Kókshetaý qalasynyń turǵyny Elvıra Muqasheva bes balanyń anasy. Búginde pysyq kelinshek sútten túrli taǵam daıyndap, tutynýshylardyń batasyn alyp júr. О́nimderi oblystan tys jerlerge de satylyp jatyr. Elvıra daıyndaǵan býratto syry, ıogýrt, aıran, qaımaqtyń dámin tatqan kópshilik kún aralatyp qaıta keledi.
2019 jyly tórtinshi balasy dúnıege kelgennen keıin kishkentaılar jıi-jıi aýyratyn bolypty. Dárigerlermen keńesken, mamandardan aqyl suraǵan. «Aýrý astan» depti biletinder. Jaldamaly páterde turatyn Elvıra qabyrǵasymen keńese kele, baýyr eti balalaryna taza taǵam bermek bolyp talpynǵan. Áýeli 100 lıtr sút satyp alyp, syr qaınatqan. Tyrnaqaldy asy táp-táýir bolyp shyǵypty. Dámin tatyp kórse, til úıiredi. Uıalmaı usynýǵa bolatyn-aq taǵam. Senbi kúni oblys ortalyǵyndaǵy «Jibek joly» bazaryna alyp shyqqan. Joly bolǵanda, saýdasy sátti júrdi. Túp-túgel satylyp ketti. Endi oılanbastan taǵy da sút satyp alǵan. «Kóz qorqaq, qol batyr» degen osy. Shyndap kirisse, óziniń de qolynan keledi eken. Jatpaı-turmaı sút ónimderiniń túrin kóbeıtýge umtylǵan. Balalaryna da jetip jatyr. Aq ishken soń ajarlary kirip, ońala bastaıdy. Kóńiline qýanysh uıalaǵan.
Aýyldaǵy ájelerimiz dámi til úıiretin súzbe jasaıtyn, jaqsylap uıyp turǵan qatyqty qapqa salyp, arqalyqqa asyp qoıyp, ábden sorǵytyp súzetin. Erterekte súzbe eki túrli ádispen ázirlengen. Ony tuzdap ta, tuzdamaı da daıyndaıtyn. Kebersigen súzbe qarynǵa salynatyn-dy. Tuzdalǵan súzbe kóbirek saqtaýǵa, kójege, sorpaǵa ezip ishýge, ásirese uzaq jolǵa shyqqanda jolaýshynyń jol azyǵyna arnalatyn. Ári sýsyn, ári adamǵa kúsh-qýat beretin ájeptáýir qýatty taǵam retinde sanalatyn. Qaımaǵy alynbaǵan qoıý sútten uıytatyn. Qazirgi qazaq aýyldarynda qoıyrtpaqty kúndiz qolyńa sham alyp izdeseń de taba almaıtynyńa men kepil. Qatyqqa, aıranǵa, irkitke sút nemese sý qosyp torsyqqa quıyp, qanjyǵaǵa baılap júrip, dalada ishetin taǵam.
Qanjyǵada kóp júrip, ábden shaıqalyp, babyna kelgennen keıin qoıyrtpaqtyń ashyǵan dámi áste bilinbeıdi. Ishýge erekshe dámdi. Asqazannyń qorytýyna óte jeńil. Erterekte ony malshylar, jolaýshylar jıi paıdalanatyn. Aýyldyń ıt, mysyǵyn qýalap damyl tappaıtyn bizge aınalyp-tolǵanyp otyryp, shalap ishkizetin. Shalap-aıranǵa sýyq sý qosyp, sapyryp shóldegende ishetin sýsyn.
Osy kúni áıelderdiń kóbi umytqan irkittiń ózi bir bólek áńgime. Qurt qaınatý, maıyn bólip alyp, irkitin sýsynǵa ishý úshin kúbige jınap qoıady da ústine shıki sút quıyp jınaı beretin. Keıin odan qurt qaınatady. Sapyryp sýsyn ornyna da ishedi. Áli esimde, sútten jasalatyn taǵamnyń ishinde byrshyma deıtin de túri bolatyn. Ol kóp turyp ashyp ketken aıran nemese irkit túrleri. Byrshymadan da qurt qaınatatyn. Ájelerimizdiń qaımaqtary qandaı edi, shirkin! Pisken qaımaq, shıki qaımaq.
Esimizde júrgen estelikti qaıta jańartsaq uzap ketermiz. Elvıraǵa oralaıyq. 2023 jyly Aqmola oblystyq kásipkeler palatasynyń shaqyrýymen «Bir aýyl – bir ónim» baıqaýyna qatysyp, úzdik úshtiktiń qatarynan kórinipti. «Osy bir baıqaý maǵan kádimgideı qanat bitirdi. Áıtpese, oǵan deıin bıznes jospardyń ne ekenin bilmeıtin edim. О́zim óndirgen ónimdi qaptaýdy da meńgermegenmin. Osynyń bárin elge ıgiligi tıip turǵan jobaǵa qatysqannan keıin úırendim», deıdi.
2024 jyly Elvıra kezekti grantqa ıe boldy. Bul joly – 5 mıllıon teńge. Qolyna qarajat tıgen soń 350 lıtr sútti qaınatyp, syr jasaıtyn ydysty satyp aldy. Búginde ǵımaratty jalǵa alǵan. Seh ishinde qajettiniń bári bar. Endigisi adal eńbek qana. О́tken jyldyń kúzinde Aqtaýda ótken halyqaralyq «Cheese Open 2024» baıqaýyna qatysty. Elvıra baıqaýǵa alty ónim usynǵan. Tórteýi marapatqa ıe boldy. Bir altyn, eki kúmis jáne qola. Endi Fransııada ótetin álemdik baıqaýǵa qatyspaq. Bul baıqaýda qazaqtyń dámin usynady. Onyń ishinde úmit etkeni – túıe sútinen daıyndalǵan syr. San ǵasyr boıy halqymyzben birge jasasyp kele jatqan ulttyq taǵamnyń tórtkúl dúnıeni tamsandyratyn reti bar emes pe?
Kókshetaý