Túrki oıshyldarynyń álemdik aqyl-oıdy baıytqan jaýhar týyndylary jeterlik. Dúnıetanymymyzdy keńeıtken alýan shyǵarmalar birligimizge sham jaǵyp, rýhymyzdy mazdatyp keledi. Búginde túrki álemine ortaq tarıhı sózdik rýhanııatymyzdy baıytyp keledi.
Ulttyq mýzeıde «Dıýan lýǵat át-túrk» ensıklopedııalyq sózdiginiń jaryq kórgenine 950 jyl tolýyna oraı «Til – izgiliktiń bastaýy: Dıýan lýǵat át-túrk» atty halyqaralyq kórmeniń saltanatty ashylý rásimi ótti. Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen, Túrki mádenıeti jáne murasy qory men Túrki dúnıesi qory birlese uıymdastyrǵan is-sharaǵa mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva, Ázerbaıjan Mádenıet mınıstri Adıl Kerımli, Túrkııanyń elimizdegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi Mustafa Kapýdjý, ózge de mártebeli meımandar qatysty.
Alǵash bolyp sóz alǵan Túrki mádenıeti jáne murasy qorynyń prezıdentiAqtoty Raıymqulova atalǵan is-sharanyń mańyzyna toqtaldy.
– XI ǵasyrda uly ǵalym Mahmud Qashqarıdyń qalamynan týǵan «Dıýan lýǵat át-túrk» tek ádebı eskertkish qana emes, túrki halyqtarynyń aıshyqty beınesi, bizdiń mádenıetimiz ben dástúrimizdiń aıqyn kórinisi. Bul shyǵarma urpaqtar sabaqtastyǵynyń úlken belgisi ispetti. О́zderińiz biletindeı, IýNESKO sheńberinde 2024–2025 jyldary atalǵan kitaptyń 950 jyldyǵy toılanýda. Bul eńbek – Orhon eskertkishterinen keıingi túrki jazba mádenıetiniń eń mańyzdy eskertkishi. Biz jahandaný dáýirinde ómir súrip jatyrmyz, sondyqtan ata-babamyzdan qalǵan mol murany keleshek urpaqqa saqtaý jáne jetkizý óte mańyzdy, – dedi ol.
Sonymen birge Túrkııanyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Mustafa Kapýdjý myrza rýhanı eskertkishtiń túrki halyqtary úshin baǵa jetpes baılyq ekenin aıtty.
Kórmede Mahmud Qashqarı syndy ańyz tulǵanyń sýreti, «Dıýan lýǵat át-túrk» eńbeginiń túpnusqaǵa eń jaqyn kóshirmesi, tańdamaly sózder men maqal-mátelder, XI ǵasyrdaǵy túrik qoǵamyn beıneleıtin erler men áıelderdiń kıimderi, sol kezeńniń ómir salty men mádenı kórinisin beıneleıtin jádigerler usynyldy. Sondaı-aq Qarahan dáýiriniń nysandary men Mahmud Qashqarı jasaǵan túrki halyqtarynyń kartasy kórermenge tanystyryldy.
Kórme túrki mádenıeti jáne murasy qory keńesiniń 2-otyrysymen jalǵasty. Otyrys shymyldyǵyn Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva ashty.
– Túrki murasynyń qoryn damytýǵa jáne búgingi is-sharany ótkizýge qosqan zor úlesi úshin Túrki mádenıeti jáne murasy qorynyń prezıdenti Aqtoty Rahmetollaqyzy Raıymqulovaǵa alǵysymdy bildiremin. Túrki áleminiń mádenı murasyn nasıhattaýǵa jáne yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan qordyń orasan zor eńbegin baǵalaımyz. О́z kezegimizde biz qordyń damýyna jáne qatysýshy elder arasyndaǵy ózara qımyldy nyǵaıtýǵa jan-jaqty qoldaý kórsetýge daıynbyz. Túrki mádenıeti men murasy qory asa qundy eskertkishterdi saqtaýda mańyzdy jaýapkershilik arqalap keledi, – dedi mınıstr.
Sondaı-aq Aqtoty Raıymqulova Túrki mádenıeti jáne murasy qorynyń atqarǵan jumystaryn baıandap, birqatar eńbekke toqtaldy.
– 2024 jyl biz úshin eleýli jetistikterge toly boldy. Qor tarapynan 2024 jyly restavrasııalyq jáne mýzeefıkasııalyq, ǵylymı-tanymdyq, oqý-aǵartýshylyq, shyǵarmashylyq baǵyttarda jalpy 75-ten asa aýqymdy joba uıymdastyrdyq. Atap aıtsaq, 2023 jyly ótken Túrki memleketteri uıymynyń H Sammıtinen beri biz strategııalyq is-qımyldyń jańa kezeńine kiristik. Astana Sammıti Deklarasııasynda berilgen tapsyrmaǵa sáıkes, Bishkektegi Alyqul Osmonov mýzeı-úıin qaıta qalpyna keltirý, restavrasııalaý jáne mýzeılendirý jumystaryn sátti aıaqtadyq. «Túrki áleminiń keleshegi – 2040» jáne «TURKTIME» strategııalyq qujattaryn negizge ala otyryp, qazirgi tańda Túrki mádenı murasynyń kóptildi Katalogin ázirleýdemiz. Bul baspa túrindegi Katalog aldaǵy jyldary Túrki murasynyń sıfrlyq platformasyn qurýǵa negiz bolady. Astanada ótken besinshi Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndaryna qoldaý kórsetý arqyly biz kóne mádenıetimizdiń baılyǵyn jurtshylyqqa taǵy da usyndyq, – dedi Aqtoty Rahmetollaqyzy.
Keleli basqosýǵa túrki memleketteri uıymynyń Bas hatshysy Kýbanychbek Omýralıev, Ázerbaıjan Respýblıkasynyń Mádenıet mınıstri Ádil Kerımli, Qyrǵyz Respýblıkasynyń Mádenıet, aqparat, sport jáne jastar saıasaty mınıstriniń orynbasary Gúlbara Abdyqalyqova, О́zbekstan Respýblıkasynyń mádenıet mınıstriniń birinshi orynbasary Avazhon Tadjıhanov qatysyp, qor jumysy týraly oılaryn ortaǵa saldy.