Shýaqty shańyraq

Qıyndyqta shyńdalǵan

«Kópbalaly otbasynda ós­tim. Ákem de, anam da keńsharda qa­ra­pa­ıym jumysshy boldy. Ákem Satybaldy traktor júrgizdi, anam jem tartý, qoı qyrqý sekildi keńshardyń bit­peı­tin sharýalarynan bosamaıtyn. Úsh apam, bir aǵam, menen keıin bir sińlim boldy. Meniń 13 jasymda ákem qaıtys boldy, aǵam júrek aýrýyna shaldyqty. Bul kezde eki apam turmysta bolatyn. Úshinshi apam Dámetken men aǵam Dúısenbaı anama kómektesip, qolǵanat boldy. Aýyldyń tórt­jyldyq bastaýysh mektebin bitirgen sińlim ekeýmiz kórshiles Reseıdiń Joǵary Bas­qun­shaq aýylynda ınternatta jatyp oqýshy edik. Ol kezde po­ıyz júredi, senbi-jeksenbi aýylǵa kelip ketemiz. Erte eseıdik. Qıyn kezder edi ǵoı, barynsha anamyzǵa kómektesemiz», dep eske alady Danagúl balalyq shaǵyn.

Táýelsizdiktiń tańsári jylda­ryn­daǵy taqsiretti bular da ba­rynsha tartty. Joqshylyq, bir­kıer kıimdi mektepke kezektesip kıip barý, bir aıaqkıimdi alma-kezek kııý bul otbasynda da bolypty. Nurǵanym anasy qaırat­ty, qajyrly kisi edi. Úıdegi tórt qu­ly­nynyń tamaǵyn taýyp berý úshin esh jumystan qashpaıtyn. Osy eńbekqorlyq balalaryna da darydy. Kishkentaı kezinen shyńdaldy.

«Qyrsyq bir aınaldyrǵandy shyr aınaldyrady» deıdi ǵoı. Ákeniń qapııa qazasynan keıin otbasyndaǵy jalǵyz ul júrek syrqatyna shaldyǵyp, eki márte otadan ótti. Dúısenbaıǵa tipti 2 kılo salmaq kóterýge bolmaıtyn. Osylaısha, búkil qıyndyq qyzdarǵa tústi.

«Sińlim Sulýǵanym ekeýmiz jazǵy demalysqa shyǵysymen qoı baǵatynbyz. Ár jandyq sanaýly bolatyn. «Myna qozyny kúzde orystarǵa túrli qalbyrǵa aýystyramyz. Al myna qozyny semirtip satyp, kıim-keshek, oqý quralyn alamyz» degen naqty jospar turatyn. Sol jyldary bir týysymyz bizge kómektesip, eki kúrketaýyq – mekıeni men qorazyn bergen edi. Ony da ósirdik. Tipti sany 50-den asyp ketti. Kúrketaýyq óte tamaqsaý qus eken. Shópti shaq keltirmeıtin. Sosyn biz olardy da qoımen birge dalaǵa jaıyp ketetin edik. Aýyldan kóp uzamaı, ózderi jaıylyp, jemsaýy tolǵan soń úıge qaıtatyn. Kúrketaýyqtyń eti qatty bolady eken, biraq jumyrtqasy úlken, toıymdy edi. Kóp qyzyǵyn kórdik. Keıin biz mektepke ketken soń baǵatyn kisi joq, anam soıyp, satyp taýysty», deıdi Danagúl.

Danagúl mektep bitirgen soń da aýylǵa kelip, anasyna qolǵanat boldy. Bala kúninen armany Oral qalasyna baryp, ýnıversıtettiń hımııa-bıologııa fakýltetine túsý edi. Úıdiń jaǵdaıy, tirshilik túıtkili ol armanyn birer jyl shegere turýǵa májbúr etti. Sińlisi Sulýǵanym mektep bitirip úıge kelgen soń ǵana qalaǵa attandy. Biraq grantqa túse almaı, pedkolledjden bastaýysh sy­nyp muǵalimi mamandyǵyn aldy. Sodan keıin ǵana Mahambet ýnı­ver­sıtetine, ózi qalaǵan fakýltet­ke tústi. Mine, búginde Danagúl Dáý­le­tova – 20 jylǵa jýyq eńbek ótili bar tájirıbeli ustaz, hımııa-bıologııa pániniń ­I sa­natty muǵalimi.

Toǵysqan taǵdyrlar

Satybaldy Orazǵalıev te – Bó­keı ordasynyń, Saıqyn aýy­ly­nyń týmasy. Taǵdyr qyzyq qoı. Danagúl ekeýiniń de ómirin­de uqsas jaǵdaı kóp bolypty. Múmkin bulardy tabystyrǵan, toǵys­tyrǵan – osy uqsastyq shyǵar.

Danagúldiń anasy Nurǵanym 46 jasynda 6 balamen jesir qalsa, Satybaldynyń anasy Baqyt 32 jasynda úsh balamen qalypty. Ol da balalarynyń bolashaǵy úshin tyrbanyp eńbek etip, qatarynan kem qylmaı ósirgen. Qara jumystan qashpapty. «Balalaryma kómek kerek!» dep keńseniń esigin tozdyrmapty. Taǵdyryna laǵnet aıtpastan, eńsesin tik kóterip júripti.

«Myna qyzyqty qarańyzshy, meniń ákemniń azan shaqyryp qoıǵan esimi – Satybaldy, halyq «Satý» deıdi. Qazaqtyń yrymy ǵoı, aldyndaǵy baýyrlary shetineı bergen soń ákemdi dúnıege kel­gende jeti terezeden ótkizip, jeti qap tezekke «satyp alǵan» eken. Keıin kúıeýimniń esimi de Sa­ty­baldy bolyp shyqty. Onyń da al­dynda eki bala qaıtyp, týra osy­laı yrym jasaǵan eken. Ony da otbasy erkeletip, «Satý» dep atap ketken. Osylaısha, bir Saty­bal­dynyń qyzy, bir Satybal­dy­nyń jary boldym», dep kúledi Danagúl.

Satybaldy Orazǵalıuly Jam­­­byl oblysyndaǵy Otar stansasynda áskerı boryshyn ótep kel­gen soń shekara qyzmetin tań­­dady. Kishkentaıynan eńbekke shyń­dalyp ósken aýyl balasy ıtti jaq­sy kóretin. Almaty qalasynda bili­min jetildirip, kınolog atandy. Shırek ǵasyr Otan shebin kúzetti. Shońaı, Jánibek, Saıqyn, Qaztalov shekara beketterinde abyroıly qyzmet etti.

Áskerı qyzmettiń ózindik beınetine saı zeıneti de bar ǵoı. Kishi serjant Satybaldy Erekeshov 45 jasynda demalysqa shyqty. Buryn úıdiń betin kór­meı júretin shekarashy – qazir otbasynyń ortasynda, bala­larynyń janynda. Áskerı qyz­metker ári kópbalaly otbasy retinde osydan úsh jyl buryn Oral qalasynan memleket úı bergen edi. Toǵyzynshy synyp bitirip, qalaǵa oqýǵa ketken úlken qyzy Jasmına men anasy Baqyt qazir sol úıde turyp jatyr.

Balalary – maqtanyshy

Satybaldy men Danagúl – bes balanyń ata-anasy. Oqýda ozat, ónerli, túrli baıqaýda jeńimpaz bolyp júrgen qulynshaqtary týraly aıtqanda Danagúl men Satybaldy sheshen bolyp ketedi. Ár sózinen maqtanysh tógilip turady.

Tuńǵysh qyz – Jasmına 2005 jyly týǵan, oqýymen qatar saz mektebiniń qobyz synybyn bitirdi. 9-synypty bitirgen soń kópbalaly otbasy balalaryna arnalǵan grantpen pedagogıka­lyq kolledjge tústi. О́nerli qyz 2022 jyly «Qyzǵaldaqtar» bı ansambli quramynda Shymkentte saıystan birinshi oryn alyp kelgen. Joǵaryda aıtqandaı, qazir ájesimen birge Oral qalasynda.

2008 jyly týǵan Mádına bıyl 9-synypty bitirdi. Ol da saz mektebiniń fortepıano synybyn bitirgen. Bıge de ıkemdi. Túrli baıqaýdan júlde alyp júr.

Úshinshi qyz Aıanat 4-synypta oqıdy. Ol da fortepıano synybynda bilim alyp júr eken. «Aıanat olımpıadalarǵa, ǵylymı konferensııalarǵa qatysyp júr. Zertteýshilik qyry bar sııaqty. Mysaly, úıdegi qoıandy zerttep, jazǵan ǵylymı jumysy 3-oryn aldy», deıdi anasy maqtanyshpen. Aıtpaqshy, balalaryna ermek ári eńbek bolsyn dep ósirgen qoıan da osy shańyraqta erekshe kóbeıip, ónim beripti. Árıne, onyń esh sıqyry joq: adal eńbek, tókken ter jemisin bermeı qoımaıtyny belgili ǵoı.

«Qazaq ul balany jaqsy kó­re­tini belgili ǵoı. Kúıeýim de uldy qalaıtynyn aıtqanmen, qyz­daryn da jaqsy kórdi. Tór­tin­shi qyzym dúnıege kelgende ózim de ýaıymdaı bastadym. О́zimniń anam, naǵashy ájesi jıenine yrymdap «Uldana» dep qoıyp edi. Qudaıǵa shúkir, besinshi balamyz ul boldy. Qazir Temirlanymyz 5 jasta. Balabaqshanyń eresekter tobyna baryp júr», deıdi Danagúl.

Osy Uldana – qazir oqý ozaty. Ol da ápkeleriniń jolyn qýyp, saz mektebiniń fortepıano synybynda bilim alyp júr eken. Apaly-sińlili tórt qyzdyń túrli óner baıqaýlarynan alǵan marapaty, maqtaý qaǵazy men medaldary úlken úıdiń bir buryshyn kórkemdep tur.

Aýyl ustazynyń armany

«Ár adam – óz aldyna bir álem» degen ras qoı. Keıde qarapaıym ǵana bir otbasynyń kúndelik­ti tirshiliginen qymbat qazyna taýyp alýǵa bolady. Danagúl Satýqyzymen áńgimelese otyryp, yntymaǵy jarasqan januıanyń erekshe jylýyn sezingendeı boldyq.

«Balalarymyzdyń mýzykaǵa beıimi ákesinen juqqan. Men sportqa jaqyn edim. Qazir otbasymyzben sporttyq jarys­tarǵa jıi qatysamyz. Byltyr aý­dan­dyq «Mereıli otbasy» baı­­­­­qaýynan birinshi oryn alyp, Oral­ǵa bardyq», deıdi Danagúl. Aıtpaqshy, Erekeshovter otbasyn men de sol baıqaýda alǵash kórip, kóńilge túıip qalǵan edim.

О́zi týraly aıtýǵa sarań Danagúl Satýqyzynyń da jetis­tikteri az emes ekenin bildik. Qyzdary ǵana emes, ózi oqytyp júrgen oqýshylary da ǵylymǵa beıim kórinedi. Aıtpaqshy, Aıanat pen Uldananyń ǵylymı zertteýine ózek bolǵan qoıandar ótken jaz­da joǵalyp ketipti. Biraq Ereke­shovterdiń berekeli aýlasynda taýyq, sıyr, eshki kún saıyn biri shaqyryp, biri mańyrap, biri móńirep, dýmanǵa bólep jatady. Temirlan týǵanda básire ataǵan qulyn qazir besti at bolyp, dalada júr eken. Bir qyzyǵy, osy maldy qaraýǵa ákesine qyzdary qolǵanat bolyp júr.

«Byltyr muǵalimder arasynda ótken bir saıysqa qa­tys­tym. Ekologııaǵa baılanysty sabaqtarda jańa ádis, tehnologııany qoldaný jóninde edi. Respýblıka boıynsha iriktel­­gen 30 muǵalimniń qataryna enip, Astanaǵa bardym, sertıfıkat aldym. Barlyq shyǵyndy uıymdastyrýshylar kóterdi, ári oqydyq, ári óz tájirıbemiz­di de ortaǵa saldyq. Osynyń bárine shúkir deımin. Táýelsiz memleketimizdiń qamqorly­ǵyn barynsha kórip kelemiz. Aspanymyz ashyq bolsa eken. Balalarymyzdyń baqytynan artyq tilegimiz joq», deıdi Danagúl.

Batys Qazaqstan oblysy