Joba ıgiligi jurtqa ortaq

О́ńdeý ónerkásibiniń órisi keńeıdi

Oblys ekonomıkasynyń negizin qu­raıtyn munaı qory jyldan-jylǵa sarqylyp, óndiris kórsetkishi 15 jyldan beri tómen­dep keledi. Sondyqtan munaı-gaz salasyn damytý qolǵa alyndy, óńdeý óner­kásibi men agrarlyq sala ónimin jedel arttyrý sharalary da qatar júrgizilip jatyr.

Sarqylǵan kenishter ornyna jańa ken oryndaryn ashý maqsatynda geologııalyq zertteý, munaıdyń tómengi qabattaryn ıgerý jumystary bastaldy. Ken oryndaryn tereńdigi 5,5 myń metrge deıin bur­ǵylap, dástúrli emes taqtatas munaıyn alý qadamdary jasalyp jatyr. Osy kúni burǵylaý tereńdigi 5 300 metrden asty.

Keıingi jyldary ónerkásiptiń óńdeýshi sektoryn damytý arqyly ekonomıkany ártaraptandyrýdyń nátıjesi kórine bas­tady. Oblystyń óńdeý ónerkásibindegi úlesi 2021 jyly 23% bolsa, byltyr 33,3%-ǵa jetti. Byltyr bul kórsetkish ın­fra­qurylymdyq, ınvestısııalyq jobalar esebinen 640 mlrd teńge boldy. Onyń 70,5%-y – jeke ınvestısııa. Jalpy, sońǵy tórt jyl ishinde óńirge 1,8 trln teńgeden astam ınvestısııa tartyldy.

О́tken jyldyń úlesindegi qomaqty tabys retinde 37 mlrd teńgeniń 21 jobasy iske qosylyp, 411 jańa jumys orny quryl­ǵanyn erekshe atap ótken jón. Onyń ishinde óńdeý ónerkásibi salasynda quny 10,8 mlrd bolatyn 13 joba paıda boldy.

Bıyl 275,3 mlrd teńge bolatyn 24 jobany iske qosý josparlanyp otyr. Aldaǵy bes jylda Syr óńirinde 1,9 trln teńge bolatyn 65 ınvestısııalyq joba júzege aspaq. Nátıjesinde, 8 myń jańa jumys orny ashylady.

Qytaı eliniń ınvestorlary Qyzyl­ordadaǵy shyny zaýyty mańynan óndiristi damyta túsetin jobany júzege asyrýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Úsh jyl ishinde, eki kezeń boıynsha júzege asatyn joba quny – 27,1 mlrd teńge. Taǵy bir ınvestor – «Komfort-1 KZ» seriktestigi shyńdalǵan shyny óndirisin keńeıtýmen qatar, avtomobıl áınegin óndirý jobasyn júzege asyrý maqsatynda aýmaǵy 4 gektar jer aldy. Bes jarym mıllıard teńgelik joba keler jyly iske qosylady.

Shyny zaýyty iske qosylǵanda onyń mańaıynda qosymsha óndirister paıda bolady. Joǵarydaǵy eki ınvestordan bólek, «Seven Rivers Technologies» seriktestigi Germanııanyń «Horn glass» tehnologııasy bo­ıynsha jylyna 220 mıllıon bótelke shyǵaratyn jobany iske asyrady. Quny 31 mlrd teńge bolatyn bastamaǵa memlekettik qoldaý sharasy retinde 38 gektar jer telimi berildi. Shıkizat retinde 50% shyny qaldyǵy qoldanylatyn zaýyt qurylysy bıyl bastalyp, 2027 jyly iske qosylmaq. «Ońtústik Koreıa tehnologııasy boıynsha turmystyq qatty qaldyqtardy suryptaý jáne óńdeý zaýyty» jobasyn qolǵa alǵan «With You E&C Kyzylorda» JShS bıyl 19 mlrd teńge bolatyn óndiris ornynyń qurylysyn bastaıdy.

Memleket basshysynyń ekonomıkany ártaraptandyrý tapsyrmasyn oryndaý baǵytyndaǵy bastamanyń biri – oblysta iske qosylatyn 5 kún, 1 jel elektrstansalary. Qýattylyǵy 201 MVt bolatyn, 62 mlrd teńgeniń jobasy – oblysta jańartylǵan energııa kózderin óndirýdiń alǵashqy qadamy. Sonymen qatar bıyl óńirde eki iri ınvestısııalyq jobanyń qurylysyn bastaý kózdelip otyr. Olardyń alǵashqysy – jylyna 300 myń tonna ónim beretin kalsılengen soda zaýyty. Joba arqyly óńirge 147 mlrd teńge ınvestısııa tartylyp, 700 jumys orny ashylady. Sondaı-aq quny 215 mlrd teńgeni quraıtyn «Shalqııa» kenishindegi taý-ken baıytý kombınaty aımaq óndirisiniń órisin keńeıte túsedi. Jylyna 6 mln tonna ken óńdeıtin kombınatta 1540 adam jumyspen qamtylady.

Qarjy kóbeıip, múmkindik molaıdy

Syrdaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý kórsetkishterin saralaǵanda eń aldymen 2022 jyldan beri qarqyny báseń­demegen qurylys salasy aıryqsha kózge túsedi. Osydan tórt jyl buryn salaǵa 18 mlrd teńge qarjy qaralsa, 2022 jyly qurylysshylarǵa buıyrǵany 24,2 mlrd boldy. Salanyń byltyrǵy bıýdjeti 127,5 mlrd teńgege jetip, 197 nysannyń qurylysy qarqyndy júrgizildi. Oblysta ótken jyly oryndalǵan qurylys jumys­tarynyń kólemi 291 mlrd teńge bolyp, respýblıkada birinshi orynnan kórindi.

Salaǵa jeke ınvestorlar da qarjy aýdaryp, óńir damýyna aıtarlyqtaı úles qosyp otyr. «Bolat О́temuratov qory» bólgen 16,6 mlrd teńgege «Qorqyt ata áýejaıynyń» jańa termınaly salyndy. Jergilikti bıýdjetten ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylym tartýǵa 4,3 mlrd teńgeden astam qarajat bólingen nysandy ótken jyl sońyna qaraı Premer-mınıstr Oljas Bektenov saltanatty túrde ashty.

Oblystaǵy iri ınvestorlardyń biri – túriktiń «Aksa Energy» kompanııasy Qyzylorda qalasynda 215 mlrd teń­gege qýat­tylyǵy 240 megavattyq jańa jylý­­­elektr ortalyǵyn salyp jatyr. Bıyl qoldanysqa beriletin JEO oblys ortalyǵyndaǵy kommýnaldyq qyzmet sapasyn jańa sapaǵa kóteretin nysan bol­maq. Jańa stansa oblys ortalyǵyn jylýmen, óńirdi elektr energııamen tolyq qamtamasyz etip, 60 MVt elektr energııasyn ózge aımaqtarǵa satýǵa múmkindik beredi.

Áleýmettik nysandar boı kóterdi

Bólingen qarjyny tıimdi jos­par­laýdyń nátıjesinde júz­degen áleýmettik nysan boı kóterdi. Bul tarapta ásirese bilim salasyna basa mán berildi. «Jaıly mektep» ulttyq jobasy sheńberinde oblysta 21 mektep salý josparlanǵan. Sol arqyly aıma­ǵymyzdaǵy 4 apatty, 3 beıimdelgen mek­teptiń máselesin túbegeıli sheshýge bolady. Ulttyq joba aıasynda salynatyn mektepterdiń beseýi paıdalanýǵa berildi, kelesi oqý jylyna deıin taǵy bes bilim oshaǵy tabystalady. Sonymen qatar oblys ortalyǵynda balalar men jasóspirimderge qosymsha bilim be­retin «Oqýshylar saraıy» el ıgiligine beriledi. 8 mlrd 400 mln teńgege daryndy balalarǵa arnalǵan fızıka-matematıka mektep-ınternatynyń, 11 mlrd teńgege «Shyǵarmashylyq akademııasynyń», 4 mlrd 200 mln teńgege mýzykalyq kolledj ǵımaraty boı kóterip keledi.

«Aýylda densaýlyq saqtaýdy jań­ǵyrtý» ulttyq jobasy aıasynda eki jylda 29 nysan salynyp, halyqqa qyzmet kórsete bastady. Joba aıasynda quny 9,2 mlrd teńgege Aral, Qazaly, Shıeli, Jańaqorǵan aýdandaryndaǵy kópbeıindi ortalyq aýrýhanalar janynan qosymsha qurylystar salynyp jatyr.

Qyzylorda qalasyndaǵy Syrdarııa ózeniniń sol jaǵalaýynda ornalasqan «Qan ortalyǵy» – saladaǵy tyń bastama, tyńǵylyqty jumystardyń nátıjesi. Quny 2,9 mlrd teńge bolatyn jańa orta­lyqta jylyna 10 myńnan astam donor qan tapsyryp, qan komponentteriniń shamamen 17 myń dozasy daıyndalady. Qazir oblys ortalyǵynda 36,4 mlrd teńgege emhanasy, onkologııalyq bólimshesi bar, 300 oryndyq kópbeıindi aýrýhananyń qurylysy júrgizilip jatyr.

Osydan 2 jyl buryn 1,8 mlrd teńgege 8 medısınalyq nysanǵa kúrdeli jóndeý ju­mystary júrgizilse, byltyr 2,2 mlrd teńgege 9 medısınalyq mekeme jańartyldy. Sońǵy jyldary salany medı­sınalyq qural-jabdyqtarmen qamta­­masyz etý kórsetkishi de ósip keledi. Osy maqsatqa 4,6 mlrd teńge bólinip, jabdyqtaý deńgeıi 87,1 paıyzǵa jetti. Eki jyl ishinde aımaqtaǵy densaýlyq saqtaý uıymdary 245 jańa sanıtarlyq avtokólikpen qamtamasyz etildi.

Bıýdjet qarjysynan bólek «Qa­zaqstan halqyna» qoǵamdyq qory sońǵy eki jylda óńirdiń densaýlyq saqtaý salasyna 4 mlrd teńge qarjy baǵyttady. Jergilikti ákimdik pen qor arasyndaǵy áriptestik nátıjesinde oblystyq onkologııa ortalyǵyna quny 1,1 mlrd teńge bolatyn skrınıng júrgizýge arnalǵan jyljymaly medısınalyq keshen jetkizildi. Elimizdiń úsh oblysynda ǵana bar bul keshen búginde óńirdegi shalǵaı eldi mekender turǵyndaryna tu­raqty qyzmet kórsetedi.

«Rýhanııat jylynyń» jańalyǵy

О́tken jyly halyqaralyq TÚRKSOI uıymy Qyzylorda óńirin «Úzdik mádenı óńir» nomınasııasyna laıyq dep tanyp, uıymnyń bas hatshysy Sultan Raev halyqtyń asyl murasy saqtalǵan altyn kómbeli mekende az ýaqyt ishinde boı kótergen «О́ner ortalyǵynyń» ashylýynda marapatty oblys ákimine tabystaǵan bolatyn. Jyrdyń qońyraýly kóshine talaı daryn qosqan Qyzylordada osy ortalyqtyń ashylýyna oraı «Rýhanııat jyly» jarııalanyp, mádenıet pen ónerdiń órisin keńeıte túsetin bastamalar qolǵa alyndy. Eń bastysy – ár aýdan­da qurylysy bastalǵan «Rýhanııat» ortalyqtary. Jalpy quny 11 mlrd 500 mln teńge bolatyn osy ortalyqtardyń ekeýi qazir el ıgiligine tabystaldy. Qalǵan ortalyqtar da kóp uzamaı qoldanysqa beriledi.

Arǵy-bergi tarıhta tórt birdeı astana boı kótergen topyraqtaǵy qundy jádi­gerdiń bári tarıhı-ólketaný mýzeıleriniń baılyǵy. Búginde 2,3 mlrd teńgege ob­lystyq mýzeıdiń jańa ǵımaraty salynyp jatyr. Ataýly jyl aıasynda mádenıet salasy qyzmetkerlerine 40 jańa qyzmettik páter kilti tabystaldy.

Oblys ortalyǵynda halyqaralyq standarttarǵa sáıkes 11 myń oryndyq ortalyq stadıon, jabyq basseıni bar kópsalaly dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni salynyp jatyr. Jaqyn arada «Qyzylorda-Arena» kópbeıindi sport kesheniniń qurylysy bastalady. Qyzyl­orda qalasynan bólek, aýdandarda da 11 sport kesheni boı kóteredi.

Bir jylda – 2,5 myń páter

Oblysta turǵyn úı-qurylysynyń da qarqyny joǵary. Byltyr barlyq qara­jat kózinen 866,8 myń sharshy metr baspana paıdalanýǵa berildi. 2022–2023 jyldary baspana kezegin kútken 17 myń turǵynǵa 4 myńǵa jýyq páter tabystaldy. О́tken jyly bıýdjetten 40 mlrd 300 mln teńge qaralyp, 2500-den astam páter úı kezegindegi azamattarǵa berildi. Qazir Qyzylorda, Baıqońyr qalalarynda jeke jáne bıýdjettik qarajat esebinen 33 kóp­qabatty turǵyn úı-qurylysy júrip jatyr.

Bıyl el astanasy atanǵanyna 100 jyl tolatyn Qyzylorda qalasyn kórkeıtý bas­tamasy osydan eki jyl buryn ortalyq alańdy abattandyrýdan bastalǵan edi. Alańǵa sýburqaqtar ornatylyp, qıyrshyq jáne joljıek tas tóseldi, jaryq dıodty shamdar qoıylyp, gazon, kópjyldyq jasyl kóshetter otyrǵyzyldy. Shaǵyn arhıtektýralyq pishimdemeler de alańnyń sánin kirgizip tur. Y.Jaqaev pen Qorqyt ata kósheleriniń qıylysynan bastap ortalyq alańǵa deıingi aralyqqa jańa úlgidegi oryndyqtar, jaryq baǵanalary men balalardyń oıyn alańy ornalas­tyrylyp, ǵasyr buryn el baıtaǵy atanǵan shahar jańǵyra tústi. Oblys orta­lyǵyndaǵy barlyq saıabaqtar men parkterdi jańartý áli de jalǵasyp jatyr.

QYZYLORDA