Osydan bes jyl buryn Sáken Seıfýllınniń 125 jyldyq mereıtoıynda Jańaarqa topyraǵynda bir mezette myń kúbi pisilip, 10 myń lıtr qymyzdyń ısi dalany alyp ketkeni umytyla qoıǵan joq shyǵar. Atalǵan aýdannyń toqsanjyldyq toıy ústinde el ardaqtysy Aqseleý Seıdimbek jatqan Qaraýyltóbeniń baýyrynda gúrp-gúrp pisilgen myń kúbiniń qyzyǵyn Gınnes rekordtary uıymynan Iýdelkıs Dıas Kýbadan kelip tirkegeni esimizde.
Bala kúnimizde aýylda bıe baılar kún kádimgideı merekege aınalatyn. Kók kóterilip, kún qyza «jylqyny qashan ákeledi eken?» dep mazasyzdana bastaıdy úlkender. «Qulyndar qaraqulaqtansyn, áli erterek emes pe?» deıdi kelesisi. «Quralaı ótken soń da úlgeremiz ǵoı» dep kergıdi endi biri. Bulardyń sondaǵy oıy – tezirek bıe baılap, mamyrdyń ýyz qymyzyn qanyp ishý. Mamyrdyń ortasynan aýa sońyna deıin quralaıdyń salqyny ótedi, ony kútse, ar jaǵynda eki-úsh kúnnen soń ýyz qymyzdan qaǵylyp qalady. Quralaı ótisimen baılaǵanymen de, ol ashyp, qymyz babyna kelgenshe eki-úsh kún ýaqyt kerek degendeı. Tabıǵatpen úılesip dalada ósken aqsaqaldar báriniń ýaqytyn bilip, qapysyn tabatyn, biraq.
«Erteń jylqy keledi» degen habar dúńk ete qalatyn aýyl ishine. Ol bir keremet ýaqıǵa. Burqyraǵan jýsan, shurqyraǵan jylqy. Birinshi kúni el qulyndy bıelerin úıiniń mańyndaǵy kóleńkeli oryndaryna ásheıin baılap qana jiberip, boıyn úıretedi. Kelesi kúni de sóıtýi múmkin. Ádette daladan kelgen jylqynyń boıyn ábden úırettirip alǵan soń, birer kúnnen soń qulyndaryn mataı bastaıdy. Tipti keıbir aqsaqaldar yrymdap baı dúısenbide baılap jatatyny este. Nege baı dúısenbi, bile bermeımiz.
Basyn ántek shulǵyp, ár nárseden sekem alǵan jibek jal qulyndardy qulaqtan basyp, shyńǵyrtyp baılaǵanda... Olar atqyp sekirip, shylbyrǵa shalynyp, ólip kete jazdaıdy. Mama bıeler tura beredi. Qýlyq qulyndaǵandar (tumsa) kádimgideı qaıyrylyp, oqyranyp, alańdaýshylyq bildiredi. Sodan eki-úsh kún ótken soń qulyndar da bastyǵyńqyrap, qymyz babyna kelip, aýylda «qymyzǵa quran» oqytý bastalady. Qymyzdyń úlken dám ekeni osydan bilinedi. Et asylyp, aýyldastar bir-biriniń úıinen kezegimen qymyz ishedi. Sóıtsek, bul úrdis baıaǵy qymyzmuryndyqtyń juqanasy ǵana eken ǵoı, deıdi qý ishim. Bertinde ol da úzilip tyndy. Bizdiń aýyldan ári Aqadyr kentinde jazýshy О́mir Kárip bastap, qymyzmuryndyq kádimgideı keń kólemde toılanyp, dabysy biraz jerge jetip júretin. Qazir estilmeıdi. Demek buryndary qymyzmuryndyqty el bolyp toılaıtyn bolsa kerek. At shaptyryp, balýan kúrestirip, túrli ulttyq oıyn uıymdastyryp degendeı. Keıin sol dástúr jińishkerip, bizdiń aýylda ár shańyraqta quran oqytý deńgeıinde ǵana qalǵan da, bertinde tipten estilmeıtin bolyp bara ma, qalaı ózi? Múmkin basqa aımaqtarda áli de óte me eken?
Qaıdasyń, qymyzmuryndyq?