Ata zań jobasy: birneshe bap naqtylandy

Quryltaıdy taratýǵa bolmaıdy

Konstıtýsııaǵa engizilgen qosym­sha normalardy Konstıtýsııalyq sot tóraǵa­synyń orynbasary Baqyt Nurmuhanov aıtty.

«Konstıtýsııa jobasynyń 8-babynda menshiktiń eki nysany tanylady jáne teń qorǵalady delingen. Olar – memlekettik jáne jekemenshik. Kóptegen usynysta bul nor­manyń barlyq menshik nysandaryn qam­ty­maı­tyny aıtylǵan. Osylaısha, atal­ǵan baptyń 1-tarmaǵy «Qazaqstan Res­pýb­­l­ı­­ka­synda barlyq menshik túri tanylady, olarǵa kepildik beriledi jáne teń qor­ǵa­lady» dep jazyldy», dep túsindirdi spıker.

Al jobanyń 14-babynyń 2-tar­ma­ǵyn­da adam quqyqtary men bos­tan­dyq­tary ár adamǵa týmysynan tıesili, olar absolıýtti jáne olar­dan eshkim aıyra almaıdy dep kórsetilgen. Kóptegen azamat pen maman bul normany kúsheıtýdi usynyp, «adam quqyqtary men bos­tandyqtary Qazaqstan Respýblıkasy zańnamasynyń mazmuny men qoldany­lýyn aıqyn­daıdy» dep qosýdy sura­ǵan. Nátıje­sinde, tarmaq «Adam qu­qyq­tary men bostandyqtary ár adam­ǵa týmysynan tıesili, olar abso­lıýtti jáne olardan eshkim aıyra al­maıdy, Qazaqstan Respýblıkasy­nyń qol­danystaǵy quqyǵynyń mazmu­ny men qoldanylýy osyǵan qaraı anyqtalady» dep jazylatyn boldy.

«Atalǵan baptyń 5-tarmaǵy da naqtylandy. О́zgergen redaksııa boıynsha adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtaryn iske asyrý basqa tulǵanyń quqyqtaryn buzbaýǵa jáne bostandyqtaryn shektemeýge tıis, konstıtýsııalyq qurylys negizderine, qoǵamdyq tártipke, azamattardyń densaýlyǵy men qoǵamnyń adamı bolmysyna nuqsan keltirmeýge tıis», dedi B.Nurmuhanov.

Budan bólek, Quryltaıdy taratý tetigin neǵurlym ıkemdi ári ymy­ra­ǵa kelýdi kózdeıtindeı etý týraly usy­­nys­t­ar da eskerildi. Osyǵan baıla­nysty «taratady» degen tujyrym «ta­ra­týǵa quqyly» degen nusqamen aýystyryldy.

«Jalpyhalyqtyq talqylaý úshin jarııalanǵan Konstıtýsııa joba­syn­­da bul ókilettikter ımperatıvti túrde bekitilgen. Endi Respýblıka Pre­zı­dentiniń atalǵan ókilettikterin dıspo­zıtıvti formada tujyrymdap, quqyq retinde bekitý usynylady. Tıisti ózge­ris­ter 46-baptyń 2), 4) jáne 8) tar­maq­shalaryna, 57-baptyń 1-tarmaǵyna jáne 62-baptyń 1 jáne 2-tarmaqtaryna engizildi», dep túsindirdi komıssııa múshesi.

Sonymen qatar kórsetilgen kons­tı­týsııalyq normalarda Quryl­taıdy taratýǵa shekteýler qoıyla­dy. Tóten­she nemese soǵys jaǵdaıy kezinde, Prezı­dent ókilettiginiń keıingi alty aıynda, aldyńǵy taratýdan keıingi bir jyl ishinde nemese Konstıtýsııanyń 51-babynda belgilengen jaǵdaıda Quryltaıdy taratýǵa bolmaıdy. 

Baspanadan sot sheshiminsiz shyǵara almaıdy

Adam quqyqtary jónindegi ýákil Artýr Lastaev Ata zańda sot sheshi­minsiz azamattardy turǵyn úı qu­qyǵynan aıyrýǵa ǵana emes, sondaı-aq baspanadan sot sheshiminsiz shyǵarýǵa da jol berilmeıtini týraly normany bekitýdi usyndy. Onyń aıtýynsha, turǵyn úı bazalyq qundylyq retinde Adam quqyqtarynyń jalpyǵa bir­deı deklarasııasynda, sondaı-aq eko­nomıkalyq, áleýmettik jáne má­denı quqyqtar týraly paktide beki­tilgen. Sondyqtan ony tek múliktik sanat retinde qarastyrý – úlken qatelik.

«Bireýler bul qoldanystaǵy zań­darda onsyz da bar dep aıtýy múm­kin. Biraq bul qaǵıdany negizgi quqyq­tyq qujatta bekitý onyń zańdy turaq­tylyǵyn qamtamasyz etedi», dedi Adam quqyqtary jónindegi ýákil.

Sondaı-aq Bala quqyqtary jónin­degi ýákil Dınara Zákıeva turǵyn úı quqyǵy men balalardyń múddesin qor­ǵaý bóliginde konstıtýsııalyq kepil­dikterdi kúsheıtý qajet ekenin aıtty.

«BUU Bala quqyqtary týraly Kon­vensııasynda árbir balanyń fızıkalyq, zııatkerlik, rýhanı, adam­gershilik jáne áleýmettik damýy­na jetkilikti ómir súrý deńgeıine quqyǵy bekitilgen. Bul – qaýipsiz ári turaqty baspananyń bo­lýyn kózdeıdi. Bala úshin turǵyn úı – onyń ál-aýqaty men múddelerin qor­ǵaý­dyń negizgi faktorlarynyń biri», dedi ol.

D.Zákıeva qyzmeti barysynda túrli qaıǵyly turmystyq ahýaldar saldarynan balalardyń jalǵyz bas­panasynan aıyrylý qaýpine tap bolatyn jaǵdaılarǵa birneshe ret kezikkenin aıtty.

«Balalardyń óziniń jalǵyz asyraýshysy – anasynan aıyrylatyn jaǵdaıdy mysalǵa keltireıin. Anasy kózi tirisinde baspanaǵa alynǵan ıpo­tekalyq nesıeniń edáýir bóligin ótegen. Soǵan qaramastan, buryn tólenip qoıǵan qarajat qaıtarylmaıtyn jaǵdaıda balalardyń jalǵyz bas­panasynan aıyrylý qaýpi týyndady. Bizdiń ótinishimizdiń nátıjesinde bank qalǵan qaryzdy keshirý týraly sheshim qabyldady. Alaıda mundaı oqıǵalar, ókinishke qaraı, óte kóp», dedi Bala quqyqtary jónindegi ýákil.

Osyǵan baılanysty adam ómirin­degi mańyzdy jáne balanyń eń qajetti múddelerin sot tarapynan eskerý­siz qal­dyryp, turǵyn úı­den aıyra­tyn jaǵ­daılarǵa jol bermeı­tin kepil­dikterdi bekitý qajet.

Májilis depýtaty Snejanna Ima­sheva Ata zańnyń tártibi men kúshine ený merzimderin birjaqty etip anyqtaý qajet ekenin atap ótti.

«Jobada onyń erejeleri naqty qaı sátten bastap kúshine enetinin bekitý kerek. Respýblıkalyq refe­ren­dýmnyń nátıjeleri resmı ja­rııalanǵan kúnnen bastap pa, álde naqty belgilengen ózge kúnnen bastap pa? Sondaı-aq ótpeli kezeńdegi qazirgi memlekettik bılik organdarynyń mártebesi týraly máseleni de retteý kerek», dedi ol.

Atap aıtqanda, qazirgi Parlament óz ókilettigin qaı sátke deıin júzege asyratynyn anyqtaý qajet, Quryltaı saılaýy qandaı merzimde jáne qandaı tártippen ótkiziletinin de naqtylaǵan jón. S.Imasheva ótpeli erejelerde Konstıtýsııalyq sot, Ortalyq saı­laý komıssııasy men Joǵary aýdı­tor­lyq palatanyń jańa quramyn qalyp­tastyrý tetikterin, buǵan qosa negizgi memlekettik organdardyń laýazymdy tulǵalaryn taǵaıyndaý tártibi de reglamentteýdi talap etetinin aıtty.

«Atalǵan erejelerdi bekitý quqyq­tyq aıqyndylyqty, memlekettik ıns­tı­­týttardyń jumys isteýin bol­jaý­dy jáne ótpeli kezeńdegi árbir organ­nyń ókilettikteriniń shegin naqty belgilenýin qamtamasyz etedi», dep qorytyndylady depýtat. 

Joba referendýmǵa shyǵarýǵa daıyn

Al Almaty oblysy máslıhatynyń tóraǵasy Qýat Baıǵojaev Jańa Kons­tı­týsııanyń jobasy búkilhalyqtyq referendýmǵa shyǵarýǵa daıyn ekenin málimdedi. Sonymen qatar ol jańa Konstıtýsııa jobasyndaǵy sıfrlyq ortany retteýge qatysty usynystar Almaty oblysynyń turǵyndary úshin aıryqsha mańyzdy ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, Almaty oblysy – halyq tyǵyz qonystanǵan, sıfrlyq servıster belsendi iske qosylǵan óńirlerdiń biri. Sondyqtan ulttyq ekonomıkanyń ósý draıverine aınalýǵa tıis «Alatau City» jobasy dál osy óńirde qolǵa alynyp jatyr.

«Búginde azamattardyń qaýipsizdigi máselesi qalyptasqan uǵymdar sheń­beri­nen shyǵyp, sıfrlyq tehnologııa­lar deńgeıine deıin kóterilgenin kórip otyrmyz. Sıfrlyq tehnolo­gııa qoǵamnyń barlyq salasyna aralasyp, kúndelikti adam ómiriniń ajyramas bóligine aınaldy. Al jańa Konstıtýsııa jobasynda aza­mattardyń sıfrlyq sala­da­ǵy qu­qyǵyn qorǵaý mindeti qaras­tyryl­ǵany búgingi kún talaby ekeni daýsyz», dedi ol.

О́z sózinde spıker azamattardyń ózara hat-habar almasý qaýipsizdigi, elektron­dyq kommýnıkasııa, derbes de­­­­rekterdiń qorǵalýy syndy máse­le­ler­diń qamtylýy jeke ómir qupııa­sy­nyń kepildigin nyǵaıtyp, sıfrlyq servısterge degen senimdi kúsheıtetinin jetkizdi.

«Olardyń konstıtýsııalyq deń­geı­de bekitilýi sıfrlyq qaýipsizdik sala­syndaǵy zańnamany ári qaraı damytý tájirıbesine berik negiz bola alady. Usynylyp otyrǵan ózge­rister azamattar úshin naqty máse­lelerden kórinis tabýy qara­paıym azamattardyń kúnde­likti ómir­de alańsyz bolyp, qoǵamnyń mem­lekettik ınstıtýttarǵa degen senimin kúsheıtýge áser etedi», dedi máslıhat tóraǵasy.

Sóz sońynda komıssııa múshesi Konstı­týsııa jobasy jetkilikti pysyq­talǵanyn jáne ony búkil­halyqtyq referendýmǵa shyǵarýǵa bolatynyn aıtty.