«Álemdi jaıaý aralaımyn» jobasynyń avtory, trevel-bloger Ashat Qajytaı «Ankaradan – Batýmıge» saparyn aman-esen júrip ótti. 1 111 shaqyrym shartarapty jaıaý sharlap keldi. Erik pen jigerdi synaǵan, kúsh pen qýatty sarp etken sapar. Barar baǵyty kenet burylǵan kezekti marafon.
Ashat Qajytaıdy kóbi «Jaıaý adam» retinde jaqsy biledi. Ol jaıaý saparyn eń alǵash týǵan jerinen, Aqsorań bıigin baǵyndyrýdan bastaǵan edi. Keıingi «Ulytaý» marafonynan jaraqat alyp, dárigerler oǵan úlken saparlaryn keıinge shegerýge keńes beredi. О́ziniń sol kezde oıynda júrgen «Túrkııa – Túrkistan – 5 555 shaqyrym» jobasyn eki jylǵa shegeredi. Tipti sol eki jyl boıy jattyǵa da almaı, salmaǵy 118 kıloǵa deıin ósedi. Degenmen jaıaý júrýdi jany súıetin marafonshy úlken saparlarǵa ishteı daıyn edi.
Eki jyl degenińiz atqan oqtaı óte shyǵady. Marafonshynyń bul jolǵy saparynyń maqsat-muraty asqaq edi. Alty qurlyqty arbaǵan Eýropa chempıonaty ótetin Mıýnhennen Olımpıadanyń alaýy jelbiregen Parıjge deıingi 1 111 shaqyrymdy jaıaý júrip ótý. Mundaı múmkindikti qur jibergisi kelmegen ol bir jylda fızıkalyq formasyn rettep, salmaǵyn 118 kılodan 88 kıloǵa deıin túsiredi. Eýropa týraly etene izdenip, ilim jınaqtaıdy. Buǵan qosa Olımpııa oıyndarynda el namysyn qorǵap júrgen sportshylarǵa jankúıer bolýdy oılaıdy. Tipti Eýropa oıyndaryna bılet te alyp qoıady.
Shengen vızasyn alyp, 7 shilde kúni Astanadan Frankfýrt arqyly ushyp, Madrıdke jetedi. Ispanııa astanasynda Eýropanyń aýa raıyna beıimdelip, áıgili «Real» komandasynyń stadıony «Santıago Bernabeýge» deıin 33 shaqyrym jaıaý júrip, baryp qaıtady. Uzaq saparǵa sońǵy daıyndyǵyn osy qalada pysyqtaıdy.
«Madrıdten Mıýnhenge barar jolda oılamaǵan oqıǵa boldy. Meniń bıletim «Madrıd – Izmır – Mıýnhen» baǵytyna alynǵan edi. Maǵan ushaqqa bılet alýshylar vızanyń tolyq jaǵdaıyn túsinbeı, qatelesken eken. Muny Izmırge qonyp, kelesi ushaqqa bettep bara jatqanda bir-aq túsindik. Áýejaı qyzmetkerleri «Siz Mıýnhenge usha almaısyz» degende tóbemnen jaı túskendeı boldy. Josparymnyń kúl-talqany shyqqanyn túsiný qandaı qıyn edi. Sóıtsek, Shengen vızasy aımaǵynan shyǵyp ketippin. Bul reıs Mıýnhenge baǵyttalǵanymen, aıaǵym Túrkııa topyraǵyn basyp qoıǵandyqtan kelesi ushaǵyma mine almadym. Tipti Mıýnhende ótetin Fransııa – Ispanııa arasyndaǵy fýtbol matchyna da bıletti rettep qoıǵan edik. Osylaısha, Eýropaǵa sapar sál shegerilip, ekinshi josparlanǵan Ankara – Batýmı baǵytyna jolǵa shyqtym», deıdi barar baǵyty osylaı ózgergen jaıaý jıhankez.
Ol osylaısha josparyn ózgertip, Ankara qalasyn aralap, erteńinde Batýmıge jolǵa shyǵady. Sapary 24 kúnge sozylady. Jolda Chorým, Ordý, Samsýn sııaqty Túrkııanyń jıyrmadan asa úlken-kishi qalalaryn basyp ótedi. Trabzon qalasyndaǵy Abaı monýmentine arnaıy soǵyp, taǵzym etedi.
«Trabzon týraly kóp aıtýǵa bolady. 1 mıllıonǵa jýyq turǵyny bar. Kóne arhıtektýra men eskertkishter jetkilikti eken. Maǵan keregi Abaı babamyzdyń eskertkishi edi. Trabzon tańynda sol monýmentti izdedim. Naqty mekenjaıyn bilmegen soń, gýglkartadan terdim. Eki jyl buryn biraz arnalar habar taratypty. Bir kiltti tek ulttyq arnanyń jańalyqtarynan taýyp aldym. «Túrkııada ashylǵan kezekti Abaı músininiń Trabzondaǵy Qarateńiz ýnıversıteti ádebıet fakýltetiniń aýmaǵyna ornatylýy tegin emes», depti. Iаǵnı Qarateńiz ýnıversıtetine barýym kerek. Kartaǵa tersem, 5-6 shaqyrym eken. Bir jarym saǵatta taýyp aldym. Biraq jetý tym ońaı bolǵan joq. Abaıdy kórgende kóńil bosap, ishteı bir jylap alǵanymdy jasyrmaımyn. Únsiz syrlastym. Jol boıyndaǵy kórgen qyzyqtar men qıyndyqtardy osy qazaqpen bóliskendeı boldym», deıdi Ashat Qajytaı.
Jaıaý jıhankez Túrkııanyń qazirgi prezıdenti Rejep Erdoǵannyń týǵan qalasy Rızeniń de ústinen ótipti. Kachkar taýlary men Qara teńizdiń arasyndaǵy bıikte ornalasqan. Túrkııa ormandarynyń eń baı aımaǵy sanalady eken. Jádigerlerge toly mýzeıleri kóp deıdi. «Sonyń biregeıin aralap júrip, besik pen urshyqty kórip, túbimizdiń bir ekenin tanı tústim. Týǵan jerge degen saǵynyshym osy kezde erekshe sezildi», deıdi ol.
Samsýn qalasynyń tarıhı oryndaryn aralaǵan ol áıgili Bandyrma paromy mýzeıine de soǵa ketipti. Túrikter úshin asa qasterli meken jaıly jıhankez bylaı deıdi:
«Alǵan áserim ǵajap endi. Bir ulttyń qaıta túleý dáýiri osy jer edi. Túrikter úshin óte qasterli meken sanalady. Atatúriktiń Samsýnǵa aıaq basqan paromy osy. Azattyqtyń bastaýy deıdi bul qalany. Táýelsizdik hám bolashaqtyń shahary dep tegin aıtylmasa kerek. Kemedegi mýzeıde týrıst óte kóp. Kirý quny – 15 lıra, ıaǵnı 220 teńge. Ári qaraı 3,5 shaqyrym júrip, Kýrtýlýsh jolyna bardym. Táýelsizdik joly 1919 jyly 19 mamyrda Bandyrma paromymen Samsýnǵa kelgen Atatúriktiń Amasııaǵa ketkenin aıqyndaıdy. Jalpy, túrik aǵaıyndar teńiz jaǵasyndaǵy shaǵyn dúnıemen týrıster úshin úlken dúnıe jasap qoıǵany qýantady. Osylaı túrikter úshin qasterli eki tarıhı jerden erekshe sezimmen ári qaraı jolǵa shyqtym.
Túrik jerin jaıaý sharlaǵan Ashat Qajytaı jolda qazaqtardy jıi kezdestiripti. Elimizdiń memlekettik nómirin taǵynǵan jeńil kólik, júk kólikterin jolyqtyryp, olarmen týysqanyn kórgendeı qaýyshypty. Ásirese Qarateńizdiń jaǵasyndaǵy qonaqúıde qaraǵandylyq motojıhankez Ivanmen jolyǵypty. Ol da quny 20 mln turatyn motokóligimen álemdi sharlap júr eken.
Jıhankez Ashat ózi júrip ótken joldy, kórgen-bilgenin «Facebook», «Instagram», «Tiktok» jelilerindegi paraqshalaryna júktep otyrdy. Tipti 1 mıllıonǵa jýyq qaralym jınaǵan vıdeolary da bar. Osy rette oqyrmandarynyń belsendi bolǵanyn da aıta ketti.
«Men jaıaý júrip ótken elderdiń ınfraqurylymy myqty. Joldyń sapasyna rıza boldym. Jol degeniń ekonomıkanyń kúretamyry emes pe? Jol jaqsy bolsa, týrızm damıtyny sózsiz. Jasyratyny joq, elimizdegi marafondarda 3-4 krossovkı aýystyratyn edim. Bul jolǵy saparymda bir ǵana krossovkı kádege jarady. Taǵy bir tańǵalatynym – ınternet júıesi. Teńiz deńgeıinen qanshama bıiktikte júrsem de, bir úzilmedi ǵoı. Aýylda júrsiń be, qalada júrsiń be báribir. Jerasty joldyń ishinde de sapaly ınternetke qol jetip turdy. Týrızmi sharyqtap ketken. Qara teńizdiń jaǵasyn keremet paıdalanyp otyr. Bizde de múmkindik mol. Tarıhymyz da, tabıǵatymyz da baı. Biraq qolda bar altynnyń qadirin bilmeı otyrǵanymyz ókinishti», deıdi trevel-bloger.
Sóıtip, júrip ótken jolyn kúndelikti saǵaty arqyly ólshep te, úzdiksiz áleýmettik jelimen jumys istep te, tipti qoıyn dápterine ózine kerek el men jerdiń aqparatyn túrtip te úlgeredi. Kúzde «Jaıaýdyń jazbasy» atty motıvasııalyq kitaby shyǵady. Qazir kúni-túni jazý ústelinde. 1 111 shaqyrym sapary týraly keńinen sonda kósiledi.
Qaraǵandy oblysy