Bıyl qyrkúıektiń 8-13 aralyǵynda Astanada kóshpeliler álemin biriktirgen biregeı doda - V Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndary ótti. Bas qalanyń sán - saltanaty men ultymyzdyń salt-dástúrin, túrki jurtyna ortaq ulttyq sportty bir arnaǵa toǵystyrǵan báseke osy jyldyń aıtýly oqıǵasy boldy, dep jazady Egemen.kz.
2010 jyldan turaqty ótkizilip kele jatqan etnosport saıystaryn ótkizý mártebesin Qazaqstan abyroımen atqardy.
Olaı deıtinimiz qazaq dalasyn apta boıy alamanǵa bólegen ulttyq sport túrlerine bul joly Eýropa, AQSh sportshylary da asqan qyzyǵýshylyq tanytyp, saıys alańynda baq synady. Jer-jahannyń 89 memleketinen jalpy jıyny 2500-ge tarta sportshy elordaǵa taban tiredi. Sadaq atyp, qus salyp, bozkilemde aıqasyp, toǵyzqumalaqta tartysqan, serke tartyp, kir tasyn kótergen alyptar 21 sport túrinen 97 medal jıyntyǵyn sarapqa saldy. Elimizdiń namysyn Kóshpeliler oıyndarynda abyroımen kótergen ulttyq sporttyń ulandary kósh bastady. Sańlaqtar 43 altyn, 34 kúmis, 37 qola medal enshilip, elimizde ulttyq sporttyń tasy órge domalap turǵanyn anyq ańǵartty. Qyrǵyzstan quramasy 18 altyn, 21 kúmis, 25 (64) qola medal jeńip alyp, ekinshi orynǵa jaıǵassa, úshinshi oryndy О́zbekstan quramasy ıelendi. Olardyń enshisinde 11 altyn, 12 kúmis, 11 (34) qola medal bar. Tórtinshi oryn 11 altyn, 10 kúmis, 25 qola medal jeńip alǵan Reseı quramasyna buıyrdy. Úzdik bestikti 2 altyn, 2 kúmis, 2 qola medalmen Túrkııa quramasy túıindedi.
Astanada ótken Kóshpeliler oıynynyń medali álemniń 30-dan asa memleketine jol tartty. Onyń ishinde aıtýly alamandaǵy baǵdarlamanyń negizin quraǵan Kóshpeliler órkenıetiniń ókilderinen bólek, Fransııa, Italııa, Aýstralııa, Majarstan, Polsha, Rýmynııa sekildi memleketter de altyn medal oljalady. Júlde alǵan memleketter qatarynda muhıt asyp kelgen Kanada, Meksıka sportshylary da bar ekenin atap ótken jón.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tikeleı bastamasymen qazaq topyraǵynda uıymdastyrylǵan Kóshpeliler oıyndaryna Qazaqstandy esepke almaǵanda Qyrǵyzstan quramasy 172 sportshysyn dúbirge qosty.
Taǵy bir erekshe eske alatyn jaıt alty kúngi alamanǵa qatysqan eń jas sportshy - Hamza Amangeldi. Alaman báıgede baq synaǵan Hamza nebári 10 jasta. Al, eń egde sportshy - 80 jastaǵy dástúrli sadaq atý saıysynda óner kórsetken ıspanııalyq Soledad Hımenes Karrıon boldy. Jas pen jasamystyń tilegin toǵystyrǵan sharanyń joǵary deńeıde ótýine 1600 erikti judyryqtaı jumyldy. Onyń ishinde 20 sheteldik erikti kelýshilerge qyzmet kórsetti.
Álemniń san tarapynyń nazary aýǵan etnosport báıgelerin kelip tamashalaýshylar legi kóp boldy. Al rekordtyq kórsetkish Qazaqstan-Qyrǵyzstan quramalary arasynda ótken kókbóri, kókpar tartysynda tirkeldi. Osy saıysty «Qazanat» atshabarynda árqaısysy 10 myńnan, 20 myń adam kórip, shabandozdarǵa qoldaý kórsetti.
Ulttyq sport syndarynda júldeger tuǵyrynan tabylý úshin sportshy men tulpardyń, qustyń baby qatar kelip, baǵy janýy kerek. Sondyqtan dodaǵa 499 jylqy men 41 qus qatysty. Uıymdastyrýshy tarap retinde Qazaqstan 400 jylqyny baptady. Onyń 100-i ulttyq quramaǵa tıesili boldy, qalǵan júırikterdi uıymdastyrý dıreksııasy ózge elderdiń qatysýshylary úshin baptady. Kórshiles Qyrǵyz Respýblıkasy – 91, О́zbekstan Respýblıkasy – 8 jylqyny Astanaǵa alyp keldi.
Sonymen qatar jarystarǵa 41 qus qatysqan. Onyń ishinde 9 - ulttyq quramaǵa, 8 - Qyrǵyz Respýblıkasyna tıesili. 24 qusty ózge elder úshin Qusbegilik federasııasy usynǵan.
Kópti tańdandyrǵan - kóshpeliler álemi
Álem nazaryn aýdarǵan uly dala oıyndary ulttyq salt-sananyń kelbetin kórsetti. Ultymyzǵa tán tarıh qazynasy men mádenıet máıegi ashylý saltanatynan bastap, jabylý sharasyna deıingi apta aralyǵynda saltanat qurdy. Kóshpeliler oıyndarynyń túńligin túrgen sharaǵa Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev, О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzııoev, Qyrǵyzstan Prezıdenti Sadyr Japarov, Túrikmenstan Halk Maslahatynyń tóraǵasy Gýrbangýly Berdimuhamedov, Tatarstan Respýblıkasynyń raısy Rýstam Mınnıhanov, Saha Respýblıkasynyń basshysy Aısen Nıkolaev, Mońǵolııanyń burynǵy prezıdenti Enhbaıar Nambaryn, Dúnıejúzilik etnosport konfederasııasynyń prezıdenti Bilál Erdoǵan, sondaı-aq IýNESKO, AО́SShK, BUU Dúnıejúzilik týrızm uıymy, Túrki memleketteri uıymy, TÚRKSOI, Túrki ınvestısııalyq qory, Túrki memleketteriniń Parlamenttik assambleıasy, Islam sport qaýymdastyǵy, Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi Islam uıymynyń basshylary, Eýropa odaǵynyń Ortalyq Azııadaǵy arnaıy ókili jáne basqa da resmı tulǵalar qatysty.
Qazaq eli ejelden qonaqjaı halyq ekenin, jańalyqqa jany qumar, túrli mádenıetke ashyq jurt ekenin osy dúbirli dodada taǵy bir ret dáleldedi. Osy aýqymdy is-shara aıasynda «Qazanat» ıppodromynyń janynda 10 gektar aýmaqta «Kóshpeliler Álemi» etnoaýyly ashyldy. Etnoaýyl ortalyq alań, ulttyq oıyndarǵa arnalǵan balalar oıyn alańy, halyq mýzykasyna arnalǵan shatyr, ashyq aspan astyndaǵy kóshpeli О́rkenıetter murajaıy, sporttyq is-sharalar, ulttyq taǵamdar, basty sahna, aımaqtardyń etno-qonystary, qolónershiler jáne shyǵys bazary bar arnaıy qala bolyp birneshe bólikke bólindi. Sondaı-aq etnoaýyl aýmaǵynda kóptegen kádesyılar tabýǵa bolatyn shyǵys bazary uıymdastyryldy. Kóneniń kelbetin aınytpaı aldymyzǵa ákelgen aýylda elimizdiń ár qıyrynan 200-den astam qolónershiler óz ónimderin usyndy. Alańǵa elimizdiń 20 óńirinen arnaıy kıiz úı de tigildi. Tutas túrki jurtyna qasterli taıqazan etnoaýyldyń basty nyshany men kórki boldy. Bereke men birliktiń sımvoly retinde taıqazanǵa óńirlerdiń qasıetti bulaǵynan jetken sý quıyldy.
Kóshpeliler etnoaýylynda sheteldik týrısterdi kóp kezdestirdik. Olarmen arnaıy tildeskende alǵash bolyp qazaq jurtynyń qonaqjaılylyǵyn tamsana sóz etti. Etnoaýyldaǵy elimizdiń baı mádenı, tarıhı murasynan syr shertip turǵan buıymdarǵa tamsanatynyn ári arý qala Astanaǵa qaıta oralǵysy keletinin tilge tıek etti. Osydan-aq Kóshpeliler oıyndarynyń kókeıde qalqyp turǵan elge týrıst tartý, týrızmdi túletý syndy tilegine jetkenin ańǵarýǵa bolady.
Etnoaýyl án-kúı men bıdiń, toı-dýmannyń ortalyǵyna aınaldy. Uly oıyndar ótken kezde kún saıyn ár óńir ókilderi ónerin ortaǵa saldy. Basty etnoaýyldan bólek elordanyń 4 ornynda kóshpeliler aýmaǵy kelýshilerdiń kóńilin aýlady.
Astana tórindegi oıyndardan keıin álemde etnosportqa degen qyzyǵýshylyq odan ári arta tústi. Dúnıejúzilik V kóshpeliler oıyndary aıasynda sporttan bólek, mádenı jáne ǵylymı baǵdarlamaǵa da erekshe nazar aýdaryldy. Mundaı álemdik aýqymdaǵy oqıǵadan ǵylymı iz qalǵany mańyzdy bastama boldy.
Sporttyq saıystarda jalpy esepte top jaryp, tarıhymyzdy túletip, otandyq týrızmniń tartymdylyǵyn arttyrǵan shara sońynda saıys sımvoly torsyq Qyrǵyzstan Respýblıkasyna tabystaldy.