Memleket basshysynyń bıylǵy Joldaýynda aıtylǵan tolǵaqty máselelerge oraı ekonomıka ǵylymdarynyń doktory Amanjan Jamalovpen suhbattasqan edik. Mamannyń sózinshe, Prezıdenttiń Joldaýda Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrligin qurý týraly tapsyrmasy, sıfrlandyrýdyń el damýynyń strategııasyna aınalatynyn kórsetedi. «Sondaı-aq mınıstrdiń vıse-premer deńgeıinde jumys isteýi memlekettiń bul baǵytqa qanshalyqty nazar aýdaryp otyrǵanyn ańǵartady. Elimiz tehnologııalardy paıdalanýshy qalybynan shyǵyp, ózindik sıfrlyq sheshimder jasaý tarapyna qaraı betburys jasaǵaly otyr», deıdi ol.
– Jeke mınıstrlik qurý degenniń ózi de tabys kepili emes qoı. Aldaǵy ýaqytta qandaı qıyndyqpen betpe-bet kelýimiz múmkin?
– Iá, durys aıtasyz. Qurylymdy jasaqtaý – jarty sharýa. Munyń artynda mamandardyń, resýrstyń jáne mazmundy oıdyń turýy mańyzdy. Mınıstrlik tájirıbesi bar kásibı mamandardy qatarǵa tartyp, úzdik halyqaralyq tájirıbelerdi eskerip, ózge vedomstvolarmen úılesimdi jumysty jolǵa qoıa bilýi shart. 2023 jyly Ulybrıtanııada osyndaı mınıstrlik qurylǵan kezde birshama túsinispeýshilik týyndady. Túrli fýnksııa qabattasyp ketip, bıznes bıýrokratııa kóbeıdi dep shaǵymdandy. Sıngapýr bilimge jáne memlekettik basqarý júıesine jyldar boıy ınvestısııa salý arqyly ǵana tabysqa jetti. Saýd Arabııasynda mıllıardtaǵan ınvestısııa quıý boıynsha másele joq, alaıda kadr tapshylyǵy jumysty tejep tur. Bul rette, elimiz reformany aýqymdy júrgizýdi ǵana maqsat tutpaı, ony tereńnen qamtı bilýdi eskerýge tıis.
– Joldaýdaǵy jańa bastamalardyń biri – Sıfrlyq kodeks jobasy. Bul kodekstiń máni nede, ol ne úshin kerek?
– Muny belgili bir deńgeıde sıfrlyq konstıtýsııa dep aıtýǵa bolar edi. Kodekste jasandy ıntellektini paıdalaný, úlken derektermen jumys isteý jaıy, platforma men algorıtmderdi qadaǵalaýdyń tártibi egjeı-tegjeı jazylýy kerek. Biz tehnologııany damytyp qana qoımaı, ony basqarýdy oılasaq, onda bul óte mańyzdy qadam. Biraq bul jerde eskere keter bir jaıt bar: júıege aýyr júk artýǵa bolmaıdy. Máselen, Eýroodaqta AI Act-ti qabyldaý óte uzaq júrdi. О́ıtkeni bıznes tarapynan shaǵym men daý-damaı kóp týyndady. Al Qytaıda kerisinshe – retteý óte tez atqaryldy, biraq bul startaptarǵa óte aýyr soqqy boldy. Sondyqtan elimizdiń mindeti – tepe-teńdikti taba bilý. Bastamany da tunshyqtyryp almaý jáne azamattardy qorǵaýdy da umyt qaldyrmaý qajet.
– Sonymen qatar Joldaýda krıptoqor, aktıvterdi qaıtarý týraly da sóz boldy. Muny da sıfrlyq strategııanyń bir bóligi dep túsinýge bola ma?
– Sózsiz solaı. Bul jerde áńgime tek tehnologııa týraly emes, senim jaıynda da bolyp tur. Sıfrlyq tehnologııalar qarjylyq ashyqtyqty qamtamasyz etip, aǵymdardy qadaǵalap, jemqorlyq tizbegin anyqtaýǵa kómektesedi. Sol sebepti, sıfrlyq baqylaýdyń bolǵany jaqsy. Degenmen taıaqtyń eki ushy baryn umytpaǵan abzal. Úndistanda sıfrlyq tólem júıesin jappaı engizemiz dep kıberalaıaqtyq pen derekterdiń urlanýyn órshitip aldy. Sondyqtan másele tek tehnologııada emes, júıeni qorǵaýǵa da tikeleı qatysty. Bul turǵyda qaýipsizdik deńgeıi joǵary sıfrlyq júıe qalyptastyra alýymyz kerek.
Jalpy, Joldaýda baǵyttar naqty kórsetildi. Prezıdent strategııany aıqyndap berdi. Biraq bul strategııa shyndyqqa aınalýy úshin ony sapaly túrde júzege asyra bilýimiz kerek. Bári de mınıstrlikterdiń, bıznes pen bilim mekemeleriniń, barsha basqarýshy apparattyń osy baǵytta qanshalyqty alǵa jyljı alatynyna baılanysty. Eger bári saýatty jasalsa, elimiz rasymen alǵa ozady. Al eger eski shemalarǵa boı uryp, bıýrokratııa men kadr tapshylyǵyna ushyrasaq, onda múmkindikti qoldan sýsytyp alamyz.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Abaı Aımaǵambet,
«Egemen Qazaqstan»