Dúnıejúzilik saılaý kúni aıasynda Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy Nurlan Ábdirov L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń stýdentterimen kezdesý ótkizdi. Onda elordanyń 500-den asa jas saılaýshysy men jastar uıymdarynyń kóshbasshylary jınaldy.
Kezdesýge Ortalyq saılaý komıssııasynyń músheleri, sondaı-aq OSK janyndaǵy Saraptamalyq keńestiń, Múgedektigi bar adamdardyń saılaý quqyqtaryn qamtamasyz etý jónindegi jumys tobynyń, Jas saılaýshylar klýbynyń ókilderi men Astana qalasy men aýdandarynyń aýmaqtyq saılaý komıssııalarynyń músheleri, sondaı-aq qalalyq máslıhat depýtattary qatysty.
N.Ábdirov jastarǵa Ortalyq saılaý komıssııasynyń strategııalyq damýy týraly aıtyp berdi. Komıssııanyń negizgi qundylyqtary – azamat, ádildik, demokratııa, senim, al qaǵıdattary – zańnyń ústemdigi, táýelsizdik, ashyqtyq, ınklıýzıvtilik, alqalylyq, kásibılik. OSK tóraǵasy jas saılaýshylarǵa OSK bastamasymen saılaý taqyrybynda úsh tilde jaryq kórgen ǵylymı basylymdardy jáne eki tilde jarııalanǵan «QR saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańǵa túsiniktemeni tanystyrdy.
«2022 jylǵy referendým aldynda men elimizdiń barlyq óńirinde halyqpen 70-ten asa kezdesý ótkizdim. Azamattardyń basty suraǵy partııany ǵana emes, naqty tulǵalardy da saılaýǵa múmkindik beretin majorıtarlyq júıeni qaıtarý boldy. Konstıtýsııalyq reformanyń nátıjesinde aralas saılaý júıesi engizildi: Májilis depýtattarynyń 70%-y partııalyq tizimder boıynsha, 30%-y birmandattyq okrýgter boıynsha saılanady. Oblystar men respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń máslıhattarynda araqatynas 50/50 quraıdy. Al aýdandyq máslıhattardyń depýtattary tek birmandattyq okrýgter boıynsha saılanady. Osylaısha, eldiń depýtattyq korpýsynyń 90%-dan astamy – halyq tikeleı saılaǵan naqty tulǵalar», dep atap ótti N.Ábdirov.
Ol eldegi reformalardyń nátıjesinde, qazir ákimderdiń 90%-dan astamyn (shamamen 2 500 ákim) halyq tikeleı saılaıtynyn atap ótti. Úderis 2021 jyly bastaldy. Osy ýaqytqa deıin aýyldardyń, aýyldyq okrýgterdiń, kentter men aýdandyq mańyzy bar qalalar ákimderiniń 94%-y saılandy. Qalǵan 6%-y osy jyly saılanady.
Kezdesý ınteraktıvti suraq-jaýap sessııasymen jalǵasty. Onda stýdentter ózekti suraqtar qoıyp, ortaǵa oı-pikirin saldy. Máselen, OSK janyndaǵy Jas saılaýshylar klýbynyń múshesi Ámirlan Nurǵazın ádistemelik usynymdar retinde ákimniń jumysy týraly nusqaýlar jınaǵyn jasaýdy usyndy. Qazaqstan stýdentteri alıansynyń tóraǵasy Ulan Náýken stýdenttik ózin-ózi basqarý uıymdarynda saılaýdy engizý josparyn jarııalap, Ortalyq saılaý komıssııasynan ádistemelik qoldaý surady. Zań fakýltetiniń stýdenti Serikbaı Qýanysh byltyrǵy saılaýdyń qorytyndysy men keleshegi týraly aıtýdy ótindi. Ekonomıka fakýltetiniń stýdenti Muhtar Aslan elektrondy daýys berý múmkindigi týraly bilgisi keldi.
OSK basshysy talqylaýǵa belsene qatysqan jastarǵa Ortalyq saılaý komıssııasynyń 30 jyldyǵyna oraı shyǵarylǵan basylymdardyń danalaryn tabys etti. Kezdesý barysynda 400-den asa jas qatysqan saılaý máseleleri boıynsha dástúrli onlaın saýalnamaǵa úlken qyzyǵýshylyq týdy. Saýalnama nátıjeleri kórsetkendeı, respondentterdiń 52,9%-y saılaý men referendýmǵa daýys berý azamattyq boryshy dep sanaıdy. Respondentterdiń 44,4%-y sotpen áreketke qabiletsiz dep tanylǵan azamattar saılaýda jáne referendýmda daýys bermeýi kerek, al 47,3%-y qylmys jasaǵany úshin sottalǵan azamattardyń daýys berýge quqyǵy joq ekenin atap ótti.
Jastardyń basym kópshiligi (89,9%) prezıdenttikke kandıdatqa qazaq tilin bilýi boıynsha lıngvıstıkalyq emtıhan tapsyrýy kerek dep sanaıdy. Saýalnamaǵa qatysqandardyń 72,5%-y prezıdenttikke kandıdattarǵa elde, al Parlament Májilisiniń depýtattyǵyna saılaý okrýginde turý merzimi boıynsha qoıylatyn qazirgi kezdegi talaptardy qoldaıdy. Qatysýshylardyń jartysyna jýyǵy (45,4%) toltyrylǵan bıýlletenmen sýretke túsirýge (selfı) tyıym salýdy engizý qajet dep sanaıdy, 39,9%-y saılaý men referendýmdarda zań buzýshylyqtar men manıpýlıasııalar sebebinen ınternet arqyly daýys bermeıtinin aıtty.
Dúnıejúzilik saılaý kúni aıasynda elimizde 82 myńnan asa adamdy qamtyǵan 1 900-den asa pikirtalas jáne ınteraktıvti is-sharalar ótti. Is-sharalardyń basty maqsaty – jastardyń quqyqtyq jáne saılaý mádenıetin arttyrý, saılaýǵa jaýapkershilikpen qaraýdy jáne saılaý ınstıtýtyna degen senimdi qalyptastyrý.