Búginde qoǵam nazary jasandy ıntellektige aýǵan. О́ıtkeni jobalar men ǵylymı zertteýlerdiń deni jasandy zerde arqyly iske asyp jatyr. Shynynda da, JI-di adamzat tarıhynda revolıýsııalyq jańalyq dep aıtýǵa bolady. Sarapshylardyń pikirinshe, JI adamnyń bes sezim múshesiniń birin qaıtalaı alatyn nemese adam sanasyna uqsas oı júıesi bar baǵdarlamalardan turady. Mysaly, kórý jáne estigenin taný qabiletine ıe júıeler – JI-diń bir túri. Sonymen qatar adam keıpindegi robottar da JI kómegimen jasalǵan. Qazirgi ýaqytta jasandy zerde óndiris oryndarynda, áskerı salada, drondar men zymyran jasaýda keńinen qoldanylyp jatyr.
Sarapshylar JI múmkindikterin birneshe dárejege bólip qarastyrady. Sonyń ishinde eń alǵashqysy – bolǵan jaǵdaıdan saraptama jasaý múmkindigi. Máselen, eger álemdik saýda nemese demografııalyq ahýal týraly bilgińiz kelse, JI sizge barlyǵyn saraptan ótkizip, málimetti aldyńyzǵa daıyn kúıinde bere alady. Sondaı-aq bir ónim shyǵarsańyz, ony satýǵa kómektesip, marketıng strategııasyn quryp beredi. JI-diń memlekettik qyzmetke de járdemi orasan zor. Aıtalyq, onyń kómegimen statıstıkalyq derekterdi eseptep shyǵarýǵa bolady. Jasandy ıntellektiniń joǵary múmkindikteriniń biri – kez kelgen máselege baılanysty boljam jasaı alatyny. Máselen, medısına salasynda JI dárigerdiń kómeginsiz-aq qan synamasy nátıjesine qarap, densaýlyq jaǵdaıyńyz týraly aıtyp bere alady. Qaıbir jyldary «General Electric» kompanııasy jasandy ıntellekt pen on úzdik medısına mamanynyń qaterli isikti anyqtaý dáldigin salystyryp kórgen. Nátıjesinde, jasandy ıntellektiniń boljamdary dárigerlerdiń qorytyndylaryna qaraǵanda dálirek shyqqan. Búginde «ChatGPT», «Gemini», «Microsoft Copilot» sııaqty jasandy ıntellekt ónimderi adamdardyń senimdi serigine aınalyp keledi. Internet paıdalanýshylary olardyń kómegimen kez kelgen taqyrypta mátin jazdyryp, ózderin mazalaǵan suraqtarǵa jaýap ala alady.
Ǵalymdar ǵylymı damýdy úsh kezeńge bóledi. Birinshi kezeń – 2020 jylǵa deıingi ýaqyt. Bul kezeńde barlyq tehnologııany adamdar ózderi basqardy. Jasandy ıntellektiniń yqpaly bola qoıǵan joq. Ekinshi kezeń – qazirgi ýaqyt. Bul ótpeli kezeńde neırojúıeler qarqyndy damyp, túrli salalarda keńinen qoldanylyp jatyr. Úshinshi kezeń – 2030–2035 jyldarǵa sáıkes keledi. Bul kezde tehnologııalardyń barlyǵy derlik jasandy ıntellektige negizdeledi. Ǵalymdar bul kezeńge «besinshi óndiristik revolıýsııa» degen ataý bergen.
Búginde kompıýterlerdiń qýatyn arttyrý baǵytynda aýqymdy jumys júrgizilip jatyr. Taıvan – álemdegi mıkrochıp óndirisiniń jetekshi ortalyǵy. Onda nanometrmen ólshenetin, óte kishkentaı ári qýatty mıkrochıpter shyǵaryla bastady. Sonymen qatar «Google», «Microsoft» sekildi iri kompanııalar kvanttyq kompıýterlerdi damytyp jatyr. Bul kompıýterler qazirgi kompıýterlerge qaraǵanda júzdegen ese jyldam jumys isteıdi. «Google» ókilderiniń aıtýynsha, olardyń jańa kvanttyq esepteýish qurylǵysy 200 sekýnd ishinde qazirgi eń kúrdeli esepterdi oryndap shyqqan. 2020 jyly AQSh úkimeti kvanttyq kompıýterlerdi damytý jáne olardy naryqqa shyǵarý boıynsha 5 jyldyq baǵdarlama qabyldady. Sarapshylardyń sózinshe, kvanttyq kompıýterler aldaǵy bes jylda keń taralmaýy múmkin. Biraq odan keıingi bes jylda olar qalta telefony sııaqty ár adamǵa qoljetimdi quralǵa aınalady. Jasandy ıntellekt negizindegi robottar da dál osy mıkrochıptermen jabdyqtalady. Mundaı robottar adam sııaqty oılanyp, sheshim qabyldap, ózin-ózi basqara alady. Sonymen qatar zertteýshiler 2030 jyldan bastap, eńbek naryǵyna aralasatyn túlekter biz bilmeıtin jańa mamandyqtardy ıgeretinin aıtady. Ǵalymdar bul kezeńdi beker «besinshi óndiristik revolıýsııa» dep atamasa kerek.
Endigi jerde elimiz osy aldaǵy tehnologııalyq damý kóshinen qalyp ketpeýge tıis. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev byltyrǵy Joldaýynda jasandy ıntellektini qolǵa alý ulttyq strategııalyq mańyzdy qadam ekenin atap ótken edi. Osyǵan oraı elimizdiń bas basylymynda osy baǵytta qandaı jumystar atqarylyp jatqany týraly jýyrda arnaıy maqala jarııalandy. Onda elimiz tuńǵysh ret «Alem.Al» dep atalatyn jasandy ıntellekt ulttyq ortalyǵy qurylatyny, ol «EXPO» kesheninde ornalasatyny aıtylǵan. Degenmen onyń bolashaqta qalaı jumys isteıtinin, nátıjesi qandaı bolatynyn ýaqyt ózi kórseter. Al órkenıetti elder umtylǵan ozyq tehnologııadan óz úlesimizdi alýdyń birden-bir joly ol sol salany jetik biletin mamandar daıarlaý isi ekeni anyq. Bul rette Shymkent qalasyndaǵy M.Áýezov atyndaǵy OQÝ-da búgingi zamanǵa laıyqty IT mamandaryn daıarlaý máselesi óte tyńǵylyqty qolǵa alynyp jatyr. Tipti atalǵan joǵary oqý orny óziniń 80 jyldyq mereıtoıynda alǵash ret jasandy ıntellektini qoldanyp kelgen qonaqtardy tań-tamasha etkeni bar. Qalaı bolǵan kúnde de aldaǵy onjyldyqta álemdik ǵylym júıesin túbegeıli basqa arnaǵa buryp jiberetin ǵalamat ózgerister bolǵaly tur. Sol jańalyqtar ishinde qazaq eli de óziniń nesibesinen aıyrylyp qalmaý kerek.
ShYMKENT