Neshe kúnnen beri Altaıdyń aıasyn tulpardyń dúbiri men dombyranyń kúmbiri terbedi. Saqı dalanyń tarıhynan syr shertetin sharada túbi bir túrkilerdiń urpaqtary bas qosyp, máre-sáre bolysty. Sonaý Saha eli, Túrkııa, Qyrǵyzstan syndy baýyrlas memleketterden óner juldyzdary keldi. Alqaly basqosý aıasynda qazaqtyń kórnekti qalamgerleri Qalıhan Ysqaq pen Dıdahmet Áshimhanǵa arnalǵan konferensııa, jyr keshi uıymdastyryldy. Osylaısha, bastalǵan «Altaı – túrki áleminiń altyn besigi» festıvali úsh kúnge sozyldy.
«Toıdyń bolǵanynan boladysy qyzyq» degendeı, jaýapty mekemeler daıyndyq jumysyna aı emes, jyl buryn kirisken. San ret keńesken, josparlaǵan. Alys-jaqynnan keletin meımandardy qaıta-qaıta qarbalastyrmaıyq dep, halyqaralyq festıvalmen birge jazýshylardyń mereıtoılaryn da osy kúnderge belgilegen.
«Katonqaraǵaıda jazýshylardyń ádebı mýzeıi bolýy kerek»
Tór Altaıdyń tórindegi dúbirli toı jazýshy Dıdahmet Áshimhanǵa arnalǵan konferensııamen bastaldy. Kireberis foıege qos qalamgerdiń ómiri men óneri tóńireginde jazylǵan qylqalam sheberleriniń boıaýy kebe qoımaǵan kartınalary qoıyldy. Jergilikti jazýshylardyń shyǵarmashylyǵyn ulyqtaýdan bastalǵan jıyn Shyǵystyń ǵana emes, kúlli túrki jurtynyń ádebı tutastyǵyn tanytqan salmaqty is-shara retinde baǵalandy.
– Katonqaraǵaıda jazýshylardyń ádebı mýzeıi bolýy kerek. Biz Oralhannyń «Qar qyzy», Álibek Asqardyń «О́r Altaı, men qaıteıin bıigińdi» povesterin qalaı tamsanyp oqydyq? Osynyń bárin kelgen týrıster bilse deımin. Altaı tabıǵatymen ǵana emes, ádebıetimen de tanylatyn áleýeti zor meken. Endeshe, bul máseleni aýdan basshylyǵy elep-eskerip, qalyptastyrsa eken, – dedi jazýshy Eldos Toqtarbaı.
Birneshe saǵatqa sozylǵan rýhanı jıynnan soń halyq Katonqaraǵaı aýylynyń ór jaǵyndaǵy atshabarǵa qaraı aǵylǵan. Munda ulttyq sport oıyndarynan jarys ótip, myqtylardyń synalar sáti edi. Dúıim jurt jınalǵanda tulparlar aýyzdyqtaryn qarsh-qarsh shaınap, kómbede typyrshyp turǵan. Alda 25 shaqyrymdyq alaman. Júldege avtokólik, aqshalaı syılyqtar tigildi. Jergilikti kásipkerler – demeýshi. Aıtqandaı, ómiri jóndeý kórmegen atshabar da kásipkerlerdiń kúshimen jańartylǵan.
Báıge jolyndaǵy attar márege jaqyndaı bere jurt óre túregelip, qıqý qosqan. «Aǵaıynnyń aty ozǵansha, aýyldastyń taıy ozsyn» degendeı, biri Kúrshim dese, endi biri Zaısan dep shýlasty. Sáıgúlikterdiń keıbireýi qara úze shapsa, endi bireýleri quıryq tistese kele jatty. Sóıtip, máre syzyǵyn birinshi bolyp, Tarbaǵataıdyń tulpary kesip ótti. Ekinshi oryn Kúrshim, úshinshi oryn Zaısannyń pyraǵyna buıyrdy. Al kókpardan birinshi oryndy Ulannyń uldary qanjyǵaǵa basqan. Ekinshi oryndy Samar, úshinshi oryn Rıdder enshiledi.
Alaý basynda aqyndar óleń oqydy
Budan soń ádebıetsúıer qaýym Topqaıyńnyń ór jaǵynda «Tór Altaı Qalıhany men Dıdahmetin jyrlaıdy» atty respýblıkalyq jyr festıvalinde bas qosty. О́r jaǵy buıra orman. Odan ári tartsań, shyńy shapshyma Búrkittiń bıigi. Búıirinen syldyrap bulaq aǵyp jatyr. Sahna da taýdyń rýhyn sezindirip turǵandaı. Ortada shytyrlap alaý jandy. Ymyrt úıirile qulaq quryshyn qandyratyn ánder oryndaldy. Bul is-sharaǵa Memlekettik keńesshi Erlan Qarın, oblys ákimi Nurymbet Saqtaǵanov, sondaı-aq elimizge belgili Ulyqbek Esdáýlet, Álibek Asqarov, Iranbek Orazbaev, Nurdáýlet Aqysh syndy aqyn-jazýshylar qatysty.
– Qalıhan men Dıdahmet – Shyǵystyń qos alyby. Qazaq ádebıetinde óz ornyn oıyp alǵan eki zańǵardyń kindik qany tamǵan qasıetti Katonqaraǵaıda poezııa festıvaliniń ótýi – halqymyzdyń rýhanı tamyryna taǵzym. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń rýhanı qundylyqtardy dáripteýge aıryqsha den qoıýy búgingi is-sharalardyń ózegine aınaldy. Jyr saıysyna el ishiniń sóz ustaǵan qas júırikteri kelip otyr, – dedi Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Nurymbet Saqtaǵanov.
Iá, poezııa dodasyna Dáýlet Telmanov, «Daryn» Memlekettik jastar syılyǵynyń laýreaty Qalqaman Sarın, mádenıet salasynyń úzdigi Áskerhan Aqtaı, halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty Erlan Júnis, Bilim salasynyń úzdigi Baqytjan Raıys, respýblıkalyq, halyqaralyq baıqaýlardyń jeńimpazy Baýyrjan Igilik, «Shabyt» aqyndar mektebiniń múshesi Estaı Jańabaı, Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń laýreaty Oljas Kereıhan, Jazýshylar jáne Jýrnalıster odaǵynyń múshesi Orazaı Jeńisuly, «Daryn» Memlekettik jastar syılyǵynyń laýreaty Mereı Qart, sonymen qatar elge aty málim Qyzyrbek Dúrginbaıuly, Serikzat Dúısenǵazy, Qumar Zııathan, Muratqan Kenjehan, Dana Isaǵulqyzy syndy óleń ólkesiniń órenderi qatysty.
Buryn-sońdy dál bulaı ótip kórmegen jyr keshinde Memlekettik keńesshi Erlan Qarın, oblys ákimi Nurymbet Saqtaǵanov pen Abaı oblysynyń ákimi Berik Ýálı aqyndardy arnaıy dıplommen jáne aqshalaı sertıfıkattarmen marapattady.
«Mýzart» Muztaýdy ánmen tebirentti
Ertesi qart Altaıdyń baýraıynda qurylǵan úlken sahnada aıtys bastalǵan. Eske salaıyq, halyqaralyq jyr báıgesi Shyǵys Qazaqstan oblysy ákimdiginiń qoldaýymen uıymdastyrylǵan «Altaı – túrki áleminiń altyn besigi» halyqaralyq festıvali aıasynda ótkizilip otyr. «Altaı – altyn besigim» aqyndar aıtysyna elimizdiń ǵana emes, kórshiles memleketterdiń de úzdik aqyndary at arytyp kelgen. Aıtysty saǵynǵan el oryn bolmasa da astaryna tósenish salyp, jata-jastana tamashalady. Atshaptyrym alańǵa qurylǵan kıiz úılerde as-sý ázirlenip, meımandarǵa usynyldy.
– Dál mundaı toı Shyǵysta buǵan deıin ótpedi-aý deımin. О́te joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵan. Beınebir Altaı taýlary jyrmen terbelip turǵandaı. Osyny uıymdastyrǵan oblys basshylaryna, qoldaý kórsetken kásipkerlerge rızashylyǵymdy bildiremin. Osynaý bereke-birligimizdi bekemdeı tússek eken, – deıdi Samar aýdanynan kelgen qolóner sheberi Oralbek Bekqalı.
Halyqtyń aıyzyn qandyrǵan aqyndar aıtysy áne-mine degenshe, óz máresine jetti. Nátıjesinde, bas báıge kórermenniń de, qazylardyń da ystyq yqylasyna ıe bolǵan tanymal aqyn Dıdar Qamıevke tabystaldy. Birinshi oryn Abaı oblysynan kelgen aıtysker Rústem Qaıyrtaıǵa berildi. Ekinshi oryn Batys Qazaqstannyń namysyn qorǵaǵan Jansaıa Mýsınaǵa buıyrsa, úshinshi orynǵa Syr boıynan kelgen Nurmat Mansurov pen shyǵystyń jyr júırigi Serik Qýanǵan turaqtady.
Keshkisin el osy sahnada ótetin gala konsertke jınaldy. Kópshilik kútken bul keshte baýyrlas elderden kelgen óner juldyzdary án salyp, altyn besikterin áýenge bólep ketti. Saltanatty sharanyń eń kishkentaı ánshisi Saha elinen kelgen Arhan Ýıgýǵa oblys ákimi Nurymbet Saqtaǵanov dombyra tartý etip, qazaq eli atynan zor qurmetin kórsetti. Aıta ketsek, jeti jastaǵy Arhan «Dombyra» ánimen tanymal. Osy keshte de kópshiliktiń júregine jetken ándi shyrqap, qazaq halqynyń qoshemetine bólendi. Qyrǵyzstannan kelgen ánshi Nuraıym Aqylbekova Katonqaraǵaıdyń tabıǵatyn óz týǵan jerine uqsatty.
– Shetelde emes, ózimniń jerimde júrgendeımin. Tilimiz ǵana emes, tabıǵatymyz da uqsas eken. Shyǵys jurtyna baq-bereke tileımin, – degen qyrǵyz ánshisi Nuraıym Aqylbekova óziniń hıt áni «Jalǵyzymsyńdy» jandy daýysta oryndap berdi.
Túrki áleminiń tutas tarıhy jınaqtalǵan prologpen bastalǵan konsert rasymen de Altaı – túrki jurtynyń altyn besigi ekendigin sezdirip turdy. Kesh sońynda ádettegideı áıgili «Mýzart» toby Muztaýdyń etegin áýezdi ánge bóledi. О́te joǵary deńgeıde ótken is-shara kóptiń kóńilinen shyqqany uzaq qol shapalaqtaý men qoshemetten-aq sezilip turdy.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Katonqaraǵaı aýdany