Agrarlyq salada elektrondyq saýda damıdy

EAEO yntymaqtastyǵyn arttyrady

Otyrys barysynda palata depýtattary «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sheń­berinde aýyl sharýashylyǵy ónimi­ne arnalǵan qoımalyq kýálikterdi shyǵarý (berý), olardyń aınalysy jáne ótelý qaǵı­dalary týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdy qarap, maquldady. Qujat normalary qoıma kýálikteriniń turaqty aınalymyn jáne qoıma kýálikterin ustaýshylar úshin qarjy resýrstarynyń qoljetimdiligin qamtamasyz etýge arnalǵan.

Atalǵan zańdy ratıfıkasııalaý agrar­lyq salanyń kiristiligin arttyrýǵa múmkin­dik berip, aýyl sharýashylyǵy taýar­larynyń elektrondyq saýdasyn damytýǵa yqpal etedi dep boljanyp otyr. Bul EAEO elderiniń sharýashylyq sýbektileriniń aýmaqtyq qashyqtyǵy jaǵdaıynda mańyzdy másele ekeni anyq.

«Kelisim Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasynda aýyl sharýashylyǵy óniminiń saýdasyn jáne osy saladaǵy elektrondyq saýdany damytýdy kózdeıdi. Atap aıtqan­da, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aýma­ǵynda aýyl sharýashylyǵy ónimderine arnalǵan qoıma kýálikterin paıdalaný men olardyń aınalymyn retteý úshin quqyq­tyq negiz qalyptasady. Aldaǵy ýa­qytta maquldanǵan zań Ekonomıka­lyq odaqqa múshe elder arasynda aýyl sha­rýashylyǵy salasyndaǵy yntymaqtastyq­ty arttyrýǵa oń septigin tıgizedi dep senemiz», dedi zań jóninde pikir bildirgen M.Áshimbaev.

Zerthanalar jaǵdaıy syn kótermeıdi

Palata otyrysynda senatorlar ózekti máselelerdi kóterip, depýtattyq saýaldaryn joldady. Álı Bektaev eldegi azyq-túlik sapasyn baqylaý zerthanalary­nyń jaǵdaıy syn kótermeıtinin aıtty. Osyǵan baılanysty depýtat qordalanǵan túıtkilderdi sheshý úshin zerthanalardy jańǵyrtýǵa arnalǵan Jol kartasyn ázirleýdi usyndy.

«Zerthanalardyń kópshiligi apatty nemese jalǵa alynǵan ǵımarattarda ornalasqan, ondaǵy kóptegen zerthanalyq qurylǵy eskirgenimen qatar óndiristen de shyǵarylǵan. 2016-2023 jyldar ara­lyǵynda 15 veterınarlyq zerthana ja­byl­ǵan. Zerthanalardyń jetis­peýi, qu­­ral-jabdyqtardyń tozýy, oblys, aýdan kó­leminde qatty baıqalady. Biz­­degi úl­­­ken másele – maman tapshylyǵy, túr­­li qaýip­­ti ınfeksııalarmen jumys is­teı­tin sa­la qyzmetkerleri jalaqy­lary­­nyń tó­men­digi. Veterınarlyq qyzmet­ker­ler ara­syn­da eń tómen jalaqyny laboranttar alady. Osyǵan baılanysty salaǵa jas mamandar kelmeıdi, kelse de kóp turaqtamaıdy. Zerthanalardaǵy qural-jabdyqtardyń eskirýi – halyqaralyq sapa men standarttarǵa sáıkestendirýge kóp kedergi keltirip tur», dedi Á.Bektaev.

Senator osyǵan baılanysty Úkimetke zerthanalardy jańǵyrtý boıynsha Jol kartasyn ázirleý, materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etýdi jaqsartý, mamandardy áleýmettik qoldaý sharalaryn ulǵaıtý jáne azyq-túlik qaýipsiz­digin qamtamasyz etý úshin mekemeler arasyndaǵy úılestirýdi kúsheıtý múm­kin­digin qarastyrýdy usyndy.

Tabıǵı monopolııalar zańnamasyn jetildirý qajet

Senator Shákárim Buqtuǵutov Soltús­tik Qazaq­stan oblysynda jylý ener­ge­tı­kasy salasynan bilikti kadrlar­dyń ketýine alańdaýshylyq bildirdi. Osyǵan baılanysty depýtat qoldanystaǵy tabı­ǵı monopolııalar týraly zańnamaǵa ózgeris­ter engizý jóninde bastama kóterdi.

Onyń aıtýynsha, qoldanystaǵy nor­matıvtik-quqyqtyq aktiler men tarıf­­tik saıasat jalaqyny ulǵaıtý múm­kin­digin shekteıdi jáne kadrlardyń sala­dan ketýine yqpal etedi. Bul óńirde ruqsat etilgen norma 5% bolsa, qazirgi ahýal 16%-dy quraıtyn bolyp shyqty. Sony­men qatar SQO-da saladaǵy jalaqy elimiz­degi ortasha deńgeıden edáýir tómen. Elimiz­de ortasha eńbekaqy deńgeıi 380 myń teńge bolsa, munda 280 myń teńgeni qu­raı­dy. Bul – jylý energetıkasy sala­syn­daǵy mamandarǵa asa tartymdy emes.

Senator memlekettik qorǵanys tap­­sy­rysy boıynsha satyp alýdaǵy qalyp­tasqan tájirıbeniń de problema ekenin aıtty. Bul másele Petropavl qalasy­nyń Kırov zaýyty úshin mańyzdy. Kvazı­memlekettik sektordyń jekelegen sýbektilerine satyp alý qaǵıdalaryna sáıkes satyp alý MITWORK elektron­dyq alańynda júrgizilýge tıis. Sheteldik jetkizýshiler bul portalda tirkelmegen jáne satyp alýǵa qatyspaǵan kezde de oryn alady. Qoldanystaǵy erejeler del­dal­darǵa konkýrsqa qatysýǵa múmkindik beredi, bul taýarlardyń qunyn 50%-ǵa arttyrady jáne otandyq óndirýshilerdiń báseke­ge qabilettiligin tómendetedi. Sony­men qatar kásiporyndar ónimniń ózindik qunyn qalyptastyrý barysynda jumysshylardyń jalaqysyna jumsa­latyn shyǵyndardyń bir bóligin esepke ala almaıdy, sondyqtan rentabeldilik jos­parlanǵan 20% ornyna 5%-dan aspaıdy.

«О́ńirde ortasha nomınaldy aılyq jalaqy boıynsha derekterdiń balamasy bolmaǵan jaǵdaıda joǵaryda atalǵan máselelerdi sheshý úshin respýb­lıka boıynsha statıstıka derekterin qoldanýda tabıǵı monopolııalar týraly qoldanystaǵy zańnamaǵa túzetýler engizý týraly bastama jasaýdy suraımyz. Memlekettik sektor bazasyna kiretin sýbektiler úshin satyp alý qaǵıdalaryna mynadaı jaǵdaılarda: quny 3000 AEK-ten aspaıtyn taýarlardy, jumystardy nemese kórsetiletin qyzmetterdi satyp alýdy, sondaı-aq memlekettik satyp alý týraly shart aıasynda mindettemelerdi oryndaǵanda bir kózden satyp alýdy júzege asyrý múmkindigin qosý usynylady», dedi Sh.Buqtuǵutov.

Elimizde dáriger tapshy

Senator Aınur Arǵynbekova densaýlyq saqtaý salasyndaǵy mańyzdy problemalarǵa nazar aýdardy. Onyń ishinde bilikti kadrlardyń tapshylyǵy asa ózekti ekenin alǵa tartyp, osy baǵytta qajetti zańnamalyq sharalardy usyndy.

Medısınalyq kadrlardy daıarlaý sapasy – densaýlyq saqtaý salasyndaǵy negizgi máseleniń biri. Senator eń bastysy, emdelýshilerdiń densaýlyq saqtaý júıesine senimi ekenin atap ótti.

«Memleket basshysy bıyl qyrkúıek­tegi Joldaýynda bilikti medısına kadr­larynyń tapshylyǵy ózekti bolyp qala beretinin atap ótken edi. Densaýlyq saqtaý júıesin jańǵyrtýdaǵy qazirgi jaǵ­daı kadrmen qamtamasyz etýde proble­maǵa alyp keledi. Tek aýyldyq jerler ǵana emes, elordanyń, oblys aýdandaryn­da da dárigerler jetispeýshiligi baıqalady. Búgin­gi tańda densaýlyq saqtaý salasyna ora­san zor qarjy bólinip jatyr, biraq ázirge halyqtyń tolyq suranysy­na qol jetkizý múmkin bolmaı tur. Elimiz­degi kóptegen medısınalyq uıymda mate­rıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý jet­kilikti bolsa da, «bárin kadr sheshedi» máteli mańyzyn joıǵan joq. Medısınalyq uıymdar zamanaýı jabdyqtarmen qaıta jabdyqtalǵan kezdegi jobalar, al is júzin­de onda jumys isteıtin maman joq bolyp shyqty», dep atap ótti depýtat.

Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń málimetinshe, 2023 jyldyń sońynda 4 864 dáriger mamany jetispeıtini anyqtaldy. Ásirese Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynda dáriger mamanyna asa zárýlik, sondaı-aq birqatar aýylda da maman jetispeýshiligi bar. Suranysqa ıe mamandyqtardyń qatary­na terapevter, anestezıologter jáne akýsher-gınekologter jatady. Senator Densaýlyq saqtaý mınıstrligine kásip­tik bilim berýdi úılestirý fýnksııasyn zańnamalyq turǵydan bekitýdi jáne kadr saıasatyn jaqsartý jóninde Jol kartasyn engizýmen qosa máseleni sheshý úshin birqatar naqty sharany usyndy.

«Densaýlyq saqtaý mınıstrligi den­saýlyq saqtaý salasyndaǵy kadr resýrsy máselesi boıynsha «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasy­nyń kodeksine ózgerister engizý jónindegi zań­namalyq aktiniń jobasyn Parlamenttiń qaraýyna engizý jónindegi jumysty jedeldetýi qajet. Densaýlyq saqtaýdyń tıimdi kadr saıasatyn qamtamasyz etý jónindegi jol kartasyn ázirleý men bekitýdi qarastyrý kerek. Qoldanystaǵy zańnama boıynsha kópsalaly ýnıversıtet klınıkalaryn qurý máselesi boıynsha jumysty aıaqtaý kerek», dedi depýtat.

Zań buzǵan mıgrant sany artty

Sonymen qatar otyrys barysynda depýtat Bıbigúl Jeksenbaı zańsyz kóshi-qonǵa qatysty syn-qaterlerge toqtalyp, sheteldik azamattardyń qozǵalysyn baqylaýdy kúsheıtý jáne eńbek mıgranttaryn zańdastyrý júıesin damytý kerek ekenin jetkizdi. Ol depýtattyq saýalynda Bas prokýratýranyń derekterin keltirdi, onda elimizdiń zańdaryn buzǵan sheteldik azamattardyń sany 2024 jyly edáýir ósken. Osy jyldyń ózinde 82 myńnan asa mıgrant ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵan, al 1,2 myńǵa jýyq jumys berýshi sheteldik eńbek kúshin zańsyz paıdalanǵan eken.

«Jalǵan eńbek shartyn, medısı­na­lyq anyqtamalardy jasap, zańsyz esepke qoıǵan halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary men emdeý mekemeleri­niń qyzmetkerleri turatyn qylmys­tyq top anyqtaldy. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriliginiń deregi boıynsha, qazir 13,2 myń shetel azamaty resmı túrde jumys isteıdi. Eńbek mıgranttarynyń kóbinde jumysqa shaqyrý ruqsat qaǵazy joq. Zańdy jáne zańsyz mıgranttardyń jınaqtalýy áleýmettik-ekonomıkalyq qana emes, qaýipsizdik máseleleriniń týyndaýyna ákelýi múmkin», dedi depýtat.

Sonymen qatar ol jahandaný jáne kóshi-qon aǵyndary kúsheıgen jaǵdaı­da shetel azamattarynyń qozǵaly­syn baqylaýdy kúsheıtý, eńbek mıgranttaryn zańdastyrý júıesin damytý jáne zańsyz kóshi-qon men eńbek resýrsyn paıdalanýdy uıymdastyrýshylarǵa jazany qatańdatý qajet ekenin aıtty.

Otyrysta Amangeldi Nuǵmanov Úkimetti jeke qosalqy sharýashylyq­tardy ekonomıkaǵa belsendi tartý arqyly aýyldyq aýmaqtardy memlekettik qoldaýdy jáne olardyń ornyqty damýyn jaqsartýdy kózdeıtin sharalar qabyldaýǵa shaqyrdy. Al senator Sovetbek Medebaev Ulytaý oblysyndaǵy túıtkilderge nazar aýdaryp, óńirde polısııa departamenti men polısııa qyzmetkerlerine arnalǵan medısınalyq mekeme ǵımarattaryn salý qajet ekenin aıtty.