Bıyl Qazaqstannyń Halyq ártisi, etnograf-ǵalym, kompozıtor Aleksandr Zataevıchtiń «Qazaq halqynyń 1000 áni» jınaǵynyń jaryqqa shyqqanyna 100 jyl toldy. Ǵalymnyń eńbekterin nasıhattaý, zertteý men zerdeleý nátıjesi taǵy bir eńbek aıasyna toptastyrylyp, «HH-HHI ǵasyrlardyń qundylyǵy men mańyzdylyq keńistigindegi A.V.Zataevıchtiń murasy: ǵylym – mádenıet – qoǵam» kitaby kópshilikke tanystyryldy.
«Qazaq halqynyń 1000 áni» jınaǵynyń álemdik mádenıet men rýhanııat keńistigindegi róli «Álem halyqtarynyń mádenı murasy:etnomýzyka, etnofor, etnograf» taqyrybyndaǵy halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik sımpozıým barysynda jalǵasyn tapty. M. Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty uıymdastyrǵan jıyn IýNESKO jáne ISESKO isteri jónindegi Ulttyq Komıssııasy, Materıaldyq emes zattyq mádenı mura jónindegi ulttyq komıteti, Halyqaralyq túrki mádenıeti jáne murasy qorynyń qatysýymen ótti.
Jıyndy júrgizgen M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń bas dırektory, akademık, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Kenjehan Matyjanov «Qazaq halqynyń 1000 áni» jınaǵynyń qazaq rýhanııaty jáne mýzyka mamandary úshin qundylyǵy baspa betinde jaryq kórgen alǵashqy kúnnen-aq anyq bolsa, ýaqyt óte kele onyń máni ádebıet, tarıh, til bilimi jáne basqa da ǵylym salalaryna qundy derekkóz retinde arta tústi. Sebebi, bul jınaqqa ult zııalylary men Alash qaıratkerlerinen bastap, qarapaıym halyq ókilderi – jetkinshek balalar men jasy ulǵaıǵan qarııalar da óz úlesin qosyp, dástúrli murany jetkizgen. Bul is-sharanyń tek qazaq halqynyń tarıhynda ǵana emes, túrki halyqtarymen qosa, adamzat órkenıetinde mańyzy zor. Osydan 100 jyl buryn A.V.Zataevıch qazaq pen qyrǵyzdyń kóne ulttyq muralarmen qatar, jalpy túrki halyqtarynyń, onyń ishinde ózbek, bashqurt, qaraqalpaq, dúngen, tatar, týva, qalmaq jáne t.b. áýenderin tirnektep jınap, notaǵa túsirip, jaryqqa shyǵaryp, álemdik deńgeıde tanystyra bastaǵan» dep atap ótti.
Búginde M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń qory folklorlyq muraǵa, úntaspalaraǵa, kóne qoljazbaǵa baı. Kóp jyldar boıy qyzmet etken bilikti ǵalymdar, folklortanýshylar, ónertanýshy mamandardyń tynymsyz eńbeginiń nátıjesinde folklorlyq úlgilerden bastaý alatyn qazynalar sırek qorda saqtalyp tur. «Mundaı qazynany, ıaǵnı qobyz, dombyra kúıleri men án-jyrlardy jazyp alyp, bir ǵasyr buryn halyqtyq murany jınaqtaýda jankeshti qyzmet etken Aleksandr Zataevıchtiń esimi qazaq halqy úshin asa qymbat. A.Zataevıchtiń 100 jyl buryn shyǵarǵan «Qazaq halqynyń 1000 áni» jınaǵynda, odan alty jyldan keıin shyqqan «Qazaqtyń 500 án-kúıi» jınaqtarynda mol muradan bólek, qanshama tarıh jáne taǵdyr bar» dep atap ótti akademık.
Alqaly jıyn A.V.Zataevıchtiń «Qazaq halqynyń 1000 áni» jınaǵy: tarıh, teorııa jáne tájirıbe máselelerine» qatysty mazmundy baıandama, zertteýlermen jalǵasyn taýyp, qundy eńbektiń álemdik jáne otandyq gýmanıtarlyq ǵylym aıasyndaǵy, ulttyeq mádenıettegi etnoforlar (ónerpazdar) men shyǵarmashylyq qaýymdastyqtar, zertteýshiniń aýyzsha jáne jazbasha mýzyka dástúrlerin zerdeleýdegi róli, taǵy da basqa taqyryptar aıasynda órbidi.
Sımpozıýmǵa Túrkııa, Ázerbaıjan, О́zbekstan, Qyrǵyzstan jáne elimizden qatysqan belgili folklortanýshy, ónertaný ǵalymdar A.Zataevıch eńbekterin búgingi kún turǵysynan qarastyryp, ǵasyrlar qoınaýynan jınalǵan qundy murany zertteýdi jalǵastyrý qajettigi men bul iske jas ǵalymdardy tartý máselesin qozǵady.
Plenarlyq otyrysta baıandama jasaǵan Túrki álemin zertteý ınstıtýty, Túrki folklory kafedrasynyń professory Metın Ekıdjı, О́zbekstannyń Mádenıettaný jáne materıaldyq emes mádenı mura ǵylymı-zertteý ınstıtýty IýNESKO-men jumys bóliminiń meńgerýshisi Shýhrat Abdýllaev, Ázirbaıjan UǴA Folklor ınstıtýtynyń bólim meńgerýshisi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Seıfaddın Gıýlverdı oǵly RzasoıО́zbekstannan kelgen professor, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Shomırza Týrdımov túrki álemine ortaq mádenı mura tóńiregindegi pikirin ortaǵa salyp, jekelegen taqyryptar boıynsha baıandama jasady.
Shyńǵys Aıtmatov atyndaǵy Ádebıet ınstıtýtynyń «Manas», folklor jáne aqyndyq óner bólimi meńgerýshisi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Meerım Kólbaeva «Aleksandr Zataevıch jáne qyrǵyz halyq aýyz ádebıeti men mýzykasy» taqyrybyna toqtylsa, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń professory, Eńbek sińirgen qaıratkeri Erkin Shúkiman «A.V.Zataevıchtiń úshinshi jınaǵy», al M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń «Mýzykataný» bóliminiń meńgerýshisi, ónertaný ǵylymdarynyń kandıdaty Aınur Qaztýǵanova «A.V.Zataevıchtiń murasy: ǵylym, mádenıet jáne qoǵamdaǵy qundylyǵyna» qatysty baıandama jasap, ǵylymı qyryn asha tústi.
Halyqaralyq sımpozıým seksııalyq otyrysta jalǵasyp, qazaqtyń án óneriniń tarıhyna tereńnen taldaý jasaldy.
ALMATY