Qazaqstan – Italııa: taýar aınalymy 20 mlrd dollarǵa jetti

Yntymaqtastyqtyń jańa paraǵy

Qarsy alý rásiminen keıin prezıdentter kelissóz júrgizdi. Qasym-Jomart Toqaev Serdjo Mattarellanyń memleketimizge sapary eki el ara­syndaǵy yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtýǵa tyń serpin beretinin atap ótti. Prezıdenttiń aıtýynsha, bul sapar Qazaqstan men Italııa arasyndaǵy dostyq pen burynnan kele jatqan seriktestikti rastaıdy.

– Prezıdent myrza, Sizdi márte­beli meıman retinde qarsy alǵanyma qýanyshtymyn. Qazaqstanǵa jasa­ǵan alǵashqy saparyńyz yntymaq­tasty­ǵymyzdyń jańa paraǵyn ashatyny sózsiz. Qazaqstan men Italııa arasynda tyǵyz yqpaldastyq ornaǵan. Sizdiń elińizge qurmetimiz erekshe. О́zara saýda dáıekti túrde damýda. Bizdiń ekonomıkalyq baı­lanystarymyzdyń negizi berik. Túrli saladaǵy qarym-qatynasymyz joǵary nátıje kórsetip keledi. Memleket basshysy retinde ekijaqty yqpaldastyqty nyǵaıtýǵa úles qosýǵa ázirmin, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Serdjo Mattarella Qasym-Jomart Toqaevqa qonaqjaılyq tanytqany úshin alǵys aıtyp, ózara qarym-qatynasty odan ári arttyrýdyń mańyzyna toqtaldy.

– Sizdiń byltyr qańtar aıynda Rımge ja­sa­ǵan saparyńyzdan keıin Astanada kez­­deskenime qýanyshtymyn. О́zińiz atap ót­kendeı, elderimiz arasyndaǵy qa­rym-qa­tynas udaıy nyǵaıyp, tyǵyz ári ta­bys­ty sı­pat aldy. Eki eldiń saýda-ekono­mı­kalyq, má­denı salalardaǵy yntymaq­tas­ty­ǵy jyl­dan jylǵa ilgerileýde. Ýnı­ver­sı­tetter arasynda seriktestik jolǵa qo­­ıyl­ǵa­nyn kórip otyrmyz. Dostyq kó­ńi­­li­ńizge al­ǵys aıtamyn, – dedi Italııa Prezıdenti.

Taraptar ekijaqty qarym-qatynastyń negizgi baǵyttary, sondaı-aq óńirlik jáne halyq­aralyq kún tártibindegi ózekti máseleler týraly pikir almasty.

Qasym-Jomart Toqaev oraıly sátti paıdalanyp, Italııa Premer-mınıstri Djordja Melonıge sálemi men yqylasyn joldady.

 

Úsh iri saýda seriktesimizdiń biri

Qasym-Jomart Toqaev pen Serdjo Mattarellanyń kelissózi eki el delegasııalarynyń qaty­sýy­­men keńeıtilgen quramda jalǵasty.

Memleket basshysy Qazaqstan men Italııa arasyndaǵy kópjos­parly yntymaqtastyq berik saıası dıalogke, qarqyndy ekonomı­kalyq seriktestikke jáne ty­ǵyz mádenı-gýmanıtarlyq baıla­nystarǵa arqa súıeıtinin atap ótti. Serdjo Mattarellanyń Astana men Rım arasyndaǵy seriktestikti nyǵaıtýǵa aıtarlyqtaı úles qosqanyna nazar aýdaryldy.

Qasym-Jomart Toqaev byltyr Rımge jasaǵan resmı sapary barysynda Qazaqstan – Italııa yntymaqtastyǵyna tyń serpin bergen mańyzdy ýaǵdalastyqtarǵa qol jetkizilgenine toqtaldy.

– Italııa Qazaqstannyń úsh iri saýda seriktesteriniń biri bolyp qala beredi. Ekonomıkalyq yqpaldastyǵymyz óte qarqyndy damyp keledi jáne ony odan ári art­tyrýdyń áleýeti zor. Sizdiń eli­ńizdiń eksportty ulǵaıtý jónindegi josparyn quptaımyz. Italııanyń keıingi 20 jylda ekonomıkamyzǵa quıǵan ınvestı­sııasy 7,6 mlrd dollarǵa jetti. Búgin­de qazaq jerinde 250 ıtalııa­­lyq kompanııa tabysty jumys istep jatyr, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy yntymaq­tas­tyqty tereńdetýdiń pers­pek­tıvti baǵyttaryn aıqyndady. Onyń ishinde asa mańyzdy shıkizat materıaldary, munaı hımııasy, mashına jasaý, kólik-logıstıka, jeńil ónerkásip, taǵam ónimderin qaıta óńdeý, jasandy ıntellekt, qarjy, týrızm jáne bilim berý salalaryna basa mán berildi.

Taraptar eki el BUU men basqa da halyqaralyq uıymdar aıasynda belsendi yqpaldastyq ornatqanyn atap ótti. Jemisti jumystardyń úlgisi retinde «Ortalyq Azııa plıýs» dıalog alańyn, sondaı-aq bıyl mamyr aıynda Astanada ótken «Ortalyq Azııa – Italııa» birinshi sammıtin aıtýǵa bolady. Qazaqstan tarapy Italııanyń atalǵan bastamany iske asyrýǵa qoldaý kórsetkenin joǵary baǵalady.

Qasym-Jomart Toqaev Italııa Premer-mınıstri Djordja Melonımen ótken dostyq kez­desýdi, sondaı-aq onyń Astana halyqaralyq forýmynda bas­ty spıker retinde baıandama jasa­ǵanyn yqylaspen eske aldy.

Kezdesýde taraptar mádenı-gýmanıtarlyq yqpaldastyq máselelerine de erekshe kóńil bóldi. Osy oraıda Qazaqstan Prezıdenti Astananyń ortalyq kósheleriniń birin saıahatshy Marko Polo esimimen ataý jóninde sheshim qabyldanǵanyna toqtalyp, muny qos memlekettiń berik dostyǵynyń sımvoly retinde qarastyratynyn málimdedi.

Italııa Prezıdenti seriktes­tikti odan ári nyǵaıtýdyń mańy­zyn atap ótip, eki el arasyndaǵy senimdi dıalog pen ózara túsinistikti nyǵaıtýǵa qosqan úlesi úshin Qasym-Jomart Toqaevqa rızashylyǵyn jetkizdi.

– Biz úshin bul sapardyń máni zor. Sizdiń byltyr Rımge jasaǵan saparyńyz ózara qarym-qatynastyń mańyzdy kezeńi retinde yntymaqtastyǵymyz­dyń odan ári nyǵaıýyna berik negiz qalady. Bul qadamdar seriktestigimizge barlyq baǵytta erekshe sıpat beredi. Mádenıet salasyndaǵy yqpaldastyǵymyz belsendi damyp keledi. Italııa Ortalyq Azııadaǵy alǵashqy mádenıet ortalyǵyn Astanada ashqan. Elordanyń bir kóshesin Marko Polonyń qurmetine ataý týraly usynysyńyz qos memlekettiń baılanysyn odan ári tereńdetýge beıil ekenińizdi kórsetedi. Bul qoldaýyńyz úshin Sizge shynaıy rızashylyǵymdy bildiremin, – dedi Serdjo Mattarella.

Kelissóz sońynda taraptar Prezıdent Serdjo Mattarel­lanyń resmı sapary Qazaqstan – Italııa qarym-qatynasy tarıhynyń jańa paraǵyn ashatynyna senim bildirdi.

 

Dostyq peıildiń aıǵaǵy

Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan jáne Italııa arasyn­daǵy dostyq pen yntymaq­tas­tyqty nyǵaıtýǵa aıryqsha úles qosqany úshin Prezıdent Serdjo Mattarellaǵa I dárejeli «Dostyq» ordenin saltanatty túrde tabys­tady. Sondaı-aq bul qazaq eliniń shynaıy qurmeti, barsha Italııa halqyna degen dostyq peıili men ystyq yqylasynyń aıǵaǵy ekenin jetkizdi.

Memleket basshysy Italııa Prezı­dentine halyqtyń qoldaýy­na ıe bolǵan kóshbasshy, álemge tanymal bedeldi saıasatker dep baǵa berdi.

– Siz elińizdiń ósip-órkendeýine zor eńbek sińirip kelesiz. Búginde Italııa barlyq salada tolaıym ta­bysqa jetti. Álemdik kósh­bas­shylar qataryna kiretin mem­leket­tiń biri. Elińizde ekonomıka, ın­no­vasııalyq tehnologııa salasyn­da tyń jobalar júzege asyrylyp jatyr. Ekologııa, «jasyl» energetıka baǵytynda ozyq bastamalaryńyz bar. Italııanyń tereń tarıhy, biregeı mádenı murasy – búkil adamzattyń qundy qazynasy. Sizder aımaqtyq jáne jahandyq qaýipsizdikti saqtaý isinde mańyzdy ról atqaryp jatsyzdar. Halyqaralyq máselelerdi sheshýge belsene atsalysyp kelesizder. Bul – Sizdiń salıqaly saıasatyńyzdyń jemisi. О́zińizdiń basshylyǵyńyzben Italııa aldaǵy ýaqytta da bıik belesterdi baǵyndyra beredi dep senemin, – dedi Prezıdent.

Budan bólek, Qasym-Jomart Toqaev Serdjo Mattarellanyń eki el qarym-qatynasyn damytýǵa ólsheýsiz úles qosyp kele jatqa­nyna nazar aýdardy.

– Saıası dıalogimiz joǵary deńgeıde júrip jatyr. Saýda-ekono­mıkalyq jáne mádenı-gý­manıtarlyq baılanys qarqyndy damyp keledi. Kópjaqty qury­lymdar aıasynda tyǵyz yqpal­dastyq ornattyq. Men Sizdiń bul baǵyttaǵy eńbegińizdi erekshe baǵalaımyn. Birlesken kúsh-jigeri­mizdiń arqasynda qos halyqtyń dostyǵy nyǵaıa beredi. Búgingi kelissózder men ýaǵdalastyqtar strategııalyq seriktestigimizdi kúsheıte túsedi dep oılaımyn. Biz osy jolda birlesip áreket etýge daıynbyz, – dedi Prezıdent.

О́z kezeginde Serdjo Mattarella Qasym-Jomart Toqaevqa Italııanyń eń joǵary nagra­dasy – «Italııa Respýblı­kasy­na sińirgen eńbegi úshin» ordenin tapsyrdy.

– Elimizdiń bul joǵary nagradasy Italııamen dostyq qatynasty nyǵaıtýǵa úles qosqan memleketter basshylaryna ǵana beriledi. Sizdiń álemdik tártipti qamtamasyz etýge jáne beıbitshilikti qoldaýǵa baǵyttalǵan qyzmetińizdi joǵary baǵalaımyz. Sondaı-aq Italııa men Qazaqstan arasyndaǵy ynty­maq­­tastyqty damytýǵa udaıy atsa­ly­syp kele jatqanyńyz úshin rıza­shylyq bildiremiz. Sizge tabys­ta­lyp otyrǵan bul marapat bizdiń Res­pýblıkamyzǵa sińirgen eńbegiń­iz­diń baǵasy, – dedi Italııa Prezıdenti.

Qasym-Jomart Toqaev Serdjo Mattarellanyń qolynan Italııanyń joǵary memlekettik nagradasyn alý zor mártebe ekenin jetkizip, alǵys aıtty.

 

Rımde – Abaı, Astanada  Marko Polo esimi jańǵyrmaq

Kelissózder aıaqtalǵannan keıin Qazaqstan men Italııa Prezıdentteri BAQ ókilderi úshin brıfıng ótkizdi. Qasym-Jomart Toqaev Italııa Qazaqstannyń Eýropa odaǵyndaǵy mańyzdy ári senimdi strategııalyq seriktesi ekenin atap ótti.

Memleket basshysynyń aıtýynsha, qos memlekettiń túrli baǵyttaǵy yntymaqtastyǵy ýaqyt ótken saıyn arta túsýde.

– Saıası dıalogimiz joǵary deńgeıde júrip jatyr. Saýda-ekonomıka salasynda berik yqpaldastyq ornattyq. Byltyr eki el arasyndaǵy alys-beris kóle­mi 20 mlrd dollarǵa jetti. Bıyl­ǵy 8 aıda bul kórsetkish 11,3 mlrd dollar boldy. Italııa – biz­diń eń iri ınvestısııalyq serikte­simiz­diń biri. Qazaqstanda 250-ge jýyq ıtalııalyq kompanııa tabys­ty jumys istep keledi. Bul el Qazaq­stan ekonomıkasyna 2005 jyldan beri shamamen 7,6 mlrd dollardan asa qa­rajat quıdy. Osy baǵyttaǵy qa­rym-qatynasymyz oıdaǵydaı damýda, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy Italııa Prezıdentimen mazmundy kelis­sóz júrgizilgenine nazar aýdardy. Kezdesýde Prezıdenttiń byltyr Rımge jasaǵan resmı sapary barysynda qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtardyń oryndalý barysyn talqylaǵan. Conymen qatar taraptar yqpaldastyqty kúsheıtýdiń jańa baǵyttary týraly áńgimelesken.

– О́zara saýda-sattyq kólemin odan ári arttyrýǵa kelistik. Taýar túrin kóbeıtý úshin, eń aldymen, isker toptardyń baılanysyn odan ári nyǵaıtý qajet. Bul – mańyzdy mindet. Sondaı-aq biz eki eldiń múddesine saı kele­tin jańa ınvestısııalyq joba­lardy qarastyratyn boldyq. Ásirese energetıka, aýyl sharýa­shylyǵy, mashına jasaý, jeńil jáne azyq-túlik ónerkásibi salalaryna basa nazar aýdardyq. Osy jumysqa eki eldiń Ekonomıka­lyq yntymaqtastyq jónindegi úkimet­aralyq komıssııasy basa mán berýi qajet dep sanaımyz. Kólik-logıstıka salasyndaǵy baılanys­ty nyǵaıtý máselesin pysyqtadyq. Halyqaralyq kólik dálizderiniń, sonyń ishinde Transkaspıı dálizi­niń áleýetin sóz ettik. Logıstıka ın­f­raqurylymy jáne qaıta óń­deý ónerkásibi sektoryndaǵy y­qpal­dastyq múmkindikterin talqy­ladyq, – dedi Memleket basshysy.

Budan bólek, prezıdentter sıfrlyq tehnologııany ekono­mıkaǵa jappaı engizýdiń mańy­zyna toqtalyp, jasandy ıntellekti men úlken derekqorlardy paıdalanýǵa qatysty tájirıbe almasý týraly pikirlesken.

– Men bul salalarda birlese jumys isteýge daıyn ekenimiz­di jetkizdim. Erteń Prezıdent Mattarella aımaqtaǵy eń iri IT startap parki – «Astana Hub»-qa barady. Elimizdiń osy baǵyt­taǵy jetistikterimen tanysady. Buǵan qosa qarjy jáne týrızm salasyndaǵy tyń jobalar­dy júzege asyrý múmkindigin qarastyrýǵa ýaǵdalastyq. Jalpy, Qazaqstan óz naryǵynda jumys isteýge nıetti Italııa kompanııalary úshin qolaıly jaǵdaı jasaýǵa daıyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Kelissóz barysynda mádenı-gýmanıtarlyq baılanystardy odan ári nyǵaıtý isine mán berilgen. Qasym-Jomart Toqaev búgin elorda kósheleriniń birine Italııanyń uly saıahatshysy Marko Polonyń aty beriletinin málimdedi.

– Kelesi jyly Italııada «Kóshpeliler altyny» kórmesi ótkizilmek. Sondaı-aq Neapoldegi kóne San Karlo teatrynda «Abaı» operasyn qoıý josparlanǵan. Bıyl Rım qalasynda qazaqtyń bas aqyny Abaı Qunanbaıulynyń músini ornatylady. Osy sátti paıdalana otyryp, ıgi bastamaǵa qoldaý bildirgeni úshin Italııa halqyna shynaıy rızashylyǵymdy jetkizgim keledi. Biz muny qazaqtyń mádenı murasyna kórsetilgen qurmet pen shynaıy dostyq peıildiń kórinisi dep qabyldaımyz. Osyndaı taǵylymdy is-sharalar halyqtarymyzdy jaqyndata túsetini sózsiz, – dedi Prezıdent.

Taraptar kelissóz kezinde bilim salasyna da aıryqsha toqtalǵan.

– Qazirgi tańda Italııanyń úzdik joǵary oqý oryndarynda Qazaqstannyń 4 myńnan asa stýdenti bilim alyp jatyr. Sol úshin Italııa Úkimetine alǵys aıtamyn. Bıyl Ilııas Jansúgirov atyndaǵy Jetisý ýnıversıtetiniń negizinde Marke polıtehnıkalyq ýnıversıtetiniń fılıaly jumys isteı bastady. Oqý orny jas urpaqtyń joǵary sapaly bilim alýyna múmkindik beredi dep senemin, – dedi Memleket basshysy.

Qasym-Jomart Toqaev Prezı­dent Serdjo Mattarellamen bir­qatar halyqaralyq ózekti másele boıynsha pikir almasqanyn jetkizdi.

– Qazirgideı kúrdeli kezeńde qarýly qaqtyǵystardyń ýshyǵýy­na qatysty alańdaýshylyq bildir­dik. Qos tarap barlyq túıtkildi Birikken Ulttar Uıymy Jarǵysyna sáıkes beıbit jáne saıası-dıplomatııalyq jolmen sheshý kerek dep sanaıdy. Qazaq­stan men Italııa halyqaralyq yqpal­dastyqty kúsheıtýge múd­deli. Jahandyq turaqtylyq pen beı­bitshilikti nyǵaıtý isine bel­sene atsalysýǵa daıyn. Biz bir-biri­mizdiń bastamalarymyzdy únemi qoldap kelemiz. Kópjaqty dıplomatııany odan ári damytýǵa erekshe mán beremiz. Osy oraıda «Ortalyq Azııa – Italııa» dıalog alańy aımaqtyq deńgeıdegi árip­testigimizdi jandandyra túseri anyq. Italııa tara­pynyń bastamasy­men onyń alǵash­qy otyrysy bıyl Astanada ótkenin bilesiz­der. Osylaısha, halyq­aralyq qu­rylymdar aıasyndaǵy yq­pal­das­tyǵymyz nyǵaıyp keledi. Al­matyda Birikken Ulttar Uıy­my­nyń Ortalyq Azııa men Aýǵan­stan­dy damytý ortalyǵyn ashý týraly bastamaǵa qoldaý kórse­tkeni úshin Italııa tarapyna zor alǵys aıtamyn, – dedi Prezıdent.

О́z kezeginde Serdjo Mattarel­la Italııa men Qazaq­stan ara­syndaǵy berik dostyqty bekemdeı túsý úshin Astanaǵa ar­naıy kelgenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, bul sapar ekijaqty qarym-qatynasqa tyń serpin berip, ony odan ári órkendetýde mańyzdy ról atqarady.

– Italııa men Qazaqstannyń ǵasyrlardan tamyr tartatyn mádenı jáne tarıhı dástúri bar, arheo­logııalyq jáne kórkemóner mura­sy óte baı. Bul bizdiń gýmanı­tarlyq saladaǵy ózara yqpaldas­tyǵymyzdy tereńdetýge berik negiz qalaıdy, – dedi Italııa Prezıdenti.