. Munda júrip Dármenqul, Rabıǵa, Qurman, Arman atty balalary ómir esigin ashypty.

– Áýeli eldi mekende, keıinnen aýdan ortalyǵyna kóship kelip, ustazdyq etedi. Ákem sonda óz mamandyǵy tarıhtan sa­baq bere júrip, oqýshylaryn mýzyka men sýret salýǵa baýlıdy. Mek­tep­tegi ta­lantty balalardy jınap, skrıp­ka, syrnaı, mandolına, dombyra ta­rtýdy, án aıtýdy úıretip, orkestr de qurady. Sol orkestrmen 1965 jyly oblys ortalyǵy – Qyzylordada ótken kórkemónerpaz­dar baıqaýynda bas júlde alǵan. Elge kel­gen soń da aýyl aralap, konsert qo­­ıyp, ­jastar arasynda óner nasıhatyn júr­­gizipti. Al bizdiń «Áýezovter» ansabli qalaı quryldy?» deseń, bul beri­­rekte bolǵan oqıǵa, – deıdi Arman Mahambetuly.

Búgingi ansambl jetekshisiniń aı­týynsha, 1977 jyldyń kúzinde Mahambet­tiń shańyraǵyna Qazaly mádenıet bóli­miniń basshysy Keńes Asanbaev pen Mádenıet úıiniń dırektory, rejısser Jádiger Tursynov keledi. Amandyq-saýlyqtan soń olar birden sharýa jaıyn aıtypty. Olardyń sózinshe, oblysqa jaqynda Qaraqalpaq AKSR-dan qonaqtar kel­mekshi. Solardyń bir toby Qazalyǵa aıal­damaq. Soǵan baılanysty aýdan basshy­lyǵynan qaraqalpaq ánderin oryndaý kerek degen tapsyrma bar. Al qaraqalpaq ánderin bilse, Mahambet qana biledi. Sol tyǵyryqtan shyǵýǵa kómek suraǵan betteri eken.

– Ákem sol ýaqytqa deıin aýdandaǵy kórkemónerpazdar úıirmesin quryp, orkestr negizin qalap, álgi eki inisimen etene aralasyp júrgen soń kelisim ber­di. Biraq qaraqalpaq ánderin tek óz balalarymen ǵana oryndaıtynyn aıtty. Sóıtip, eki kún daıyndyqtan soń kelgen qonaqtardyń aldynda óner kórset­tik. Qazalyda óz ánderimizdi estımiz dep oılamaǵan olar oryndarynan turyp ketip, bizben birge qosyla shyrqap, konsert bitkenshe otyrmaǵany áli esimde. Bizdiń ansambldiń qurylýy da, alǵashqy konserti de osylaı bastalǵan edi, – dep ótkendi eske alady Arman aǵa.

Sonda ansambl quramynda ákesi Mahambet skrıpkada, úlken apasy Zylıha mandolınada, Rahıla dombyrada, úlken aǵasy Ramanqul baıanda, Dármenqul bas dombyrada, sol kezdegi oqýshy Rabıǵa shyldyrmaqpen qosa án aıtsa, Qurman prımada, úıdiń kenjesi Arman dombyrada oınapty. Al Jeńis ana ár konserttik sapar saıyn balalardyń tileýin tilep, úıde otyrǵan. Bir qyzyǵy, dál sol kezde Mahambetten bólek, uly Ramanqulda ǵana mýzykalyq bilim bolsa, qalǵan ul men qyz barlyq mýzykalyq aspapty ákeden úırengen.

Otbasylyq ansambl 1978 jyly Qaraqalpaq AKSR-da óner kórsetip, QAKSR Joǵary keńesiniń Qurmet gra­motasyn alady. Al kelesi jyly Máskeý­de ótken Búkilodaqtyq aýyl sharýashyly­ǵy jetistikteri kórmesinde 62 ónerli ujym arasynan III oryn alypty. Áýezovter­ge berilgen ádil baǵa osy bolsa kerek, sol kezde ansambldiń kórkemdik jetek­shisi Mahambet Áýezov qola medalmen nagradtalsa, otbasy músheleri tolyqtaı laýreat atanǵan. Aıtpaqshy, ansambldiń búgingi jetekshisi Arman 1998 jyly Londonda bolyp, qazaqtyń kıeli aspaby qobyzben aǵylshyn tyńdarmandaryn tamsandyrǵanyn da jaza keteıik.

– Ákem 1983 jyly aýyr naýqastan 57 jasynda qaıtty. Al sheshem berirek 1996 jyly ómirden ótti. Ákemnen keıin ansamblge aǵam Ramanqul jetekshilik etip, barlyǵymyzdy uıystyra bildi. Orkestr repertýarynyń jańarýyna úlken úles qosty. Aǵam da 2012 jyly marqum boldy. Aqyr sońy ákeden qalǵan izgi joldy jalǵaýǵa muryndyq bolý maǵan buıyrypty. Men mektepten soń Shymkenttegi mýzykalyq ýchılıshede oqydym. Keıin Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq Ulttyq konservatorııasynda «Qobyz» klasyn bitirip shyqtym. Bárin aıtyp qaıtemin. Mýzyka mektebin­de oqytýshy bolyp bastap, aýdandyq Oqý­shylar úıiniń dırektoryna deıingi túrli satydan óttik. Respýblıka men ha­lyqaralyq dárejedegi birneshe marapatty da aldyq. Biraq eń basty jetistigim – 45 jyldan asa ýaqyt elge qyzmet qylǵan «Áýezovter» ansamblin qulatpaı, áýen men ánin úzbeı kele jatqanymyz. Men bul úshin barlyq baýyryma, sondaı-aq qazirgi jańa quramdaǵy ansambl músheleri – áýlettiń nemere men jıenderine myń qaıtara alǵys aıtamyn, – deıdi aǵynan jarylyp Arman Mahambetuly.

Aıtpaqshy, byltyr 45 jyl tolǵan «Áýezovter» otbasylyq halyqtyq an­sambli ár eki jyl saıyn respýblıkalyq dárejede otbasylyq ansamblder konkýrsyn ótkizip keledi. Ras, búginde Qa­zaly jurty tik turyp syılaıtyn áýlet­tiń áli de elge bereri kóp. Ýaqytpen sanas­paı, qazaqtyń dástúrli óneri men má­denıetin qasterlep, urpaqtan-urpaq­qa jetkize bilgen Mahambet Áýezov qur­ǵan otbasylyq ansambline keıingi býyn jas urpaq tek alǵys aıta bilýi kerek.