Premer-mınıstr Oljas Bektenov Mańǵystaý oblysyna jumys sapary aıasynda óńirdiń kólik-logıstıkalyq jáne týrıstik áleýetimen tanysty. Aqtaý, Quryq teńiz porttarynda bolyp, sondaı-aq Kendirli kýrorttyq aımaǵyn damytý perspektıvalary qaraldy.
Quryq teńiz portyn aralaý barysynda Premer-mınıstrge jyl basynan beri júkterdi aýystyryp tıeý kólemi 1,5 mln tonnadan asqany, jyl sońyna qaraı kólemi 2,2 mln tonnaǵa deıin jetkiziletini baıandaldy. Bıyl tereńdetý jumystaryn aıaqtap, astyq termınalyn iske qosý josparlanyp otyr. Logıstıkalyq klaster qurý jáne parom flotyn jańartý jumystary júrgizilip jatyr. Jalpy, perspektıvaly jobalyq qýaty jylyna 6 mln tonna júkti quraıdy. Quryq teńiz porty jyl boıy avtokólik jáne temirjol paromdaryn qabyldaı alady, osy maqsatta mamandandyrylǵan 4 aılaq bar.
Munda O.Bektenovke energetıkada, munaı óńdeý, hımııa ónerkásibi jáne basqa da salalarda paıdalanylatyn «jasyl» sýtegin óndirý boıynsha qazaq-nemis ınvestısııalyq jobasy tanystyryldy. Kásiporynnyń qýaty 2 mln tonnaǵa jetedi. Investısııa kólemi 50 mlrd eýrodan asady. Jobany iske asyrý kezinde sý tushytý zaýyty men qýaty 40 GVt JEK stansasyn salý jáne paıdalaný josparlanyp otyr. Joba aıasynda 1,8 myń jumys ornyn ashýǵa múmkindik beredi.
Premer-mınıstr Aqtaý teńiz saýda portynyń qýatymen tanysty. Nysan Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyn damytýda mańyzdy ról atqarady. О́ziniń tehnıkalyq parametrleri men qalyptasqan bıznes–úderisteri boıynsha port zamanaýı halyqaralyq standarttarǵa sáıkes keledi. Tehnıkalyq jabdyq júkterdiń keń aýqymyn óńdeýge múmkindik beredi. Búgingi tańda nysannyń ótkizý qabileti 11 mln tonnadan asady. Munda úsh munaı quıý jáne úsh qurǵaq júk aılaǵy, jylyna 800 myń tonna aýyl sharýashylyǵy ónimin ótkizýge qabiletti astyq termınaly, sondaı-aq parom kesheni bar. Bıylǵy 8 aıda port arqyly júkterdi aýystyryp tıeý kólemi 3 mln tonnadan asty, negizgi baǵyttary – Iran, Túrikmenstan, Ázerbaıjan, Reseı jáne basqa da elder.
Munda Aqtaý porty bazasynda konteınerlik hab salý jospary týraly baıandaldy. Investor retinde Qytaıdyń eń iri port kompanııalarynyń biri «Lıanıýngan port kompanııalar toby» JShQ tartyldy. Investısııalyq joba tasymaldaýdy orta jáne uzaqmerzimdi josparlaýǵa yqpal etip, júkterdi jetkizýge qolaıly jaǵdaı jasaıdy dep kútiledi.
Premer-mınıstr halyqaralyq kólik dálizderiniń túıisken jerinde ornalasqan Mańǵystaý oblysynyń strategııalyq mańyzdylyǵyn atap ótti.
«Memleket basshysy Úkimetke porttarymyzdy Kaspıı teńiziniń jetekshi habtarynyń birine aınaldyra otyryp, olardy túrlendirý boıynsha strategııalyq mindet qoıdy. Qazaqstannyń geografııalyq ornalasýy – bizdiń artyqshylyǵymyz, ony bar múmkindiginshe paıdalaný kerek. Mańǵystaý oblysynyń qýatty tranzıttik, logıstıkalyq jáne ınfraqurylymdy-servıstik áleýeti óte joǵary, ony odan ári damytý qajet. Sondyqtan otandyq teńiz kólik-logıstıkalyq klasterin keńeıtýge múmkindik beretin jańa jobalardy iske asyrý óte mańyzdy», dep atap ótti O.Bektenov.
О́ńirge jumys sapary barysynda Memleket basshysynyń bıylǵy maýsymda ótken týrızmdi damytý jónindegi keńeste bergen tapsyrmalarynyń oryndalýyna erekshe nazar aýdaryldy, Mańǵystaý oblysy ákimdiginiń derekteri boıynsha bıyl óńirge 215 myńǵa jýyq demalýshy kelip, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda kelýshiler sany 9,5%-ǵa artqan. Salada kórsetilgen qyzmet kólemi 6,5 mlrd teńgege jetti. Keıingi eki jylda oblysta qonaqúıler men demalys oryndaryn salý boıynsha 4 iri ınvestısııalyq joba iske asyryldy. 2025-2027 jyldary týrızm salasynda 500-den astam jumys ornyn ashý arqyly taǵy 12 jobany iske qosý josparlanýda.
Kendirli kýrorttyq aımaǵy – Mańǵystaý oblysynyń tanymal oryndardyń biri. O.Bektenovke týrıstik aǵyndy arttyrýǵa baǵyttalǵan negizgi ınfraqurylymdyq jobalardy iske asyrý josparlary týraly baıandaldy. Onyń qatarynda halyqaralyq áýejaı, qýattylyǵy táýligine 50 myń tekshe metr sý tushytý zaýyty kiredi. Sonymen qatar jalpy uzyndyǵy 156 shaqyrymdy quraıtyn «Jańaózen-Kendirli-Túrikmenstan shekarasy» jolyna ortasha jóndeý jumystary júrgizilmek.
«Mańǵystaý oblysyndaǵy týrıstik áleýettiń odan ári damý perspektıvasy aıtarlyqtaı zor. Ol úshin óńirde teńiz, tańǵajaıyp peızajdar, tarıhı eskertkishter men kıeli oryndar bar. Sapaly serpilis úshin ınfraqurylymdy damytyp, ınvestısııa tartý jáne jańa nysandar salý qajet. Tıisti mınıstrlikter men ákimdikke bul máselelerdiń barlyǵyn erekshe baqylaýda ustaýdy tapsyramyn», dep atap ótti O.Bektenov.
Sonymen qatar Premer-mınıstr Mańǵystaý oblysyna jumys sapary barysynda Memleket basshysynyń halyqqa Joldaýynda qoıylǵan mindetter sheńberinde Jańaózen monoqalasyn áleýmettik-ekonomıkalyq damytý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalarmen tanysty. Atap aıtqanda, ınfraqurylymdy jańǵyrtý, bilim berý sapasyn arttyrý, halyqty jumyspen qamtý jáne basqa da mańyzdy baǵyttardyń qarqyny tekserildi.
Úkimet basshysy jańa óndiristerdi ashýǵa basa nazar aýdara otyryp, monoqala ekonomıkasyn ártaraptandyrý josparymen tanysty. Jańaózende 150 myńnan asa adam turady. Boljam boıynsha, 2035 jylǵa qaraı halyq sany 200 myń turǵynnan asady. Kútiletin ósimdi eskere otyryp, qala turǵyndaryn jumyspen qamtýdy, onyń ishinde halyqtyń bıznes-bastamalaryn qoldaý jónindegi sharalardy kúsheıtý arqyly qamtamasyz etýdiń mańyzy atap ótildi.
Turǵyn úı-kommýnaldyq ınfraqurylymdy damytýǵa basa nazar aýdaryldy. O.Bektenovke Jańaózen men oǵan irgeles jatqan aýyldyq eldi mekenderdiń ortalyqtandyrylǵan sýmen, turmysqa qajetti gazben jáne elektr energııasymen 100% qamtamasyz etilgeni baıandady. Turǵyndardy aýyzsýmen qamtamasyz etetin sý tazartý qurylysyn jańǵyrtý – monoqalanyń tirshiligin qamtamasyz etýdegi mańyzdy joba sanalady. Nysannyń qýatyn arttyrý úshin 2025 jyly 30 myń tekshe metr kóleminde sý qorlaryn jınaqtaý úshin rezervýarlar salý josparlanyp otyr.
Monoqalanyń ónerkásibin damytý jáne jańa óndiristerdi iske qosý elektr energııasynyń qosymsha kólemin talap etedi. «QazMunaıGaz» UK AQ men ıtalıalyq ENI kompanııasynyń ósip kele jatqan qajettilikterin jabý úshin jalpy qýaty 247 MVt gıbrıdti elektr stansasyn salý boıynsha ınvestısııalyq joba bastaldy. Joba JEK birlesken generasııasyn (kún jáne jel energetıkasy) paıdalanýdy jáne gaz elektr stansasyn salýdy kózdeıdi.
O.Bektenov turǵyndarǵa qoljetimdi ári sapaly bilim berý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalarmen tanysty. Máselen, Jańaózende «Jaıly mektep» Ulttyq jobasy aıasynda jyl sońyna deıin 1,2 myń oryndyq zamanaýı mektepti paıdalanýǵa berý josparlanýda. Kelesi jyly taǵy eki jaıly mekteptiń qurylysy kózdelgen. Sonymen qatar balalar men jastardy jan-jaqty damytý úshin 350 oryndyq Bolashaq Sarayi Oqýshylar saraıynyń qurylysy bastaldy. Nysan kelesi jyly qala turǵyndarynyń paıdalanýyna beriledi dep josparlanyp otyr.
Úkimet basshysyna qaladaǵy jańa gaz óńdeý zaýytynyń qurylysy barysy týraly baıandaldy. Jobany iske qosý halyqtyń qosymsha gaz kólemine degen qajettiligin qamtamasyz etip qana qoımaı, eń bastysy – ónerkásiptiń odan ári damýyna jáne qosylǵan quny joǵary munaı-hımııa ónimderin jasaýǵa serpin beredi. Kásiporynnyń óndiristik qýaty 900 mlrd tekshe metr ilespe munaı jáne tabıǵı gaz qospasyn, sondaı-aq jylyna 5 myń tonna gaz kondensatyn quraıdy. Qurylys jumystary 2023 jyldyń qarasha aıynda bastaldy, eki iske qosý keshenin tolyq aıaqtaý 2027 jyldyń basyna josparlanǵan.
Premer-mınıstr gaz óńdeý kásipornynyń qurylysy óńirdiń ekonomıkalyq jáne áleýmettik damýy úshin keń aýqymda mýltıplıkatıvti áser beretinin atap ótti.