Men Atyraýda týsam da, Almatyda anam – aqyn Farıza Ońǵarsynovanyń qolynda óstim. Eń alǵash anam meni sol kezdegi Almatydaǵy jalǵyz qazaq mektebi – №12 qazaq orta mektebine ertip barǵany áli kúnge deıin kóz aldymda. Mektep tabaldyryǵyn attaǵan sátte oıyn balasy retinde neniń ne ekenin túsinbesem de, keıin er jete osynaý ózimniń tarydaı bolyp kirip, taýdaı bolyp shyqqan altyn uıa mektebimniń qandaı bolǵanyn, urpaq úshin ǵana emes, qazirgi táýelsiz elimiz úshin qanshalyqty orny bıik, tarıhy tereń ekenin uǵynǵan saıyn, ózimdi basqalardan baqyttyraq sezinemin... Onyń ózindik sebebi de joq emes.
Men mektepte oqyǵan 1984–1994 jyldar keńes dáýiriniń sońy, egemendiktiń alǵashqy kezi edi, qazaq mektepteri úlken qalalarda bola bermeıtin. Ásirese Almaty sııaqty alyp shaharda jalǵyz qazaq mektebi bolǵan soń ba, zııaly qaýymnyń balalarynyń kópshiligi osy mektepte oqıdy. Búkil elimizge belgili Ádı Sháripov, Ábish Kekilbaıuly, Marııam Hakimjanova, Ázilhan Nurshaıyqov, Beıbit Qoıshybaev, Ýálıhan Qalıjanov, Serik Turǵynbekov, t.b. zııaly qaýymnyń biriniń uly, biriniń qyzy, biriniń nemeresi osy mektepke baramyz. Úıdegi baýyrlarym Aıbar, Gúlnarlar da – osy mekteptiń túlekteri.
Búginde jurt ishinde «Qazaq zııalylarynyń balalary qazaq tilin bilmeıdi, mensinbeıdi» degen ǵaıbat sózder aıtylatynyn estip jatamyn, shyndyǵynda, múlde kerisinshe edi. Sondaǵy anamnyń jantalasyp bizdi ulttyń tininen, tilinen ajyramasyn degen kóregendigi ekenin osy kúni jıi oılaımyn. Al mektebimizde ótetin qandaı da bir is-sharaǵa anam bastaǵan zııaly qaýym qazdaı tizilip, arnaıy ýaqyt bólip, qatysyp, óleń oqyp, sóz sóıleıtinderin kórý – bizge, sol kezdegi mektep oqýshylaryna ádetke aınalǵan. О́zim oqyǵan sol mektepti oılasam, kóz aldyma aldymen anamnyń búkil elge belgili ortasy – qaýqyldasqan zııaly qaýym elestese, ekinshi tula boıynan izgilik pen ónege esip turatyn ustazdarym kele qalady. Men alǵash tabaldyryǵyn attaǵanda mektebimizdiń dırektory Sosıalıstik Eńbek Eri Rafıqa Bekenqyzy Nurtazına edi. Mektepti uzaq jyldar basqarǵan Rafıqa Bekenqyzyn elimizdiń bilim salasynda úlken qoltańba qaldyrǵan tulǵa dep esepteımin. Meniń tálim alǵan ustazdarymnyń qaı-qaısysyn alsam da parasatty, zerdeli, izgilikti jandar boldy. Atap aıtsam, birinshi synyptaǵy jetekshim Kúlásh Haırollaqyzy, Aqburym Aqbaýova, aǵylshyn tili muǵalimi Gúlnár Aıashqyzy, matematıka muǵalimi Dámeli Nuǵmanqyzy Danııarova, qazaq tili páninen ustazym Rahıma Sákenova, orys tili muǵalimi Janna Sosıalqyzy, t.b. ustazdarymnyń deńgeıi búgingi keıbir mınıstrler men el basynda júrgen laýazymdy adamdardan áldeqaıda joǵary turady. Synyp jetekshim Aqburym apaıymmen apta saıyn habarlasyp, jıi kezdesip turamyn.
Al mektep dırektory, halqymyzdyń aıaýly qyzdarynyń biri Shámshá Kópbaıqyzynyń men úshin orny da, baǵasy da bólek. Shámshá Kópbaıqyzyn anam da jaqsy kórip, «Qyz-ǵumyr» degen jyr arnaǵany kópke málim. Men bolsam, «Shámshá Kópbaıqyzy basqarǵan mektepte oqydym» dep maqtanamyn. Anamnyń halyqqa óte syıly, teńdessiz aqyn bolǵandyǵynan bolar, mektepte balalyqpen jasaǵan azdy-kópti buzaqylyqtarym da sózge kelmeı, «keshiriletin». Sondaı bir sát áli kúnge kóz aldymda turady. Bir kúni mektepte uzyn dálizben kezdesken oqýshylardy qaǵa-soǵa zýyldap júgirip kele jatyr edim, qarsy aldymnan bir apaı shyǵa keldi de, bilegimnen shap berip ustaı aldy: «Nege júgiresiń, qaı klastyń balasysyń, famılııań kim?» dedi yzǵarly únmen. Men: «Ońǵarsynov, 6 V synyby» dedim. Apaı úndemeı qaldy da, qolymdy jibere saldy. Men odan ári klasqa júgirip kettim. Sol kezde aldymnan shyqqan apaı mektep dırektory Shámshá Kópbaıqyzy Berkimbaeva edi. Bilimdi, baısaldy, tal boıynan izgilik esip turatyn osyndaı ustazdardan tárbıe alǵan bizde arman joq shyǵar. Keıinnen Shámshá Kópbaıqyzy 2000 jyldary elimizdiń Bilim jáne ǵylym mınıstri bolyp qyzmet atqaryp, bilim salasynyń damýyna aıtarlyqtaı úles qosty. Eseıip, úlken ómirge qadam basqan shaqta mektep kezindegi sol bir estelikti marqum Shámshá apaıymyzdyń ózine aıtyp edim, esinde eken. Sonda mektebimizdi eske alyp, biraz máre-sáre bolǵanymyz bar.
Búginde №12 qazaq mektebin bitirgen túlekter álemniń túkpir-túkpirinde eńbek etip júr. Elge belgili talaı urpaq ósip, óndi. Keshegi keńes zamanynda «oryssha oqymaǵan adam, adam bolmaıdy» deıtin qaǵıdatqa qarsy turyp, sol kezdegi elimizdiń astanasy bolǵan Almatynyń ana tilin saqtap qalǵan jalǵyz uıa – osy mektep ekeni daýsyz. О́ıtkeni búginde qandaı jetistikterge jetip, bıikterdi baǵyndyrsaq ta, eń aldymen sol «jalǵyz mekteptiń» arqasy dep bilemin. Bir kezde Ahmet Baıtursynuly, Temirbek Júrgenov, Sáken Seıfýllın, Muhtar Áýezov, Ábish Kekilbaıuly, Farıza Ońǵarsynova syndy ulylar ulyqtaǵan mektepti el biliminiń altyn uıasy dep tanyp, kókke kóterýge laıyq. Men de ulylar ulyqtaǵan uıanyń túlegi bolǵanyma maqtana otyryp, mektebimniń ǵasyrdan-ǵasyrǵa jasaı berýin tileımin. Biz mektebimizben maqtansaq, mektep shákirtterimen bıikteı bersin. Ǵasyrlyq toıy qutty bolsyn!
Almas OŃǴARSYNOV,
Almaty qalasy Sh.Ýálıhanov atyndaǵy №12 gımnazııanyń túlegi