О́ńdeý ónerkásibiniń jańa ortalyǵy bolýdan úmitti óńir

Joldaýda júktelgen mindet­terdi júzege asyrý maqsatynda Maq­ta­aral aýdany, Atakent keden beketi mańyndaǵy «Ortalyq Azııa» halyq­aralyq óner­kásiptik kooperasııa orta­lyǵynyń (HО́KO) aýmaǵynda óner­kásiptik parktiń irge­tasy qalandy. Jo­ba­nyń jalpy ınvestısııalyq ­quny – 123 mlrd teńge, al ashylatyn ju­mys oryn sany – 3 000-nan as­paq. Qazirdiń ózinde ortalyq aýma­ǵyn­da jergilikti kásipkerler óz jobasyn bastap jatyr.

«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Joldaýda óńdeý óner­­kásibi salasyna ınvestısııa tartý min­detin qoıǵan bolatyn. Osy baǵytta óńir áleýetin damytý úshin biz «Ortalyq Azııa» halyqaralyq ónerkásiptik koope­rasııa ortalyǵynda qy­taı­lyq ınvestorlardyń qa­tysýymen júzege asyrylatyn ındýstrııalyq parktiń ir­getasyn qalap otyrmyz. Bul jerde elektr energııasyn ta­ratýǵa arnalǵan jabdyqtar, óner­kásiptik avtomatıka júıe­leri, sondaı-aq ushqyshsyz ushý apparattaryn óndirý boıynsha kásiporyndar ashý josparlanyp otyr. Atalǵan jumystar óńirimizdiń respýblıkalyq bıýdjetke táýeldiligin tómendetip, jergilikti turǵyndardy ju­myspen qamtýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar zaýyttardan túsetin salyq arqyly respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetke túsetin kiris kólemi artady», dedi oblys ákimi Nuralhan Kósherov.

«Ortalyq Azııa» HО́K orta­lyǵy óńirdegi eń iri júk aǵyn­daryn bi­riktirý, óńdeý jáne taratý, sondaı-aq «Soltústik – Ońtústik» kólik dálizi aıasynda óndiristik kooperasııany damytý ortalyǵy retinde qyzmet atqarady. Sonymen qa­tar bul ortalyq aımaqtyń logıstıkalyq ále­ýetin arttyryp, Ortalyq Azııa elderi ara­syndaǵy ekonomıkalyq baılanystardy nyǵaıtatyn iri platforma bolmaq. 2027 jylǵa qaraı munda 60-tan astam iri joba iske qosylyp, 13 myńǵa jýyq jumys or­ny ashylady dep josparlanyp otyr. Nátıjesinde, Túrkistan oblysy óńdeý ónerkásibiniń jańa ortalyǵyna aınalýǵa tıis. Sıfrlyq óndiris, avtomat­tandyrý jáne jasandy ıntellekt sala­laryndaǵy zamanaýı sheshimder engiziledi. Jańa óndiristik, qoımalyq, kóliktik jeliler salynyp, logıstıka jeńildeıdi.

Keıingi jyldary óńirde agro­ónerkásip keshenin qaıta óń­deýge basymdyq berilip, jańa óndiristik qýattar iske qosylyp jatyr. So­nyń biregeıi – «Túrkistan teks­tıl» JShS qolǵa alǵan maqta-mata klasteri elimizdegi eń iri to­qyma klas­terleriniń biri bolmaq. Jalpy quny 86,5 mlrd teńge bolatyn óndiris kesheninde 2 345 adam turaqty jumyspen qamtyla­dy. О́z shıkizatyna negizdelgen ishki óndiris tizbegi qalyptasady, eksport­qa baǵyttalǵan daıyn ónimder shy­ǵarylady. Jer­gilikti maqta óndi­rý­shiler úshin turaqty ótkizý naryǵy paıda bolady. «Turkistan textile» ­jobasy tolyq óndiristik sıklge negizdel­­gen. Iаǵnı joba aıasynda elı­talyq su­­ryp­ty maqta tu­qymyn jergilikti jerde ­ósi­rý, jip ıirý, mata toqý, kıim tigý, ­daıy­n ónim óndirý, ishki naryq pen eks­port­qa shyǵarý kózdelgen.

Qazir óndiristik korpýstar men jumysshylarǵa arnalǵan jataqhana qurylysy aıaqtalýǵa jaqyn. Birin­shi kezeńniń óndirisin bıyl iske qosý josparlanǵan. Qalǵany keler jyl­dyń sońy­na deıin kezeń-kezeńimen paı­dalanýǵa beriledi. Jobany halyq­aralyq deńgeıde jeńil ónerkásip pen toqyma óndirisi boıynsha tanymal ınvestor – qytaılyq «Lihua Group» kompanııasy qar­jylandyryp otyr. Sondaı-aq Maqtaaral aýdany Atakent kentinde «Fangao» JShS jańa tigin fabrıkasyn iske qosady. Jobanyń jalpy quny – 2 mln dollar. Zamanaýı tehnologııalarmen tolyqtaı jabdyqtalǵan zaýyt taıaý ýaqytta tolyq qýatynda jumys is­teı bastaıdy. О́ndiris kólemi de aıtarlyqtaı – jylyna 30 myń dana mektep formasyn tigýdi josparlap otyr. Buǵan qosa, zaýytta 200 adam turaqty jumyspen qamtylady. Fabrıka ókilderiniń aıtýynsha, jumysqa qabyl­danatyn mamandar arnaıy oqytý kýrsynan ótedi. Bul úshin Qytaıdan arnaıy sheberler shaqyrtylyp, bir aı ishinde jańa qyzmetkerlerge tiginshilik negizderi úıretiledi. Sonymen qatar aýdan ákimdigi tarapynan mundaı kásip­oryndarǵa jan-jaqty qoldaý kór­setý qaras­tyrylady. Injenerlik ınfra­qu­rylym, jer telimderi, sýbsıdııa men jeńildetilgen nesıe sekildi tetikter arqyly kásipkerlerge qolaıly jaǵdaı jasalyp jatyr.

Jalpy, Maqtaaral aýdanyn­da júzege asyrylyp jatqan iri ınfra­qurylymdyq basta­malardyń biri – «Atameken» ke­dendik beketiniń mańynda ornalasqan arnaıy eko­nomı­kalyq aımaq (AEA) ındýs­trııa­lyq-ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrýǵa arnaıy bólingen jáne kásipkerlerge aıtarlyqtaı jeńildikter men qoldaýlar usynatyn erekshe mártebege ıe. Osy aımaqta tórt iri jobanyń júzege asyrylýy josparlanǵan. Sonyń ishindegi eń aýqym­dysynyń biri – «Maqtaaral Xing Feng» JShS qolǵa alǵan maqta men maqta maıyn óńdeý zaýytynyń qurylysy. Quny 5,8 mlrd teńgeni quraıtyn bul joba aýdan ekonomıkasyna úlken serpin bermek. Qazir zaýyttyń qurylys jumysy bas­talyp, qajetti qurylǵylar men qural-jabdyqtar ákelinip jatyr. Joba tolyq iske qosylǵan jaǵdaıda, kásiporyn jylyna 10 myń tonna maqtany óńdep, dál sondaı kólemde maqta maıyn óndirýge qabiletti bolýǵa tıis.

Bul kórsetkishter aýdanda jáne kór­shiles Jetisaı, Shardara sııaqty aýdandarda ósiriletin aýyl sharýashylyǵy shıkizatyn tıimdi ıgerýge múmkindik beredi. О́ńdelgen ónimniń bir bóligi ishki naryqty qamtamasyz etse, qalǵany eksportqa shyǵarylyp, aýdannyń shet­eldik saýda aınalymyn ulǵaıtady. Budan bólek, zaýytta 150 adam turaqty jumyspen qamtylady. Sondaı-aq AEA aıasynda úsh iri óndiris ornynyń qurylysy josparlanǵan. Atap aıtqanda, «Tabys Silkway» JShS jalpy quny 1,5 mlrd teńge bolatyn toqylǵan jáne polıpropılen qaptaryn óndiretin zaýyt salady. Bul óndiris aýdandaǵy aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaptaýǵa arnalǵan otandyq qap­tarmen qam­tamasyz etýge múm­kindik beredi. Taǵy bir joba – 500 mln teńgege baǵalanǵan «Taza Agro Onimderi» JShS-niń kúrish óńdeý zaýyty. Aýdannyń keıbir aýmaqtarynda kúrish egýmen aınalysatyn sharýalar úshin zaýyt ónimdi ótkizý jáne saqtaý máselesin sheshedi. Al 5 mlrd teńgege jos­parlanǵan «Food Waste» JShS-niń organıkalyq qaldyqtardy óńdeıtin zaýyty ekologııaǵa oń áser etip, qal­dyqtardy tıimdi paıdalaný arqyly tyńaıtqysh óndirisine jol ashpaq.

Oblysta 2025–2026 jyldary qury­latyn tolyq sıkldi maqta-toqyma klasteri aıasynda 30 000 gektardan astam alqapta zamanaýı sý únemdeý tehnologııalary engizilip, maqta ósiriledi. Sondaı-aq «Túrkistan áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy» AQ jáne «Altyn dala maqta» JShS ótken jyly Otyrar aýdanynda tolyqqandy toqyma keshenin salýdy qolǵa alǵan bolatyn. Joba ar­qyly aýdanda 2 maqta zaýyty salynady. Investordyń esebinen elektr jelisi tartylyp, tamshylatyp sýarý júıesi ornatylyp, maqta egilgen. Joba erekshiligi – shıtti maqtany satýdan bólek, maqta talshyǵyn tereń qaıta óńdeýge basymdyq berilýinde. Sa­laǵa qajet tehnologııalar, onyń ishinde tamshylatyp sýarý júıeleri ımportqa táýeldi bolmaı, atalǵan keshende óndiriledi. Jobanyń jalpy ınvestısııa kólemi – 140 mlrd teńgeden asady, 4 000-nan astam jańa jumys orny ashylady. Jylyna 180 000 tonna maqta óńdeledi. О́ńirdiń maqta sharýashylyǵyn damytý jáne maqta-toqyma klas­terin qoldaýdyń 2027 jylǵa deıingi strategııasynda 4 basym baǵytty iske asyrý qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, egis­tikti ártaraptandyrý, tuqym sharýa­shylyǵy, jańa agrotehnologııalardy engizý, maqta-toqyma klasterin damytý. Maqta-toqyma klasteri aıasynda jalpy quny 197 mlrd teńgeni quraıtyn 5 jobany iske asyrý, 7 myń jumys ornyn ashý kózdelip otyr. Bul oraıda, jo­ǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, 10 iri zaýyttyń qury­lysy bastaldy. Onyń ishinde, 4 maqta óńdeý zaýyty, 4 toqyma fabrıkasy, 2 tamshylatyp sýarý óndirisi bar.

Maqtaly aýdandardyń taǵy biri – Jetisaı aýdany aýmaǵynda ornalasqan maqta qabyldaýshy 7 maqta óńdeý zaýyty men 77 maq­ta qabyldaý beketiniń 53-i aýdan aýmaǵynda ornalasqan maqta óńdeý zaýyttaryna, qalǵan 24-i Maqtaaral aýdany aýmaǵynda orna­lasqan maqta óńdeý zaýyttaryna tıesili. Maqta sapasyn 6 zerthana anyqtaıdy. Maqta óńdeý zaýyttary ókilde­riniń aıtýynsha, ár kompanııa tikeleı halyqaralyq maqta treıderimen jumys isteıdi. Al treıderler maqta talshyqtaryn satyp alý boıynsha aldyn ala kelisimshart jasap, qar­jylandyrady. Sol sebepti, maqtany shıkizat kúıinde satyp alýǵa qajetti qarajattyń barlyǵy derlik jeke ınvestısııa deýge bolady.

Aýyl sharýashylyǵy daqyl­daryn 79,3 myń gektar jerge ornalastyratyn aýdannyń 43,1 myń gektar jerine maqta shıti egiledi. Aldyn ala boljam boıyn­sha gektarynan 27 sentnerden ónim alynady dep josparlanyp otyr.  Maqtaaralda 5 069 sharýashylyqtyń ónimin 60 beket qabyldaıdy, munda 25 zerthana jumys isteıdi. Shardaradaǵy 1 460 sharýashylyq 35 beketke maqta tapsyrady. Mundaǵy 18 zert­hanada ónim sapasy tekse­riledi. Aýdanda 16 814 gektar maq­talyqtan 42 myń tonnadan astam ónim jınaý kózdelip otyr. Aıta ketelik, maqta terim naýqanynda týyndaıtyn máseleler men keleńsizdikterdi der kezinde saralap, jedel sheshý maqsatynda oblys­ta arnaıy shtab qurylǵan. Jýyrda oblys ákiminiń orynbasary Nurbol Turashbekov Jetisaı aýdanynda shtab­tyń kezekti otyrysyn ótkizip, aýdan ákimderiniń orynbasarlary, maqta óńdeý zaýyttarynyń basshylary naý­qanǵa daıyndyq barysy men óndiristik múmkindikteri týraly málimet berdi.

«О́zekti máselelerdiń basym bó­ligi maqta qabyldaý beket­terinde zert­hanalardyń bolmaýynan týyndaıdy. Maqta óńdeý zaýyttary óz beketterin zerthanalarmen tolyq qamtamasyz etýge tıis. Maqta baǵasy naryqqa táýeldi, degenmen qazirgi deń­geı­den tómen­demeýi kerek. Sha­rýalardyń eńbeginsiz zaýyttarǵa ónim joq. Sondyqtan birin­shi kezekte eńbekti baǵalaýy­myz qajet. Kásipkerler de nazardan tys qalmaıdy, memleket tarapynan kórsetiletin qoldaý jalǵasady», dedi oblys ákiminiń orynbasary.

Bıyl oblys boıynsha 145 myń gektar jerge maqta daqyly egilgen, 470 myń tonna ónim jınaý josparlanyp otyr.

Túrkistan oblysy