AQTО́BE HALQYNYŃ ELBASYNA SYIY

О́tken kúnnen syr shertip, shejireli tarıhty jyrlap jatar mekenniń biri – murajaı. Zerdeńmen uǵyp, kózińmen kórip turǵanda tula boıyń shimirkenip, sanǵasyrlyq tarıhpen birge jasasyp kelgendeı kúı keshesiz. “Altaý ala bolsa aýyzdaǵy ketedi, tórteý túgel bolsa tóbedegi keledi” dep Maıqy bı sózi kúmbirlep turar, “Birińdi qazaq, biriń dos, kórmeseń istiń bári bos”, dep Abaıdyń sózi aqtarylyp, Elbasy N.Nazarbaevtyń: “Qazaqtyń búkil tarıhy – birigý tarıhy, tutastaný tarıhy” degen sııaqty sózderi sizdi ózine baýrap, qatparly tarıhtyń qoınaýyna tartyp keter orynnyń biri. Atalǵan ortalyq búginde qazaqstandyq otansúıgishtik pen azamatshyldyqty qalyp­tas­tyrý, dúnıejúzilik qoǵamdastyqqa demo­kra­tııalyq memleketimizdiń kóne shejiresin kórsetý, básekege qabiletti, jańa zaman talaptaryna saı kásipqoı jastardy tárbıeleý syndy mańyzdy mindetterdi atqaryp keledi. Sonymen qatar, kóp­ult­ty qoǵamnyń birtutas murasyn jınaqtaý, túr­kitildes jáne kórshiles elderdiń ynty­maq­tas­tyǵyn arttyrý isinde de Prezıdenttik mádenıet ortalyǵy qarqyndy qyzmet atqaryp keledi. Máselen, fransýzdyń “La Tribune” gazetiniń má­limetine sáıkes, ótken jyly ataqty Fran­sııa­nyń arǵy-bergi tarıhyn tutas qamtıtyn 400 myń eksponaty men 800 jyldyq tarıhy bar alyp ta tańǵajaıyp parıjdik Lývr mýzeıin 8,5 mln. adam aralap, óz reıtıngin jańalap birinshi oryn­nan túspegendigin habardar etti. Al Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynyń murajaıynda nebári 10 jyldyń ishinde eksponat aýqymy 106 myńǵa jetip, kelýshiler sany ótken 2009 jyldyń ishinde 31 myńǵa jetip úlgerdi. Mine, osyndaı qarqynmen sharyqtaı berse, Elbasymyz N.Á.Nazarbaevtyń 2030 strategııalyq damý baǵdarlamasyna deıin álemdik murajaılarmen salystyrǵanda terezemiz teń bolatynyna senimim kámil. Bul ortalyqtyń mu­rajaıynan asyl qazynamyz – tól mádenıe­ti­mizdiń jádigerleri men tarıhı qundylyqtaryn taba alamyz. Búgingi sózimizge arqaý etken, Aqtóbe obly­synda vızantııalyq úlgide salynǵan “Nur-ǵasyr” meshiti aq mármármen aptalyp, altynmen aı­shyq­talsa, al esikteri Hıýanyń ǵasyr jasaǵan qara aǵashynan jáne tutqalary Taıvannan al­yndy. Bul – qoqandyq sheber Shámil Asat­baev­tyń qolynan shyqqan óner týyndysy. “Nur-ǵasyr” meshitine baryp qaıtqan Prezıdenttik má­denıet ortalyǵynyń dırektory M.Jol­das­bekov ony “О́lmes mahabbat” sımvoly bolyp sanalatyn, álemdegi jeti keremettiń biri – Táj Mahalǵa teńedi. Ásem de kórkem etip boı kótergen “Nur-ǵasyr” meshitine bir mezette 3,5 myń adamnyń ǵıbadat etý múmkindigi bar. Degenmen, Aqtóbege aıaq baspaǵan adam kórkem etip bezen­dirilgen úlgisin osy Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynan kóre alady. 2008 jyly Aqtóbe qalasynan boı kótergen “Nur-ǵasyr” meshitiniń maketin oblys ákimi E.Saǵyndyqov Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaevqa syıǵa tartqan bolatyn. Búginde Palestına prezıdenti Iа.Arafatyń syılyǵy “Ál-Aqsa” meshitiniń maketi, Saýd Arabııasynyń Koroli Fahd Ábdi Ál-Ázız syılyǵy “Ál Haram” meshitiniń maketimen qatar boı túzegen “Nur-ǵasyr” meshitiniń maketi Prezıdenttik mádenıet ortalyǵy murajaıynyń tórinen oryn aldy. Sondaı-aq, “Nur-ǵasyr” meshit sulbasynyń barlyq kórsetilimderin saqtaı otyryp, kishkene maketke syıdyrý qajyrly eńbekti qajet etkeni sózsiz. Oǵan dálel: beriktigin saqtaý úshin – temirdi, baǵalyǵyn arttyryp, kórkine ár berý úshin – altyndy qoldanǵan. Bar-joǵy uzyndyǵy – 140 sm bolsa, eni – 99 sm, al bıiktigi 125 sm shamasyn quraıdy. Osy bir ǵajap meshittiń syzbalyq nusqasy “Táýelsiz Qazaqstan jáne onyń negizin qalaýshy N.Á.Nazarbaev zalyna” nuryn shashyp, kórkine ár berip turǵandaı. Mine, osyndaı ejelgi zamannan bastap búgingi kúnge deıingi tarıhymyzdan syr shertetin qun jetpes qymbat jádigerler Prezıdenttik Mádenıet ortalyǵynyń murajaıynda saqtalýda. Degenmen, bizdiń basty baılyǵymyz – beıbitshiligimizde. Bal qaımaǵy buzylmaı, ultaralyq tatýlyqty uran etken, saıası turaqtylyqty saqtaı bilgen beıbit eldiń birimiz. Irgemizdiń bútin, dińgegimizdiń berik bolýynda dinı yntymaqtastyǵymyz úlken ról atqaryp otyr. Oǵan dálel-dáıekter jetkilikti. Tipti, taqyrybymyzǵa arqaý bolǵan “Nur-ǵasyr” meshitiniń janynan Áýlıe Nıkolaı shirkeýiniń qatar boı kóterýi osynyń bir belgisi bola alady. Jalpy, “ıslam” sóziniń bir balamasy beıbitshilik degen maǵynany bildirse kerek. Demek, ıslam – tatýlyqtyń jarshysy, al meshit – ıslamnyń altyn ordasy, tiregi dep sanalady. Aqtóbe qalasynyń ortalyǵynan shyǵystyq ornamentpen salynǵan “Nur-ǵasyr” meshiti – tól arhıtektýramyzdyń tamasha týyndysy ǵana emes, eldiń rýhanı qajettiligin qanaǵattandyryp otyrǵan ǵıbadat ornyna aınalǵan. Endi musylman jamaǵatyn birlik pen ımandylyqqa bastaǵan osy “Nur-ǵasyr” meshitiniń maketin elorda jurtshylyǵy men qonaqtary Pre­zıdenttik mádenıet ortalyǵynyń mura­jaıyna kelip kórip, rýhanı muralardan habardar bolady. Sońǵy jyldary dúnıe júzin dúrliktirgen túrli lańkestik áreketter ıslam atyn jamylyp, adamzat arasynda dinge degen teris kózqarastar qalyptastyrýda. Tipti, keıbir ekstremıstik toptardyń teris pıǵylynyń saldarynan ultaralyq qaqtyǵystarǵa jol berilip jatady. Beıbit halyqtar jazyqsyz japa shekken osyndaı qıyn kezeńde Memleket basshysynyń salıqaly saıasaty durys baǵyt bolary sózsiz. Olaı bolsa, “Nur-ǵasyr” meshiti sekildi rýhanı ordalar qatary qalyńdaı bersin deımiz. N.Á.Nazar­baev­tyń Qazaqstan halqyna Joldaýynda aıtyl­ǵandaı, “konfessııaaralyq jáne mádenıetaralyq tatýlyqty qamtamasyz etý” bárimizdiń ortaq múddemiz bolýy tıis. О́ıtkeni, jappaı jahandaný jaǵdaıyna sarapshy mamandardyń ózi keıde oń baǵa berip durystap jatsa, keıde teris baǵa berip burystaıdy. Máselen, Shyǵystyń oıshyly M.Iqbal ony “ulttardyń menin, bolmysyn umyttyrý, olardy tarıh betinen birjola joıyp jiberýdiń astyrtyn júrgizgen ádisi men oıynyna” teńeıdi. Mundaıda tek rýhy myqtyny ǵana jaý almaıtyny belgili. Qandaı da bir qıyndyq bolmasyn, daýyl men syrtqy yqpalǵa tótep beretin birden-bir kúsh – ótkenimizdi joǵaltpaı, búginmen ushtastyryp, erteńge jalǵastyratyn ulttyq bolmysymyz. Al túp tamyry tereńde jatqan tarıhymyzdy tanytatyn murajaılar ulttyq bolmysymyzdyń aınasy ispettes. Olaı bolsa, Prezıdenttik mádenıet ortalyǵyn qurý arqyly jáne álemniń básekege qabiletti elý eliniń qataryna qosylý jolyndaǵy, basqa da baǵdarlamalary arqyly búgingi urpaqtyń óz tegin tanyp, keleshekke batyl qadam jasaýyna Elbasymyz barlyq jaǵdaıdy jasap otyr dep kámil aıta alamyz. Tek jastar sony ıgilikke jarata alsa bolǵany. Bul oraıda, baǵyty aıqyn eldiń bolashaǵy da jarqyn bolatynyn esten shyǵarmaǵan abzal. B.JAQYPOVA, QR PMO aqparat bóliminiń qyzmetkeri.