Yntymaqtastyqty nyǵaıtatyn basqosý

Búginde Ortalyq Azııa derbes ha­lyqaralyq sýbektige aınalyp, «OA +» kópjaqty ózara is-qımyldy tabysty iske asyra otyryp, barlyq baǵyt boıynsha yntymaqtastyqty ny­ǵaıtyp keledi. 2007 jyly osyndaı formatty qurýǵa bastamashy bolǵan alǵashqy elderdiń biri – Koreıa Respýblıkasy. Qazirgi tańda taraptar saıa­sı, saýda-ekonomıkalyq jáne má­denı-gýmanıtarlyq salalarda yntymaqtastyq ornatty.

«Ortalyq Azııa + Koreıa Respýblıka­sy» forýmy taldaý ortalyqtary arqy­ly jan-jaqty damýǵa yqpal etedi. Osy oraıda Qazaqstan Prezıdenti ja­nyndaǵy Star­tegııalyq zertteýler ınstıtýty dırektorynyń orynbasa­ry Alýa Joldybalına «Jańa geosaıası dınamıka úshin Ortalyq Azııa men Koreıa Respýblıkasy ara­syndaǵy ózara tıimdi árip­testik 2.0: bola­shaqqa kózqaras jáne negizgi basym­dyqtar» sessııasynda sóz sóılep, «5+1» formatynda jemisti yntymaqtastyq múmkin bolatyn salalarǵa toqtaldy. Atap aıtsaq, kreatıvti ındýstrııa, qalalardy damytý, kıbersport, qor bırjasy.

– Qazaqstanda 2021 jyly kreatıvti ındýstrııany damy­týdyń 2021-2025 jyldarǵa arnal­ǵan tujyrymdamasy qabyl­dandy. Onyń sheńberinde «Má­denıet týraly» zańǵa jáne Kásip­kerlik týraly kodekske tıisti ózgerister engizildi. «Kreatıv hab» halyq­aralyq kreatıvti ındýs­trııa ortalyǵy» korporatıvtik qory quryldy. О́zbekstanda «О́zbekstan Respýblıkasyndaǵy kreatıvti ekonomı­ka týraly» zań jobasy qoǵamdyq tal­qy­laýǵa shyǵaryldy. Qazir krea­tıv­­ti ın­dýstrııa salasynan 9 563 kásip­oryn tirkelgen, ózin-ózi jumyspen qamty­ǵan tulǵalardy eseptemegende 84 068 qyzmetker tartylǵan. Qyrǵyz­standa 2022 jyly osy másele boıynsha Prezıdent janynan arnaıy Keńes qurylyp, sol jyldyń tamyz aıyn­da arnaıy salyq salý jáne jeńildikter rejimin qamtı­tyn «Kreatıvti ındýstrııa­lar parki týraly» zań qabyldandy. Oń­tústik Koreıa­ǵa keletin bolsaq, memleket shyǵarma­shylyq ındýs­trııanyń paıdasy men áserin túsiný kezeńinen ótti. El Jahan­dyq ınnovasııalyq ındekstiń (Global Innovation Index) úzdik ondyǵyna kiredi, tek sońǵy onjyldyqta (2013-2022 jj.) 18-orynnan 6-orynǵa kóterildi. Ko­reılik kontentti halyqaralyq deńgeıge shyǵara otyryp, koreılik kreatıvti ın­dýs­trııa taýarlarynyń jyl saıynǵy eksporty shamamen 6 mlrd dollardy quraı­dy. Sol sekil­di kı­bersport salasynda da aı­tar­lyqtaı ózgerister bar. Biz­diń elde eki-úsh mıllıonǵa jýyq adam beıne oıyn­­darǵa qyzy­ǵýshylyq tanytady, strım­­derdi kóredi. Qazaqstan kıber­­­sport­shylarynyń CS:GO, PUBG-de kóptegen halyqaralyq jetis­tikteri bar, – dedi ol.

Al Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy QSZI dırektorynyń orynbasary Ásem Nur­janova «Jahandyq qun tizbe­gin qaıta qurý jáne ekonomıkalyq qaýip­siz­dik: energetıka jáne mańyzdy paıda­ly qazbalar salasyndaǵy ózara tıim­­di yntymaqtastyq» sessııasyna qatys­ty. Sarapshy Koreıa Respýblıkasy Qazaq­stannyń eń iri ınvestısııalyq jáne saýda seriktesteriniń bestigine kiretinin atap ótti.

– Koreıadan elimizdiń ekonomıkasyna tikeleı ınvestısııalar aǵyny 10 mlrd dollarǵa jetti, al ózara taýar aınalymy – 6 mlrd. El naryǵynda 700-den astam ońtústikkoreıalyq kompanııa, olardyń ishinde «Hyundai», «KIA», «Samsung», «LG», «Doosan» sııaqty jahandyq kor­porasııalar bar. Koreıa Respýb­lıkasy Prezıdenti Iýn Sok Ioldiń 2024 jylǵy maýsymda Qazaqstan­ǵa sapary qar­sańynda Koreıa úkimeti jarııa­laǵan «K-Silk Road» atty Koreıanyń Ortalyq Azııa elderimen ynty­maqtastyq bastamasy bola­shaq­ta erekshe mańyzǵa ıe bol­ady. Bul OA elderine Koreıa­men yntymaqtastyqtyń jańa mo­delin qurýǵa, bizdiń aı­maǵymyz ben Koreı eliniń ósý áleýeti arasynda ǵyly­mı-tehnologııalyq jáne ınno­va­sııalyq salalar boıynsha sınergııaǵa qol jetkizýge múm­kindik beredi dep kútilip otyr, – dedi Á.Nurjanova.

«Tehnologııalyq gegemonııa dáýirindegi strategııalyq ózara is-qımyl: AKT jáne jasandy ıntellekt salasyndaǵy bilimge birikken tásilder» alańynda Prezıdent janyndaǵy QSZI-dyń Azııalyq zertteý bóliminiń basshysy Aıdar Qurmashev óńir sarapshylarynyń saýalnamasy nátıjesinde anyq­talǵan Ortalyq Azııa kooperasııasynyń basym baǵytta­rymen bólisti.

– Anyqtalǵandaı, kólik dáliz­deri jeli­sin keńeıtý, sý-ener­getıkalyq áleýetti damytý jónindegi elderdiń kúsh-jige­rin úndestirý, óńirlik aýyl sharýashylyǵy klasterin qalyp­tastyrý, Ortalyq Azııa­nyń týrıstik áleýetin damytý, adamı kapıtaldy birlesip damytý baǵyttary basym bolyp shyqty. Osyǵan súıene otyryp, nazar aýdarý qajet etetin Ortalyq Azııanyń da­mý múmkindikterin atap ótý mańyz­dy. Máselen, Kaspıı ekonomıkasyn damytý úshin teńiz ındýstrııa­sy salasynda kadrlar daıarlaý jónindegi óńirlik joǵary oqý oryndarynyń kooperasııasy. Bul oraıda Ońtústik Koreıanyń tájirıbesi nazar aýdarýǵa turar­lyq. Taıaý bolashaqta Ortalyq Azııanyń damýy aımaq elderiniń ortaq maqsattarǵa jetý úshin syn-qaterlerdi eńserý jáne yntymaqtasý qabiletine baılanysty bolady. Sondyqtan durys strategııalar men is-sharalardy ázirleý mańyzdy, – dedi A.Qurmashev.

Aıta keteıik, bıyl qarasha aıynda Seýl qalasynda «Ortalyq Azııa + Koreıa Respýb­lıkasy» Syrtqy saıası vedomstvolary basshylarynyń 17-kezdesýi jáne 2025 jylǵa josparlanǵan «Ortalyq Azııa + Koreıa Respýblıkasy» for­matyndaǵy birinshi Sammıt ótedi dep kútilip otyr.