Aımaǵymyzda shólden góri ózen men kól kóp. Sýly da, nýly jer bolǵan soń balyq sharýashylyǵy shyǵysta damylsyz damyp keledi. Sonyń biri ári biregeıi – «AS» saýda-óndiristik birlestigi. Bul balyq óńdeý kásipornynan shyǵatyn otandyq ónim alys-jaqyndaǵy sheteldik tutynýshylarǵa da jol tartady. Zamanaýı tehnologııamen óndiriletin ónimniń sapasy joǵary, baǵasy qoljetimdi.
О́skemen qalasynyń qaq tórindegi alpaýyt óndiris oshaǵynda uzyn sany 335 adam jumys isteıdi. Kásibı mamandar aı saıyn orta eseppen 60 tonna ónim shyǵarady. Ásirese onyń ishinde baqtaq balyǵyna sheteldik tutynýshylardan suranys joǵary. Iá, sapaly taýar sórelerde súrlenip jatpaıdy.
Sýdan jańa sýyrǵan balyqty kásibı mamandar týrap, suryptap san túrli ónim shyǵarady. Qala turǵyndary úshin kásiporyn irgesindegi dúkende arzan baǵada balyq, maıǵa aralasqan ýyldyryq syndy ónimderin saýdalaıdy. Qutysy sándi bul ónimder dámdi de. Al jasalýy ońaı emesteı kórindi. San túrli suryptaýdan, on túrli óńdeýden ótedi.
– Bizdiń óndiris 2004 jyly qurylǵan. Alǵashynda balyq ónimderin tutynatyndar az boldy. Dese de, О́skemende óz saýda jelimizdi damytyp, jaqyn aımaqtarǵa shyǵa aldyq. Qazir Pavlodar oblysynda, Astanada jáne Almatyda fılıaldarymyz bar. О́nimniń sapasyna, sanıtarlyq jaǵyna qatty mán beremiz. Sonymen qatar jumys oryndaryn ashý arqyly aımaqtyń damýyna úles qosyp otyrmyz, – deıdi «AS» Saýda-óndiristik birlestiginiń dırektory Aleksandr Sýhoverhov.
Dese de, sapa men baǵany qadaǵalaý óte qıyn kórinedi. Sebebi shıkizattyń baǵasy únemi ósip otyrady. Al kásiporyn múmkindiginshe shıkizatty kóp kólemde satyp alyp, jeńildikter jasaýǵa tyrysady. Ol úshin ónimdi kún saıynǵy tutyný qajettiligine qaraı ǵana jasalady. Shıkizatty saqtaý temperatýrasy mindetti túrde baqylanyp otyrady. Sýytqysh kameralarda qyzmet etetin úsh maman saqtaý jaǵdaıyn qadaǵalaıdy. Tehnologter de temperatýralyq tártipti baqylap, ónimniń durys jaǵdaıda saqtalýyn qamtamasyz etedi.
Muzdatqysh kamerasyndaǵy arnaıy apparat muz túıirshikterin daıyndaıdy. Túıirshikti qabattyń astyndaǵy baqtaq balyǵy tolyqtaı qatpaıdy, tońazyǵan kúıde ǵana jatady eken. Aıta keteıik, kásiporyn balyqty eshqandaı deldalsyz, tikeleı óz sharýashylyǵynan aýlaıdy. Jylyna shamamen 120–130 tonna ónim osy kásiporynda óńdeledi. Tipti azdy-kópti forel de ósiriledi. Sonyń ózinde shıkizat zerthanalyq tekserýlerden ótkiziledi. Baıqaǵanymyzdaı, balyqtyń syrtqy túri, ıisi, mıkrobıologııalyq zertteýden ótedi. Eger ýyldyryq bolsa, ony arnaıy elekten ótkizedi. Sodan keıin ishki aǵzalary alynyp tastalady da qursaq qýysy muqııat jýylady. Bul óndiristegi alǵashqy qadam. Sodan keıin shıkizat qajetine qaraı kelesi sehqa jóneltiledi.
О́zen jaǵalap ósken Rınat Baıkenov balyqtyń babyn ábden meńgergen. Ol óndiriste 11 jyldan asa eńbek etedi. Áýelde kásiporynda júrgizýshi bolǵan ol búginde balyq tuzdaý sehynda tehnolog qyzmetin atqarady. Taptyrmas maman.
– Tazalanyp kelgen balyqtardy qol arbaǵa soǵan tizip, temperatýrasy -22 gradýstaǵy kameraǵa kirgizemiz. Bir kún turyp, ábden qatady. Ertesinde balyqtyń temperatýrasy -20 gradýstan kem bolmaýy kerek, – deıdi tehnolog Rınat Baıkenov.
Odan shyqqan balyqty juqa muz qabatymen qaptaıdy. Tehnologtiń aıtýynsha, ónimdegi paıdaly qasıetterin saqtaýdyń eń tıimdi tásili osy.
At shaptyrym aýmaqty alyp jatqan kásiporynda muzdatý sehy sekildi ystaý bólmesi de bar. Ystaý úderisi ónimge ádemi tús, hosh ıis berip qana qoımaı, onyń uzaq saqtalýyna da múmkindik jasaıdy. Arnaıy peshterde aǵash tútinimen ystalǵan balyqtyń dámi ózgeshe bolady.
– Balyqty ystamas buryn sýǵa salyp alamyz. Sodan soń sorǵytyp, tútinge qoıamyz. Bes-alty kún ystalǵan bul balyqtyń dámi tańdaıdan ketpeıdi, – deıdi seh qyzmetkeri Zaıra Kújkaeva.
О́ndiriste bes-alty jyldan beri istep júrgen ol tapsyrysqa baılanysty kúnine shamamen 1,5-2 tonna balyqty ystaýǵa jiberedi. Demek, balyqtyń ystalǵan túrine suranys kóp. Qaqtalǵan, ystalǵan, muzdatylǵan balyq túrlerinen bólek ýyldyryqtary óńdelip, qutyǵa quıylady. Aıtpaqshy, ýyldyryqtyń maıy da bar. Baǵaly ónimniń daıyndalýy da uzaq ýaqytty talap etetin kórinedi. Al qaptaý bólimindegi konveıer úzdiksiz aınalyp turady. Mundaǵy jumysshylar da sol qarqynǵa ilesip, júıeli, jyldam qımyldaýǵa tıis. Biri balyqty kesip úlestirse, ekinshisi ólshep daıyndaıdy, úshinshisi qaptamanyń durystyǵyn tekseredi.
«AS» saýda-óndiristik birlestiginiń basty mindeti, tutynýshyǵa taza ári sapaly ónim jetkizý. Jyldar boıy jınaqtalǵan tájirıbe men jumysshy mamandardyń kúndelikti eńbeginiń arqasynda sapasy da, sany da artyp keledi.
Shyǵys Qazaqstan oblysy