Shortandy aýdanynda elimizdegi eń iri jekemenshik orman tálimbaǵy jumys isteıdi. Jańa jobanyń jalpy quny – 6 mlrd teńge. Búginde 485 ga alqapqa kóshet egip otyr.
Kókshetaý dese kóz aldyńa kógildir saǵym kómkergen kórkem daladaǵy máńgi jasyl qaraǵaı, ushar basy aqsha bulttardyń baýyryn aımalaǵan záýlim terek, qoldyń salasyndaı aq qaıyńdar elester edi. Áıtse de, syńsyǵan ormannyń sybaǵasy bar tarapqa birdeı buıyrmaǵan. Bulandy ormandarymen qoıyndasyp jatqan Meńireý, Býrabaı baýraıyndaǵy jaqpar tastardy qaq jaryp ósken qalyń qaraǵaıly, sary saǵymy kilkigen Sandyqtaý óńiri bolmasa, ózge óńirdiń óńi júdeý. Jańa joba sátimen sabaqtalsa, jalǵyz Aqmola aımaǵy ǵana emes, bar qazaqtyń dalasy jasyl jelekke malynatyndaı-aq.
Aýdandaǵy 19 ınvestısııalyq jobanyń aýyz toltyryp aıtýǵa laıyq qomaqtysy da – osy «Qazaqstan ormany» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi. Qazir seriktestikte aýyldyń 35 turǵyny tııanaqty eńbek etip júr. 2027 jyly 150 turǵyndy turaqty jumyspen qamtymaq. Ortasha aılyq mólsheri – 250-300 myń teńge tóńireginde. Aýyl turǵyndaryna táp-táýir tabys, onyń ústine taza aýa, janǵa jaıly jumaq mekenniń bir pushpaǵy. Tórt qubylasy tegis jasyl óskin.
Kásiporynnyń quryltaıshysy – janar-jaǵarmaı óndiretin «QazMunaıHım» kompanııalar toby. Kompanııa basshylary ózderiniń ekologııalyq jaýapkershilikterin osylaısha tanytyp otyr. Qazaqtyń «alaǵan qolym beregen» degenine keledi. Shynynda da, tól tabıǵatymyzdyń kól-kósir baılyǵyn paıdalanǵannan keıin sol tabıǵatqa da janashyrlyq jasalýy kerek qoı. Demek jarqyn jobanyń astarynda adamgershilik, izgilik izetteri jatyr. Aldaǵy maqsat – bolashaqtaǵy bes jyldyń ishinde Altaıdan Atyraýǵa deıingi tulpardyń tuıaǵyn tozdyratyn, suńqardyń qanatyn taldyratyn saıyn dalaǵa kóptep kóshet egý. Aldymen tabıǵattyń tynysyn, topyraqtyń qunaryn zerdelegen. Aǵash ataýlynyń bári birdeı emes, qarapaıym tilmen aıtqanda, tańdap, talǵap qana óspek. Tilin tapqan ǵana qara jerge ekken kóshetiniń boı salyp, báıterekke aınalǵanyn kóre alady.
Ormanshy ataýly jemis aǵashyn ekse, qashan sonyń japyraq jaıyp, jemisin bergenin saǵynyp, sarǵaıyp tosady. Qazir tálimbaqta jumys isteıtin adamdar osyndaı kúıde. Bel býyp kirisken soń, bul taraptaǵy bar bilimin jetildirip, tııanaqty eńbek etýge tyrysyp jatyr. Jańa joba 2027 jyly tolyq aıaqtalmaq.
Kásiporyn dırektory Qýat Erǵalıevtiń aıtýynsha, «Qazaqstan ormany» – búgingi tańda elimizdegi eń iri jemekenshik tálimbaq. Tálimbaqtyń jumysyna 1,2 mıllıard teńge qarajat jumsap úlgeripti. О́ndiristik baza Shortandy aýylynyń irgesinde. Eki maýsym ishinde qısapsyz jumys atqarylǵan. Qaı tusyna qarasań da, uqypty qoldyń taby anyq bilinetin alańqaılarda bıiktigi kóp-kórim, 2,5 mıllıon ártúrli aǵash kóshetteri boı salyp ósip tur. Osy kóshet tuqymdarynyń basym bóligin tálimbaq jumysshylary ózderi jınapty. Úmitterine orap, alaqandarymen aıalap, qara jerdiń qoınaýyna sińirgen. Mańdaı terlerimen sýarǵan.
Aǵash túrleriniń de san alýan ekendigin aıttyq. Onyń ishinde óte paıdalylary da bar. Máselen, myna bir buta tektesteri shań-tozańdy jutyp qoıady eken. Myna bir butalar dybysty báseńdetedi. Osy bir jan jadyratar jańalyqty estigen kezde Kókshetaýdaǵy jaz boıy aq mamyqqa orap tastaıtyn terekterdiń oıǵa oralǵany. Paıdasy joq, jurtqa zııany mol mundaı aǵashtardy zamanynda nege ekti eken? Sál ǵana lúp etip jel soqsa boldy, terektiń butaǵynda tunyp turǵan aq mamyq lyp etip jerge túsedi. Áp-sátte «boran» bastalady. Qardyń emes, úlpildegen mamyqtyń borany. Qanshama adamdar allergııa... Oıyn balalary shyrpyny tutatyp jiberse, jalyny burq ete túsedi. Qara qarǵanyń mıy qaınaıtyn ystyqta órt qaýpin órshitetin de osy mamyq. Qala basshylyǵy jańa jobany damytyp, kelesi jyly qaýqıyp turǵannan basqaǵa qaýqary joq qaptaǵan terekti qyrqyp tastap, shańdy jutatyn, dybysty báseńdetetin butalardy egip tastasa, tamasha bolmas pa edi.
Kóshetter balǵyn kúıinde. О́tkir jelden qorǵaý maqsatynda keıbir alqaptardy jaýyp tastapty. Alǵashqy legin sata bastaǵan. Tájirıbe úshin alma aǵashtaryn da otyrǵyzypty. Aǵash kóshetterinen bólek, alty túrli sándik gúl ósirýdi qolǵa alypty. Onyń ishinde jersinýi jaǵynan jaqsysy – gortenzııa gúli. Kóz jaýyn alatyn alqyzyl gúl maýsym aıynan qyrkúıektiń sońyna deıin sheshek atyp turady eken.
«Bul jerdiń topyraǵy sarǵyshtaý, qunary da maqtarlyq emes, sondyqtan kóp ýaqytymyzdy kóshet egetin alańqaılardy daıyndaýǵa jumsadyq. Sándik pavlonııa egip edik, jersinbedi. Sekseýil egip edik, qýrap qaldy. Shamasy, soltústik, ortalyq aımaqtyń tabıǵatyna kóndigetin kóshet túrlerine ıek artýymyz kerek shyǵar», deıdi tálimbaqtyń agronomy Ernazar Serikbaev.
Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Búginde kompanııanyń basty tapsyrys berýshisi – «Astana zelenstroı» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi. Olar qalany kórkeıtý maqsatynda kóshetter satyp alyp jatyr.
«Tehnologııa tarapynan keremet qupııa eshteńe joq, – deıdi agronom. – Topyraqqa tuqym sińirgennen keıin tamshylatyp sýarý ádisin qoldanamyz. Keıin kóshetterdi basqa alańqaıǵa ornalastyramyz. Bul arada bir-biriniń arasyndaǵy araqashyqtyqty saqtaý kerek. Tabıǵatqa tóselý maýsymy – jaýapty kezeń. Árbir kóshet jańa jaǵdaıdy jatyrqap ósedi. Kóshetterge jel de, bóten dybys ta áser etedi. Kólikterden shyǵatyn tútin de boı salyp óspeı jatyp tunshyqtyryp tastaýy ǵajap emes. Mine, osyndaı talaptardyń bári saqtalsa ǵana ósedi».
Sýdy únemdeý de únemi nazarda. 12 myń tekshe metr sý syıatyn or daıyndalǵan. Qar sýy osynda quıylmaq. Uńǵymadan úzdiksiz aqqan sý da eselep otyrady. Jınalǵan sý kún sáýlesimen jylynady. Ashyq alańqaıda bolǵandyqtan, ottegimen tolyqtyrylyp turady. Jerasty sýy mol bolǵandyqtan, tálimbaqtaǵy kóshetterdiń ylǵaldan taryǵýy múmkin emes. Ordy toltyrý úshin jeti birdeı uńǵyma qazyp tastapty. Sýyn iship kórdik, tap-taza, móp-móldir. Tálimbaq basshylary taǵy tórt uńǵyma qazbaq.
Aldaǵy ýaqytta «Qazaqstan ormany» seriktestigi taǵy bir jańa jobany júzege asyramyz dep nıettenip otyr. Eki ga jerge on jylyjaı ornalastyrylmaq. Jylyjaıda qyzanaq, qııar, shalqan tárizdi kókónister ósirilmek. Q.Erǵalıev jańa jobanyń tabysty bolaryna senimdi.
«Jylyjaıda ósirilgen kókónister búgingi naryq baǵasynan áldeqaıda arzanǵa satylady, – deıdi ol. – Sonda turǵyndar jumysymyzdyń jemisin kóredi».
Seriktestik jańa ınvestısııalyq jobanyń jobalaý-smetalyq qujattamasyn daıyndap jatyr. Bul taraptaǵy másele oıdaǵydaı sheshilse, memlekettik saraptamadan ótkizilmek. Alǵashqy ónimdi 2026 jyly ala bastaımyz dep úmittenip otyr. Qyrýar is sátimen sabaqtalsa, elge ıgilik bolary sózsiz. Investısııanyń ıinińdi kóterer qýaty da osy.
Aqmola oblysy,
Shortandy aýdany