Momyshuly ardaq tutqan Muhametqul

Batyr babamyzdyń jan júregin jaryp shyqqan bul jyrdyń tolyq mátini mynadaı:

Kelbetti, orta boıly, ójet minez,

Keń mańdaıda aqyldy jaınaǵan kóz.

Ádepti hám ónerli saltanatty,

Sendeı jigit anadan týa bermes.

Deýshi edim ishimnen men seni kórip,

Aıtpaǵanmen ózińe shyn syr berip.

Bolashaqta qolbasshy bolatyn er

О́tkelden ótse qıyn joryq kórip.

Qııa jerden qısaımaı,

Tike júrip ketip eń.

Seskenbesten qaýipten,

Qaıtpastan alǵan betińnen.

Birneshe qyrǵyn soǵysta,

Jaltaqtamaı artyńa,

Jigittik, erlik, batyrlyq,

Qaharmandyq etip eń.

Tosynnan tıgen dushpanǵa

Tapqyrlyqpen, ádispen,

Tabandylyq etip eń.

Polkqa buıryq bolǵanda,

Bir ózińe amanat

Erlerdi tabys etip em.

Qan maıdandy qaq jaryp

Shyqqanyńa súısinip,

Bizdiń batyr mynaý dep,

Kórsetip maqtan etip em.

О́rshil, ójet batyrym,

Erligińe senýshi em.

Qas batyrdyń beınesin

Sıpatyńnan kórýshi em.

Aqylǵa da keń ediń,

Úlgi, ónege kórseter,

Er serkesi bolar dep

Ishimnen baǵa berýshi em.

Serigim ediń senimdi

Jaýdy birge shabysqan.

Júrekke sýyq, janǵa jat

Esittim habar alystan:

Syımaı kettiń mańdaıǵa

Qyrshyn, sheıit arystan.

Qazańa qatty qaıǵyryp,

Jiger, baýyrym, qum bolyp,

Qabyrǵam meniń qaıysqan.

 

Osy jyrdyń gazetke jarııalan­ǵan nus­­qasynyń sońynda «Muhametqul Islamqulov­tyń qaza bol­­­ǵanyn esti­gende» degen sil­­­teme bar. Demek batyr atamyz bul joqtaý-jyrdy Muhametqul Islamqulov degen dosynyń qaza­­sy­na arnap jazǵan eken. Endeshe, batyr babamyz joqtaǵan bul adam kim?

Muhametqul Islamqulov 1906 jyly ońtústiktegi Arys-Badam óńirinde dúnıege kelipti. Ata-babasy patshalyq Reseı kezinde bı-bolys bolǵan, oqyǵan-toqyǵan adamdar eken. О́zi 1920 jyly Tashkenttegi Orta Azııa mem­lekettik ýnıversıtetin jýrna­lıs­tıka mamandyǵy boıynsha bitirip, eńbek jolyn «Ońtústik Qazaqstan» gazetinde tilshi bolyp bastapty. 1938 jyly «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetine aýysyp kelip, 1941 jyly soǵysqa redaksııa tabal­dy­ryǵynan attanypty.

Osy oqıǵanyń basy-qasynda bolǵan maıdanger-jýrnalshy Qabı Myńjanov «Egemendi Qazaqstan» gazetiniń 90 jyldyǵyna oraı shyq­qan kitabynda: «Soǵysty estigen kezde, barsha qyzmetkerler, birimiz qal­maı redaksııanyń keń bólmesine jınaldyq. Árkimniń júzinen kúndegideı jaırańdaǵan qýanysh nyshany emes, yzǵarly yzbar esedi. Levıtannyń daýysy: «...nachalas voına, nemsy narýshılı granısy Sovetskogo Soıýza...», dep aıtyp jatqan kezde adamdardyń barlyǵy úreıleri ushyp, únsiz qaldy. Bul únsiz­dikti gazettiń aýyl sharýashylyǵy bóliminiń ádebı qyzmetkeri Muhametqul Islamqulov buzdy. Ol Qyzyl ásker­diń zapastaǵy komandıri edi. «Osy túni men sizdermen qoshtasamyn», dedi Muhametqul. «Qazir úıge de soqpastan týra áskerı bólimge tartamyn, barlyq jigitterge sát sapar tileımin, jeńispen jolyǵaıyq, joldastar!», dep bárimizben qoshtasty. Osy­laı­sha, «Sosıalıstik Qazaq­stan» ujymynan birinshi bolyp maı­danǵa attanǵan Islamqulov edi» dep eske alypty.

Osylaı soǵysqa attanǵan azamat 1941 jyly shilde aıynda Talǵarda jasaqtalǵan 316-atqyshtar dıvızııasyna óz erkimen tirkelip, dıvızııa komandıri general-maıor I.V.Panfılovtyń jetekshiligimen Máskeýdi qorǵaý maıdanyna qaty­sa­dy. Bul týraly áskerı tilshi A.Bek «Volokalam tas joly» atty kitabynda: «...Biz de, nemister de kútpegen tustan «Ýra» estildi. Bul bizge kómekke kelgen leıtenant Islamqulovtyń vzvody eken. Eń sheshýshi saǵatta ol ózin naǵyz batyl jaýynger retinde kórsete bildi. Jaýdyń artyna baıqatpaı shyǵyp, qolaıly sát týǵanda atylý – ońaı is emes» dep jazǵan eken.

Baýkeń polk komandıri laýazymyna kóterilgende, ornyna birinshi batalonǵa komandır etip leıtenant M.Islamqulovty ózi taǵaıyndaıdy. Bul týraly óziniń «Moskva úshin shaıqas» kitabynda jáne «Lenınshil jas» gazetiniń 1970 jylǵy 6 maýsymdaǵy sanynda jarııalanǵan «Arysym edi...» atty esteliginde: «Ot pen sýdan ótken batalonymdy kimge senip tapsyramyn, – dep oılap kelemin. Kóp oılanyp, kóp tolǵanyp, batalonymdy Muhametqul Islamqulovqa tapsyrýǵa sheshimge keldim» depti.

Baýkeńniń batasymen batalon komandıri Muhametqul qol bastap, jaýdy japyryp, qazaqtyń aby­roıyn asyrady. Bul týraly Panfılov dıvızııasynyń gvardııa kapıtany A.Trefılovtyń esteliginde Islamqulovtyń erligin bylaı dep baıan­daıdy: «1942 jyldyń 3 aqpanynda Islamqulov batalony eki júz bólikten turatyn jaýdyń eń myqty qosynymen shaıqasty. Batalon komandıri Staraıa Rýssa qasyndaǵy Malee Gorbı selosynyń mańynda jaýdyń qorǵanysyn qıratqan kezde taǵy da eń qaýipti shaıqasta erlik pen batyrlyqtyń úlgisi boldy» dese, Baýyrjan Momyshulynyń esteliginde: «Jaýyngerlerdiń qalaı ornalasqanyn kóreıik dep blındajdan shyǵyp kele jatyr edim, meni bireý shaqyrdy. Daýys shyqqan jaqqa qaraı burylsam Muhametqul eken. Ol alǵa qaraı ozyp ketti. Bilmeımin, osy kezde onyń neni baıqaǵanyn, sirá nemis mergeniniń myltyǵyndaǵy optıkalyq kózdeýishke shaǵylysqan sáý­leni kórip qalsa kerek, Muhań jalt burylyp meni bas saldy. «Buǵan ne boldy?» dep oılap úlger­genimshe bolǵan joq, ol meni qushaq­taǵan kúıi jerge qulady. Men «ne boldy?» desem ún joq. Júrip ketken eken. Oq sol jaýyrynynyń astynan dál júrekke tıipti. Muhańdy Krıýkovodaǵy «baýyrlastar qabi­rine» jerleý úshin sanıtarlardy shaqyryp, denesin arbaǵa artyp, alǵy shepten artqa qaraı jiberdim», depti.