Sáken, Ilııas, Beıimbet ulyqtaldy

«Jazýshy bir urpaqty ǵana emes, tutas bir ultty tárbıeleıdi» degen támsil durys aıtylǵan» dep bastap sóz sóıledi Astana qalasy ardagerler keńesiniń tóraǵasy Sansyzbaı Esilov. Qala­lyq ardagerler keńesi mundaı is-sharalardy júıeli túrde ótkizetinin, buǵan deıin halyq batyr­lary Saǵa­dat Nurma­ǵanbetov, Álmu­qan Sem­bınov, Raqymjan Qoshqar­baevqa arnalǵan birne­she ǵylymı-prak­tıka­lyq konfe­­rensııa, túrli jıyn uıym­­­das­tyrylǵanyn eske aldy.

Astana qalasyndaǵy Sáken Seıfýllın mýzeıiniń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory Marat Ábsemetov «Sáken Seıfýllınniń zerttelmegen qyrlary men beımálim syrlary» degen taqyrypta óte qyzyq­ty baıandama jasady. Marat Oral­baıuly tyń derekter men dáıek­temeler keltirdi. Sákenniń shyǵar­ma­shylyǵy óz aldyna, onyń memleket qaıratkerligi de neshe atanǵa júk bolǵan­daı. Talasyp-tartysa júrip álipbıdi qoldanysqa engizýge Ahmet Baıtursynuly ekeýi qol jetkizgen. Alǵash ushaqqa oty­ryp kókke kóterilgen aqyn «biz­de avıa­sııa bolýy kerek» dep ne­mis­tiń «Iýnker» samoletin aldy­rypty. Orynborda aeroklýb ashqyzǵan. Sol aeroklýbta Talǵat Bıgeldınov pen Iýrıı Gagarın oqyǵan kórinedi.

Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti tarıh fakýltetiniń dekany, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent О́mirbaı Bekmaǵanbetov Beıimbettiń ádebıetke adaldyǵy týraly pikir órbitti. Bıaǵań ja­zýǵa múlde sharshamaıtyn, kúı talǵamaıtyn, qalamyn qolynan tastamaıtyn eńbekqor jazýshy bolǵanyn aıtyp, shyǵarmalaryna keńinen taldaý jasady. Týyndy­la­ryndaǵy áleýmettik teńsizdik, ult azattyq kóterilis, áıel teńdigi sekildi taqyryptar búgin de kór­kemdigimen, shynaıylyǵymen el esinde. «Shuǵanyń belgisi», «Raý­shan kommýnıst», «Jalbyr», «Aman­­­geldi» sııaqty shyǵarmalary áde­bıtettiń jaýharlary.

О́mirbaıan Joldybaıulynyń tereń maǵynaly baıandamasynan qar jaýsa da sónbeıtin, baltalasa da tamyrynan ajyramaıtyn Beıim­bettiń berik tuǵyryn kórdik. «Beıim­bet jaý bolsa, men de jaý­myn» dep basyn báıgege tikken Ǵabeńniń (Músirepov) ataqty sóziniń shynaıylyǵyn sezindik.

– Qalammen emes, qanymen jazyp qaldyrǵandaı «Dala», «Kúı­shi», «Qulager» syndy poe­ma­­­lar neshe ǵasyr ótse de ult­tyń qundylyǵy bolyp qala be­re­tin Ilııas Jansúgirovtiń sh­y­ǵar­­mashylyǵy baǵa jetpes baı­ly­ǵymyz. Ol alǵashqy shy­ǵarmasyn 1928 jyly «Saǵanaq» degen atpen shyǵarypty. О́ndire jazatyn Ilııas shyǵarmalaryn búrkenshik esim­men jarııalap otyrǵan. 42-ge jýyq búrkenshik aty bolypty. Kóp­shi­ligi «Qaptaǵaı» dep berilgen. Búr­ken­shik esimmen jarııalaǵan shy­ǵar­malaryn zertteı túsý kerek. Olardyń ishinde nebir injý-marjandar jatýy múmkin ǵoı, – dedi aqyn týraly baıan­dama ja­sa­­ǵan Eýrazııa ult­tyq ýnıver­sı­te­ti­niń doktoranty Jaýynbaı Jyl­qy­baıuly.

Ilııastanýshy, Jansúgirovtiń jerlesi, atalas týysy Ilııas Rys­pekuly atasynyń «Mamanııa» mek­te­binde aqynmen birge oqyǵa­nyn aıtyp, shyǵarmalaryna toq­taldy. «Qulager» poemasy alǵash­qy­da «As» degen ataýmen shyqqan eken. Qula­gerdi óltirgen Batyrash ta, Qo­ty­­rash ta emes, basqadaı saıa­sat pen amaldar bolǵanynan habardar etti.

«Qulager» poemasyn sahnalap, keremet qoıylym jasaǵan Almatydaǵy Ǵ.Músirepov atynda­ǵy teatrdyń jas rejısseri Far­had Mol­daǵalı esimin aıta ket­sek artyq emes. Spektakl kórer­men­der yqylasyna bólenip, teatr­lar baı­qa­ýynda bas júldeni jeńip alǵany kóp­shilikke aıan.

Jıynnyń moderatory, «Arqa»­­ radıosynyń dırektory Serik Seıitman suraqtarǵa jaýap berip, ózine júktelgen mindetti minsiz atqardy. Usynystar men pikir­ler tıisti oryndardyń nazaryna jetetinine Astana qalasy Ishki saıa­sat basqarmasynyń úkimettik emes uıymdarmen jumys bóli­mi­niń bas mamany Janna Ábdýa­lı­qyzy sendirdi. Dóńgelek ús­teldi Astana qalasy ardagerler uıymynyń pleným múshesi, fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty, professor Kúlzıra Iskakova úılestire bilgenin atap ótken jón.

«О́z ulyn, óz erlerin eskermese, el tegi qaıdan alsyn kemeńgerdi» dep Ilııas Jansúgirov aıtqandaı, arystarymyz ýaqyt ozǵan saıyn, urpaq almasqan saıyn bıiktep, zańǵar shyńǵa aınaldy.

Qarlyǵash QUSPAN,

Astana qalasy ardagerler keńesiniń medıatop múshesi