«Uly dala joryǵy» – birlikke bastar biregeı joba

Tarıhy tereń maǵynaǵa toly, ulttyq dástúr men birlik qundy­lyq­taryn nasıhattaıtyn, túrli ult ókilderin ortaq mádenıet pen otansúıgishtik ıdeıasyna toptastyrǵan jobanyń maqsaty aıqyn.

Marafonnyń Qazaqstan halqy Assambleıasynyń mereıtoıy qurmetine arnalýy beker emes. Bul ınstıtýt el­degi ultaralyq kelisim men azamattyq bir­liktiń rámizine aınaldy. Uly dala ejelden órkenıetter toǵysatyn meken ǵana emes, ózara úndesetin, halyqtar bir-birine aǵaıyn atanatyn keńistik bol­ǵany ras. Uly dala mekeninde túrli etnos ǵasyrlar boıy qatar ómir súrip, bir nandy bólip jep, ortaq taǵ­dyrǵa moıynsunyp, týǵan jerge degen súıis­penshilikti birge ustanyp keldi.

Búginde «Uly dala joryǵy» sa­­­ıys qana emes, qurmet pen senimge bas­­­taı­tyn biregeı jobaǵa aınaldy. Al ma­ra­fonǵa Qazaqstan halqy Assambleıa­sy­nyń «Birlik» atty ınternasıonal koman­da­synyń qatysýy – osy rýhanı máni zor sózimizdiń jarqyn dáleli.

Marafonnyń ataýy – «Joryq». Bul jerde bile-bilgenge tereń maǵy­na bar. Tarıhqa úńilsek, buryn bul sóz ás­kerı joryqty bildirgen. Ata-ba­bala­ry­myzdyń erlikke toly janqııar­lyq áre­ketteri eske túsetin. Al dál búginde «Joryq» beıbit ómirdiń máıegi, rýhanı-aǵartýshylyq mánge aınaldy.

Sonymen bul jaı ǵana sapar emes. Bul – ishki saıahat pen týrızmniń órisi. Bul – dástúr men ulttyq qundylyq­tar­dy pash etetin erekshe múmkindik. Se­bebi aýyl-aýyldarǵa baryp, sol jer­diń salt-dástúrimen tanysý, aralasýdyń múmkindigi mol. Torǵaıdan Arqalyq­qa deıingi joldy eńserý arqyly árbir qatysýshy óz topyraǵymen, tegimen, tarıhymen qaıta baılanys ornat­qan­­daı áserde bolǵanyna kúmánim joq.

Ár qazaq qasıetti Torǵaı óńirin qa­zaq rýhanııatynyń alyptary Ybyraı Al­tyn­sarın, Ahmet Baıtursynuly, ­Mir­jaqyp Dýlatuly syndy uly tulǵalar­dyń kindik qany tamǵan qasıetti jer dep biledi.

Alash alyptarynyń qoǵamdyq-saıa­sı ómirin aǵartýshylyq baǵytta ǵana qa­byldaý jetkiliksiz. Olar shynaıy rýh­tyń, erkindik pen ádiletke umtyl­ǵan, ultty oıatýǵa bel býǵan kemeńger tul­­ǵalar edi. Al Mirjaqyp Dýlatulynyń týǵan aýylyna baryp, baba rýhyna taǵ­zym etý, Amangeldi Imanov pen Keı­ki batyrdyń kesenelerine zııarat jasaý – bú­gingi urpaq arasyndaǵy rýhanı sabaq­tastyqtyń jarqyn bir kórinisi.

Rasynda, bul marafon – rýh pen jigerdiń zerthanasyna aınaldy. Bıyl 500 shaqyrymdyq qashyqtyqty Qazaqstanmen qosa, Qyr­ǵyzstan men Reseı­den kelgen qatysý­shylardy qamty­ǵan 18 komanda eńserdi. Qyrǵyzstan quramasy jeńisti laıyqty túrde ıelendi. Bul jeńis sporttyq tuǵyr ǵana emes, ádil báseke, ashyqtyq pen baýyrlastyq rýhynyń jarqyn kórinisi boldy.

Qostanaı oblysynyń komandasy qurmetti úshinshi oryndy ıelendi. Degenmen ótken jylmen salystyrǵan­da bul úlken jetistik edi. Iаǵnı sportshylar men attardy baptaýdyń sapalyq deńgeıge kóterilgeniniń aıǵaǵy.

Sondyqtan «Uly dala joryǵy» ózdiginen «dala zerthanasy» dep atal­­maıdy. Munda tek fızıkalyq tózim­dilik emes, ulttyq minez-qulyq, rýh ta shyńdalady.

Marafon otandyq jylqy tuqymda­rynyń erekshe qasıetterin aıqyndady. Qostanaı, Adaı, Jetisý, Áýlıeata, Naı­man tory syndy jylqy tuqymdary qaı­ta jandanyp, nazarǵa iligip, eldiń maqta­nyshyna aınaldy. Olardyń tózimdiligi men shapshańdyǵy – ulttyq abyroıdyń, rýhtyń aınasy.

Búginde jylqylardy marafonǵa da­ıyndaý ádistemesin IýNESKO-nyń mate­­rıaldyq emes muralar tizimine en­gizý boıyn­sha júıeli jumys júrgizip jatyrmyz.

Marafon ıdeıasynyń dál osy Tor­ǵaıda týyndaýy beker emes. Bul ólke – hal­qymyzdyń talaı tarıhı betteri­niń bastaýy bolǵan kıeli meken. 2022 jyly «Joryq» federasııasynyń prezı­denti Baqytjan Turlybekov pen onyń ­komandasy alǵashqy rámizdik joryǵyn júzege asyryp, Torǵaıdan Sozaqqa deıin 1000 shaqyrymdy eńserdi.

Sodan beri bul bastama sporttyq shara retinde ǵana emes, tutas bir máde­nı qubylysqa aınalyp, adamdardy birik­tiretin derbes qozǵalysqa ulasty.

Joba eń joǵary deńgeıde qoldaýǵa ıe boldy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev marafonǵa joǵary baǵa berip, ony jastardyń rýhanı jáne pat­rıottyq tárbıesi úshin asa mańyzdy, bire­geı bastama dep atap ótti.

2026 jyly «Uly dala joryǵy» qaı­tadan Qostanaı oblysyna oralady. Bul joly Arqalyq qalasynyń 70 jyl­dyǵyna arnalǵan merekelik is-shara retinde uıymdastyrý kózdelip otyr. Prezıdent Arqalyqtyń keleshegine erekshe mán berý kerek degen bolatyn. Torǵaı óńiriniń damýy­na tyń serpin beretin «Astana – Arqalyq – Torǵaı – Yrǵyz» baǵytynda avtokólik jolyn salý jumystary bar. Osyǵan oraı bıyl mamyr aıynda Premer-mınıstr Oljas Bektenov Arqalyqqa jasaǵan jumys saparynda «Ortalyq – Batys» kúre jolynyń qurylysyn bir aı merzimde bastaý jóninde naqty tapsyrma berip, maýsym aıynda Arqalyq pen Torǵaıda avtodáliz qurylysy bastaldy. Odan bólek áýejaı, mektep, balabaqsha sekildi áleýmettik nysandardyń salyna bas­taýy zor senim beredi.

Osy rette «Amanat» partııasynyń tóraǵasy Erlan Qoshanovqa erekshe alǵys aıtqymyz keledi. Erlan Jaqanuly «Uly dala joryǵy» ıdeıasyna alǵashqy kúnnen senip, qalyptasýy men damýynyń barlyq kezeńinde jan-jaqty qoldaý kórsetip keledi.

Jobany jańa serpinmen damytýda erekshe qoldaý kórsetip, belsendi qatysqany úshin Týrızm jáne sport mınıstri Erbol Myrzabosynovqa alǵy­symyz zor. Osy arqyly joba halyqaralyq mańyzǵa ıe boldy.

Qostanaı oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalovqa shyn júrekten rızashy­lyǵymyzdy bildiremiz. Marafondy uıymdastyrýda yntymaq­tastyq pen belsendilik tanytty.

Aldaǵy jyldarda da ulttyq dúnıe­mizdi nasıhattaý jolyndaǵy biregeı joba erekshe baǵytta jalǵasady. Osy rette kópshilik qaýym usynystar men tilekterin joldap, belsendilik tanytady dep oılaımyz.

Eraly TOǴJANOV,

Premer-mınıstrdiń keńesshisi,

«Joryq» at sporty federasııasy Qamqorshylyq keńesiniń tóraǵasy