Qazaqstan azamattary bırja saýdasyna orys tilin bilmeı qatysa ala ma? Qazaqstanda qansha taýar bırjasy qazaq tilinde saýda júrgizýge múmkindik beredi? «Kaspıı» taýar bırjasy» AQ zań bóliminiń bastyǵy Ádilbek Ahmetov bırjanyń ishinde júrip óziniń baıqaǵan nárseleri jaıly oı bólisip, júıeli ózgeristerdi usyndady.
- Sizdiń saýda-sattyq júıeńiz qalaı jumys isteıdi jáne onyń erekshelikteri qandaı?
- Bizdiń saýda-sattyq júıemiz zańnamada kózdelgen barlyq tilderde, onyń ishinde eń aldymen — Qazaqstan Respýblıkasynyń «Tilder týraly» Zańyna saı tolyq jumys isteıdi. Biz úshin mańyzdysy – biz saýda rásimderiniń barlyq kezeńderi qazaq tilinde qoljetimdi eldegi jalǵyz saýda alańymyz. Bul jaı ǵana qazaq tiline aýdarylǵan saıt ınterfeısi nemese qorytyndy esepter emes. Bizde ótinim berýden bastap saýda-sattyqqa qatysýǵa deıingi barlyq áreketterdi orys nemese aǵylshyn tilderine júginbeı-aq tek qazaq tilinde jasaýǵa bolady.
- Al basqa taýar bırjalarynda qazaq tiliniń jaǵdaıy qalaı?
- Meniń bilýimshe, basqa taýar bırjalaryndaǵy saýda rásimderinde qazaq tili joq. Saıttyń ınterfeısi ishinara aýdarylǵan bolýy múmkin, qorytyndy esepter qazaq tilinde jarııalanýy múmkin. Biraq meniń aqparatym boıynsha, azamattar saıtqa kirip, qazaq tilinde tolyqqandy saýda jasaı alatyndaı basqa bırja joq. Bul negizi óte mańyzdy nárse. О́ıtkeni, tek qazaq tilin ǵana meńgergen Qazaqstan azamatynyń eldiń ekonomıkalyq quraldaryna teń qoljetkize alý múmkindigi bolýy kerek.
- Iаǵnı, sizdiń oıyńyzsha, qazaq tilinde saýda jasaý quqyǵy kez kelgen júıede qamtamasyz etilýi tıis, solaı ma?
- Álbette. Eger adam memlekettik tilde sóılese, ol bırjalyq ınfraqurylymǵa teń qol jetkizýge quqyly. Másele basqada: retteýshi mekemelerdiń bireýi bolsyn, bul suraq jóninde buryn-sońdy oılandy ma? Sıfrlyq saýda júıelerinde tilder týraly zańnyń oryndalýyna qatysty monıtorıng bar ma? Ázirge – joq.
- Al memleket bırjalardyń AQ-ınfraqurylymynda qazaq tiliniń qoldanylýyn múldem baqylamaı ma?
- Iá, dál solaı. Bizde sıfrlyq platformalarda til zańnamasynyń saqtalýyn baǵalaıtyn birde-bir júıe joq. Saýda júıesiniń ózi qaı tilde jasalǵanyn eshkim teksermeıdi. Eger platformanyń ózegi Xetra nemese Plaza sııaqty sheteldik tehnologııalarǵa negizdelgen bolsa, onda bul júıelerdi qazaq tiline aýdarý tehnıkalyq jaǵynan qıyn jáne qymbat. Kóbisi muny múldem jasamaıdy.
- Qazaq tilindegi termınologııa týraly ne aıta alasyz?
- Bul da úlken másele. Bizde áli kúnge deıin qazaq tilinde qalyptasqan qarjylyq jáne bırjalyq termınologııa joq. Sonyń saldarynan, tipti siz júıeni aýdarsańyz da, paıdalanýshylar shatasýy múmkin. Mysaly, «saýda» sózi kontekstke baılanysty «saýda-sattyq», «saýda alańy» jáne «operasııa» degendi de bildirýi múmkin. Mınıstrlikter, ókinishke oraı, qazaq tilinde, ásirese ekonomıkalyq salada túsindirý jumystaryn júrgizbeıdi. Biraq bul tek qana til máselesi emes qoı, bul qarjylyq ınklıýzııa jáne azamattardyń quqyqtarynyń teń bolý máselesi.
- Sizdiń oıyńyzsha neni ózgertý kerek?
- Meniń oıymsha:
Qazaqstan Respýblıkasynda jumys isteıtin barlyq bırjalar men saýda júıeleri qazaq tilinde tolyqqandy jumysty qamtamasyz etýge mindetti; Tilder týraly zańnyń saqtalýy boıynsha AT (aqparattyq tehnologııalar) júıelerine memlekettik aýdıt engizý qajet; jáne árıne, árbir azamat túsinýi, qatysýy jáne yqpal etýi úshin qazaq tilinde ekonomıkalyq-qarjylyq termınologııany qalyptastyrý boıynsha ulttyq deńgeıdegi birlesken jumys qajet.