Úkimet pen Parlament aldynda turǵan eleýli mindettiń biri – shekara mańyndaǵy eldi mekenderdi damytýǵa qatysty zań qabyldaý. Muny Prezıdenttiń ózi Býrabaıda ótken Ulttyq quryltaıda shegelep tapsyrdy. Taıaýda shekara shebinde otyrǵan aýyldarǵa at basyn burýdyń oraıy keldi. Biz Baqty aýylynyń irgesine ilingende, kún Tarbaǵataı taýyna kelip tirelgen. Eldiń shetinde, jeldiń ótinde qasqaıyp Qarabas taýy tur. «Anaý qara taý qaı elge qarasty?» dep suradym. «Qazaqstanǵa qaraıdy» dedi aýyl ákimi Almas Ahmetuly. Qazaqstandy kúni-túni kirpik qaqpaı qaraýyldap turǵan, basyna dýlyǵa kıgen, qabaǵy túksıgen batyr tárizdi kórindi.
Tarıhı tamyr, berik irge
Iek artpa jerde ıreleńdegen Qytaı eliniń joldary, áýdem jerde jarqyrap Sháýeshek qalasy menmundalaıdy. Alashtyń ushqyny túsken, dáni sebilgen tarıhı meken. Aýyl aqsaqaldarynyń aıtýynsha, dál osy Baqty aýylynda Alash arystary aıaldaǵan, aıaq sýytqan, keńes qurǵan. 1918 jyldary Ahmet Baıtursynuly, Mirjaqyp Dýlatov, Raıymjan Mársekovterdiń bolǵanyn burynǵy qarııalar aıtyp otyratyn deıdi. Olar Sháýeshekte Demejan, Nurtaza úkirdaılarmen jolyǵyp turypty. Áıgili án dúldúli, aqyn, kompozıtor, aýdarmashy Áset Naımanbaev ta bolǵan. Tipti aýylda Áset aqynnyń qarashańyraǵy áli bar.
Úlkenderdiń aıtysyna qaraǵanda, Baqty aýylynyń burynǵy ataýy Kóktuma eken. Patshalyq Reseı kezinde de bul jer shekara beketi bolyp, osynda kelip-ketip isteıtin áskerler «Vahtaǵa baramyz» deıtin sóz arqyly Bahty atanyp ketipti. Keıin bul qazaq uǵymyna, til zańdylyǵyna sáıkes Baqty bolyp ózgergen.
Aýyldyń áleýmettik ahýaly
Aýyl ákimdigi qurqyltaıdyń uıasyndaı kónetoz ǵımaratta ornalasqan. Eldiń kire berisine dos súıinip, dushpanǵa aıbar bolar, shekesine kók tý qadaǵan bir kelisti ǵımarat qajet-aq.
«Baqty – shalǵaıdaǵy, shekara túbindegi aýyl. 2 450-ge jýyq jan sany, 650 tútin turady. Negizgi kásip – mal sharýashylyǵy. 36 sharýa qojalyǵy bar. Jerimiz biraz sortańdaý bolǵandyqtan, egin sala almaımyz. Aıagóz – Baqty temirjoly túsedi degen sóz bar. Osyny eskerip, keıbir paıǵa alǵan jerlerdi qaıtaryp jatyrmyz. Sháýeshek jaǵy temirjoldy shekaraǵa deıin salyp, stansasyn daıyndap qoıdy», deıdi aýyl ákimi Almas Shóshekov.
2006–2007 jyldary qoldanysqa berilgen Baqty – Taskesken avtojolynyń oı-shuńqyry kóp, eskirgen. Kún saıyn aýyr júk kólikteri tynymsyz qatynap jatyr. «QazAvtojol» ulttyq kompanııasynyń baspasóz qyzmetkeri Sáken Dildahmettiń aıtýynsha, jolǵa bıyl ortasha jóndeý júrgizilmek.
Aýyldyń endigi bir máselesi – mektep pen balabaqsha. Aýyl ákiminiń aıtýynsha, Baqtydaǵy 324 oryndyq mektepte 400 bala oqıdy. Jeke ǵımarat joq bolǵandyqtan, balabaqshadaǵy 50 shaqty baldyrǵan da osy mektepke barady. Kezek kútip turǵan balalar taǵy bar. Mekteptiń ózi apatty jaǵdaıda.
«Aýdan qaıta ashylyp, keden jumysy keńeıgennen shyǵar, aýylǵa jastar qaıta orala bastady. Basqa aýyldarmen salystyrǵanda munda bolashaq bar. Keden beketi jańǵyrtylyp jatyr. Endi temirjol tartylsa dep otyrmyz. Prezıdentimiz elimizdiń tranzıttik áleýeti joǵary dedi. Ras, ary-beri ótken kólik kedendik salyq tóleıdi. Ol respýblıkalyq bıýdjetke túsedi. Al aýylda (sol mańǵa) turǵan ornyna jer salyǵyn tóleıdi. Biraq kedendik salyqtyń 0,1 paıyzy dál sol jergilikti jerge tússe, bul sol óńirge úlken donor bolar edi», deıdi aýyl ákimi.
Keden, paıdań neden?
«Aýyldy damytý tujyrymdamasynda shekaralyq aýmaqtarǵa qatysty jumystyń negizgi baǵdary aıqyndalǵan. Shetkeri jatqan eldi mekenderdiń ahýaly el irgesiniń bekem bolýyna tikeleı áser etedi. Bul – strategııalyq mańyzy bar másele. Sondyqtan osy baǵyttaǵy jumysty belsendi túrde jalǵastyrý kerek», degen edi Prezıdent Ulttyq quryltaıda.
«Baqty» keden beketine barǵanymyzda, Prezıdent sóziniń mánin uǵyna túskendeı boldyq. Kezek kútip kepteliste turǵan kólik qarasy kóp. Qystyń qysqa kúnderinde budan da kóp bolady deıdi ondaǵylar. О́tkizý beketinde turǵan áskerı azamattardy da áńgimege tartyp, ondaǵy jumystyń jaı-japsaryn suradyq. Aıtýlarynsha, Baqty keden beketi qazir jartylaı jumys istep tur. Tańǵy 7-den keshki 8-ge deıin jumys isteıdi. Táýligine 150-deı kólik ótedi. Alda táýlik boıy jumys isteıtin rejim engizilse, keptelis azaıar edi.
Úkimettiń «О́tkizý beketterin jańǵyrtý jáne tehnıkalyq jaraqtandyrý» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda 2023 jylǵy qańtar aıynan beri nysannyń ótkizý beketinde qurylys-montajdaý jumysy júrgizilip jatyr. Biraq áli tolyq aıaqtalmaǵan. Jýyrda oblys ákimi Berik Ýálı jumys saparymen Maqanshy aýdanyna arnaıy baryp, Baqty keden beketiniń jumysymen tanysty. Onda óńir basshysy keden beketindegi jańǵyrtý jumysynyń Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy saýda-sattyqtyń ulǵaıýyna tıgizer áseri zor ekenin aıtty.
«Maqanshy – Prezıdenttiń bastamasymen ashylǵan, týrıstik, agrarlyq áleýeti zor aýdan. Al Baqty keden beketiniń aýdan ekonomıkasy úshin mańyzy zor. Sondyqtan bekettiń múmkindigin keńeıtý jumysyn jalǵastyrý qajet jáne qurylys jumystaryn merziminde aıaqtaý kerek», dedi B.Ýálı.
Bizdiń bir baıqaǵanymyz, kepteliste turǵan júk kólikteriniń júrgizýshileri tazalyq saqtamaıdy eken. Aýyl mańyna qoqystaryn laqtyratynyn kórdik. Aýyldyń janashyr azamattary olarǵa arnaıy turaq qoıylsa, ol turaq aqyly bolsa, túsken aqy jergilikti jerdiń bıýdjetine tússe deıdi. О́ıtkeni júrgizýshilerdiń shashyp ketken jerin aýyl turǵyndary tazalaýǵa májbúr.
Eki eldiń ózara dostyq qarym-qatynasy, birigip jumys isteýinde shashaý joq. Biraq keden jumysynda ýaqyt beldeýine baılanysty azdaǵan aıyrmashylyq bar. О́ıtkeni Beıjiń Astanadan eki saǵat alǵa júredi.
P.S. Iek artpadan Qytaı eliniń Baıan deıtin aýylynyń tóbesi qyltııady. Bergi jaqta qazaq eliniń irgesin berik ustap otyrǵan Baqty aýylynyń tútini býdaqtap, bultqa sińip jatyr. Tútini tik usha bersin dep tiledik.
Abaı oblysy,
Maqanshy aýdany,
Baqty aýyly