Tarıhtaǵy Saq patshasy Tomırısti qazaq Tumarqyz dep te, Temir qyz dep te ataıdy. Ol – saqtarǵa soǵys ashqan parsynyń Kır patshasyn jeńip, elin qorǵap qalǵan batyrlyǵymen áıgili bıleýshi qyz.
Árıne, Tomırıs – qaharly patsha, erjúrek el bıleýshi bolǵanymen, eń aldymen ol da názik áıel, sulýlyqqa suqtanǵan boıjetken bolǵany anyq. Sýretshi Tabıǵat Qojanbaev kórermen nazaryn osy aqıqatqa aýdarǵysy kelgen. «Tomırıstiń tumary» dep atalatyn kompozısııada Tumarqyzdyń uzatylar aldyndaǵy jeke áshekeıleri – alqasy, óńirjıegi, birneshe tumarqaby jáne qos syrǵasy beınelengen.
Qazaq ǵurpynda uzatylar qyz jasaýyn, áshekeıin ózi tańdaıdy. Sáýkelesin ózi tigedi. Iаǵnı qalyńdyqtyń áshekeıinen onyń talǵamy, minezi kórinip turady. «Tomırıstiń tumary» atty kompozısııaǵa qarasaq, bul áshekeıdiń ıesi – sulýlyqqa qumar bolǵanymen, jaýynger minezdi, ásirese kúmistústi, úshburyshty jáne tórtburyshty qarapaıym geometrııalyq denelerden qurylǵan jıyntyqty jaqyn kóretin jan ekenin baıqaımyz. Bul toptama – qyz jasaýy, qalyńdyq áshekeıi degenniń ózinde jaýyngerlik, áskerı sıpatyn kórsetip tur. Sonyń ishinde qazaq qyzyn til-kózden, qaýip-qaterden qorǵaıtyn tumarǵa erekshe mán berilgen. Kompozısııada bir emes, úsh tumardyń oryn tapqany osynyń dáleli. Shyn máninde Tomırıs sııaqty jaýynger qyzǵa, qolynan qylyshy, aýzynan urany túspegen batyr bıleýshige qymbat, baǵaly, qyzyl-jasyl, názik buıym emes, dál osyndaı – saýyttaı sýyq ári aıbarly áshekeı jarasyp-aq tur. Tomırıstiń tańdaýy dál osyndaı bolǵany kórgen jandy sendiredi.
Bul jumystyń avtory, Sýretshiler odaǵynyń múshesi Tabıǵat Qojanbaev – kópqyrly, erekshe talantty sheber. Ol óz jumystarynda tas, metall, aǵash, teri, t.b. sekildi san túrli materıaldy paıdalana beredi. Ádette birine biri «úsh qaınasa sorpasy qosylmaıtyn» osyndaı stılder Tabıǵattyń shyǵarmashylyǵynda mıdaı aralasyp, ádemi úılesim taýyp jatady. Bul joly da solaı bolǵan: tabıǵı tastar men metall aralasqan kompozısııada temir sheńberdiń ortasyna kerilgen teri jarǵaq kóz tartady. Bajaılap qarasańyz, teri jarǵaqtan Tumarqyz – Tomırıs hanshaıymnyń júzin kóresiz. Áldeqashan álemdik tulǵaǵa aınalǵan ol ǵasyrlar bultynyń arasynan kelip, áldebir ǵarysh kemesiniń ıllıýmınatorynan bizge – búgingi urpaǵyna kóz salyp turǵandaı. О́nerdegi kosmo-etnostıl degenimiz osy.
Aıtpaqshy, Tabıǵat Qojanbaevtyń bul shyǵarmasy jaqynda Astanada Forte Kulanshi Art Space zalynda ótken «Qazyna araly» kórmesinde qoıylǵan.
Batys Qazaqstan oblysy