Bıyl «QazMunaıGaz» UK» AQ men «CNPC» kompanııasy karbamıd jáne basqa da ónimderdi birlesip óndirý týraly yntymaqtastyqqa qol qoıdy. Osy áriptestik aıasynda karbamıd óndiretin gaz-hımııa keshenin Aqtóbe oblysynda salý týraly kelisim jasaldy. Karbamıd óndirisine qatysty jobany «QazMunaıGaz» UK» AQ enshiles kompanııasy «KMG PetroChem» JShS iske asyrady. Osyǵan oraı, Prezıdent janyndaǵy Ulttyq ǵylym akademııasy «KMG PetroChem» kompanııasymen birlesip, karbamıdti ártúrli agroklımattyq aımaqtarda qoldaný úshin keshendi óndiristik synaq pen ǵylymı zertteý jobasyn alǵash ret qolǵa aldy.
Atalǵan joba «Ǵylym akademııasy jáne bıznes: ınnovasııalyq damý joly» taqyrybynda ótken ǵylymı-óndiristik keńeste tanystyrylyp, memorandýmǵa qol qoıyldy. Bul qujat ǵylym men bıznestiń ózara is-qımylyn ınstıtýsıonaldyq turǵyda nyǵaıtý men ıntegrasııalyq jobalardy damytýdaǵy mańyzdy qadam bolmaq.
Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti Aqylbek Kúrishbaev «Naryq konıýnktýrasynyń ózgermeli jaǵdaıynda bıznes úshin baǵyt-baǵdar tabý barǵan saıyn qıyndap barady» dep alańdaýshylyq bildirdi. Ásirese klımattyq ahýal, shıkizattyń álemdik baǵasy men logıstıkalyq shekteý sııaqty syrtqy faktorǵa aıtarlyqtaı táýeldi bolyp otyrǵan aýyl sharýashylyǵyndaǵy jaǵdaı turaqty emes.
– Salaǵa salynǵan ınvestısııa nátıjesin berýi úshin ǵylymı verıfıkasııany basty shart retinde aıqyndaıtyn jańa basqarýshylyq qadam qajet. Álemniń jetekshi agrarlyq ekonomıkalarynyń jumys tájirıbesindegideı, eń aldymen standarttalǵan zertteý men synaq jasap, sodan keıin ındýstrııalyq deńgeıge deıin keńeıtýge bolady. Joba elimizdegi tyńaıtqysh óndirisin damytýmen birge turaqty shıkizat bazasyn qalyptastyrýdy kózdeıdi. Importqa táýeldilikti tómendetip, ishki naryqty karbamıdpen qamtamasyz etý, sondaı-aq óndiristik synaqtardyń nátıjesi men ǵylymı baǵamyn jasaı otyryp, ǵylymı ázirlemelerdi aýyl sharýashylyǵyna engizý sııaqty mańyzdy baǵyttardy qamtıdy, – deıdi UǴA prezıdenti.
Akademııa prezıdentiniń aıtýynsha, kapıtaldy kóp qajet etetin jobalardy bastamas buryn bıznes óz sheshimderin júıeli ǵylymı zertteý men tájirıbelik aprobasııanyń nátıjesine negizdeýge tıis. Tájirıbe júzinde dáleldengen derekter, ekonomıkalyq esep pen boljaý modeli ǵana strategııalyq ınvestısııalardy negizdeýdiń senimdi tiregi bolady. Ǵylym men bıznestiń ózara yqpaldastyǵy tehnologııalyq jáne naryqtyq táýekeldi barynsha azaıtyp, turaqty tabysty qamtamasyz etip, el ekonomıkasyna ǵylym men bıznestiń qosatyn úlesin arttyra túsedi.
«KMG PetroChem» JShS basqarma tóraǵasy Dııaz Dııanovtyń aıtýynsha, elimizdiń agrarlyq salasy úshin karbamıd – ónimdilikti arttyrýdyń, jer resýrstaryn tıimdi paıdalanýdyń jáne azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń negizgi tetigi.
– Elimizde aýyl sharýashylyǵynyń áleýeti zor bolǵanymen, mıneraldyq tyńaıtqyshtardy qoldaný deńgeıi áli de tómen deńgeıde qalyp otyr. Qyrkúıektiń basynda ShYU aıasynda «CNPC» kompanııasymen karbamıd óndiretin zaýyt salý jóninde negizdemelik kelisimge qol qoıyldy. Jylyna 800 myń tonnaǵa deıin tyńaıtqysh óndirý qýatyna ıe zaýytty iske asyrý fermerlerdi qoljetimdi otandyq ónimmen qamtamasyz etip, ımportqa táýeldilikti azaıtyp, agroónerkásiptik keshenniń turaqty ósýiniń berik negizine aınalady, – dedi D.Daıanov.
Karbamıd – hımııalyq reaksııa nátıjesinde organıkalyq emes zattardan sıntezdelgen birinshi organıkalyq qosylys. Ony ónerkásiptiń ártúrli salasynda qoldanýǵa bolady. Al mıneraldy tyńaıtqysh retinde aýyl sharýashylyǵyndaǵy mańyzy zor. Karbamıd 46 paıyz azottan turady. Ǵylymı zertteý nátıjesinen anyqtalǵandaı, karbamıd sýda jaqsy erıdi, ásirese klımattyq jaǵdaıǵa baılanysty ónimdilikti arttyrady. Bıdaı jáne júgeri sııaqty dándi-daqyldar tolyqqandy pisip-jetilýde qajetti qorek alady. О́simdikterdiń qurǵaqshylyq pen úsikke tózimdiligin arttyryp, jemis aǵashy men kókónis daqylynyń turaqty ósimin qamtamasyz etedi. Tyńaıtylmaǵan nemese basqa da azotty tyńaıtqyshtarmen óńdelgen egistermen salystyrǵanda ónimdilikti bir gektardan 4–5 sentnerge deıin arttyrý múmkindigi joǵary. Dándi-daqyldar úshin topyraqta azot quramy tabıǵı-klımattyq jaǵdaılarǵa qaraı 12–15 mg/kg deńgeıinde, al tehnıkalyq daqyl úshin 25 mg/kg asa bolýǵa tıis. Soltústik Qazaqstanda júrgizilgen agrohımııalyq zertteý nátıjesinde alańdardyń 70 paıyzynda azot quramy 4–8 mg/kg sheginde qalǵan. Jalpy alǵanda, elimizdiń azot tyńaıtqyshtaryna qajettiligi jyl saıyn shamamen 800 myń tonnadan asady.
UǴA boljamyna sáıkes, elimizde karbamıd óndirisi damıtyn bolsa, eksport kólemi de artady. Búginde ǵalymdar negizgi agrarlyq aımaqtarda synaq júrgizip jatyr. Bıylǵy egistik maýsymynda 4 sharýashylyqtyń jeri 88 tonna azotty karbamıdpen tyńaıtyldy. Endigi kezekte ǵalymdar karbamıd tyńaıtqyshynyń tıimdiligin anyqtap, ártúrli tabıǵı klımattyq 4 aımaqta karbamıdke keshendi ǵylymı zertteý men óndiristik synaqtardy jalǵastyratyn bolady. Naqty aıtqanda, A. I. Baraev atyndaǵy Astyq sharýashylyǵy ǵylymı-óndiristik ortalyǵynyń (Aqmola oblysy), Qazaq eginshilik jáne ósimdik sharýashylyǵy ǵylymı zertteý ınstıtýtynyń (Almaty oblysy), Qarabalyq tájirıbe stansasynyń (Qostanaı oblysy) jáne «Naýryz» sharýashylyǵynyń (Aqtóbe oblysy) bazasynda qolǵa alynǵan. Tájirıbe jazdyq bıdaı, jazdyq arpa, júgeri, soıa, maıly zyǵyr sııaqty ártúrli aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn qamtıdy. Bul – tyńaıtqyshty ártúrli agroklımattyq jaǵdaıda ártúrli agrotehnologııada qoldaný tıimdiligin baǵalaýdyń birden-bir múmkindigi. Sonymen qatar fermerlerdiń de suranysy, birtutas ádistemelik negizde baqylaý jasalyp, tájirıbe nátıjeleri, tyńaıtqysh engizý mólsheri, merzimi, qoldaný tásilderi topyraqtyń quramy, sapasy eskeriledi. О́nimdilik, shyǵyny, ózin-ózi aqtaý kórsetkishi baǵalanady. Ár óńir men daqyl túrine qatysty málimet jınaqtalady.
ALMATY