«Jer alamyn deseń – sýyn surastyr, jaı alamyn deseń – kórshińdi qarastyr» degen maqal bar. Búgingi kúnniń bederinde bul másele qalalyq jerdegi kópqabatty úıdiń turǵyndaryna kóbirek salmaq salatyndaı. Máselen, Almatyda kórshiler arasyndaǵy daý-damaıǵa qatysty aryzdar – tolastamaıtyn shaǵymdardyń qatarynda.
Álbette, bul máselemen kópqabatty úıde turatyn kez kelgen azamat betpe-bet kelýi yqtımal. Oryn alǵan usaq-túıekke bola orynsyz shaǵymdanatyndar sekildi qoǵamdyq tártipke baǵynýdy qolaı kórmeıtinder de kezdesedi. Turǵyndar arasyndaǵy kelispeýshilik ómir sapasyna da áser etpeı qoımaıtyny belgili. Túsinispeýshilikter kóbine-kóp qarapaıym erejelerdi eskermeýden týyndaıtyn kórinedi.
«Máseleni jan-jaqty qarastyrǵan abzal. Kórshilerdiń arazdyǵyna belgili bir deńgeıde úı sapasy da áser etedi. Kóp jaǵdaıda ekonom sanattaǵy úılerdiń qabyrǵalary juqa nemese dybys oqshaýlaý júıesi bolmaǵandyqtan, áńgimeler, balalardyń ý-shýy, úı sharýashylyqtary sııaqty dybystar basqa páterge ótip, yńǵaısyzdyq týǵyzady. Mundaıdy bireý túsinse, bireý túsinbeıdi. Mezi bolǵandar shaǵymdanýǵa kóshedi, keı turǵyndar ózara mámile arqyly jaǵdaıdy retteýge tyrysady. Sol sekildi kóppáterli úılerde dálizder men aýla oryndary ortaq múlik ekenin umytyp, shekten shyǵatyn azamattar da joq emes. Mundaı jaǵdaılar kóbine beıbit ómir súrýge kedergi jasaıdy ári áleýmettik ortaǵa keri áser etedi. Tártip buzǵan kórshilerdiń minez-qulqy túrli formada kórinýi múmkin. Mundaı máselelerdi sheshý úshin naqty is-sharalar men túsinistik qajet. Eń aldymen, sonyń bárin retteıtin – zań men tártip», deıdi áleýmettanýshy Aınur Aqynbaı.
Jýyrda kóppáterli turǵyn úılerge qatysty ereje bekip, zań talaptary barynsha kúsheıtilgen edi. Endi turǵyn úı kireberisinde turyp shylym shekkender 58 myń teńge aıyppul tóleıdi. Qoqys shyǵarýǵa erinip, esik aldyna tastap ketetinder 78 myń teńgesinen qaǵylady. Sol sekildi kireberis qabyrǵalarǵa sýret salyp, qaptamalardy búldirgender 197 myń teńge tólep, tipti 20 táýlikke deıin qamalýy múmkin. Túngi saǵat 22.00-men tańǵy 9.00 aralyǵynda shýlap, kórshilerdiń mazasyn alatyndar da 19 660 teńge aıyppul arqalaıdy. Sondaı-aq jeke zattaryn podezde saqtaıtyndarǵa da tártip kúsheıgen.
Zańger Oljas Esenbaev kórshilerdiń teris minez-qulqy únemi qaıtalanyp, ózgeniń tynysh ómirine zııan keltirer bolsa, zańdyq shara qoldanýdan qymsynbaý qajet dep esepteıdi. Advokat óz jumys tájirıbesinde mundaı jaıttardyń ýshyǵý faktileri oryn alǵanyn alǵa tartty.
«Qoǵamdyq mádenıet bárinen mańyzdy. О́kinishke qaraı, oǵan nemquraıly qaraıtyndar bar. О́zgeniń múlkine zııan keltirýge, moraldyq hám materıaldyq turǵydan quqyna qol suǵýǵa zańmen tyıym salynady. Kóppáterli úılerde turǵyndardyń birge ómir súrip, ózara kelisimge kelýi úshin úı basqarmasy turǵyndardyń quqyqtary men mindetterin túsindiretin aqparattyq sessııalar ótkizip, tártip buzýshylarǵa eskertý jasaı alady. Mundaı sharalar kórshiler arasynda ózara qurmet pen jaýapkershilikti arttyrýǵa kómektesedi. Birer jyl buryn Aqtaý qalasynyń turǵyndary páterinde kúrke taýyq baqqan kórshilerine shaǵymdanǵanyn bilemiz. Sol sııaqty kópqabatty úıdegi páterine qańǵybas ıt-mysyqtardy panalatqan turǵynǵa qatysty da zańdyq shara qoldanyldy. Ishimdikke sylqııa toıyp alyp, óz otbasynyń ǵana emes, kórshileriniń de tynyshyn qashyratyn azamattar bar. Qarapaıym qolaısyzdyqtardy aıtpaǵanda, mundaı is-áreketterdi quqyqtyq turǵydan shektemese bolmaıdy», deıdi zańger.
Máseleniń bir ushy turǵyn úı salatyn kompanııalarǵa tireledi. Sebebi qurylys barysynda páter men kólik turaǵynyń sany eskerilmeıdi. Búginde kópqabatty úıler aýmaǵyndaǵy turaq tapshylyǵy ózekti problemaǵa aınalyp otyr. Qurylys salýshy da, qurylysqa ruqsat beretin qala bıligi de osyny eskergeni abzal. Kórshiler arasyndaǵy daý-janjaldar keıde kólik turaǵyna talasýdan beleń alǵanyn rastaıtyn faktiler az emes. Bul turǵyda byltyr Almatyda jedel-járdem júrgizýshisiniń aıaýsyz soqqyǵa jyǵylýy osy máseleden týyndaǵanyn alǵa tartsaq, jetkilikti.
Aı buryn Májilis minberinde kóppáterli úılerdi basqarý júıesine ózgeris engizýge arnalǵan zań jobasy ázirlengeni aıtylǵan edi. Depýtat Ekaterına Smyshlıaeva saladaǵy reformaǵa qaramastan, áli de shıkilikterdiń baryn alǵa tartqan bolatyn. Bul ózgerister kóp páterli turǵyn úı turǵyndarynyń quqyǵyn qorǵaýǵa baǵyttalǵan mańyzdy taqyryptardy qamtıdy.
ALMATY