Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Aqordada elimizge alǵash ret resmı saparmen kelgen Eýropalyq Keńes Prezıdenti Antonıý Koshtamen kezdesý ótkizdi.
Tabysy mol onjyldyq seriktestik
Kelissóz barysynda Qazaqstan Prezıdenti Keńeıtilgen seriktestik jáne yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıylǵanyna 10 jyl tolýymen tuspa-tus kelgen bul sapardyń rámizdik mánge ıe ekenine toqtaldy. Elimiz – Eýropa odaǵymen osyndaı tarıhı kelisim jasaǵan óńirdegi tuńǵysh memleket.
– Sizdiń saparyńyzǵa erekshe mán beremiz. Bul Qazaqstan men Eýropa odaǵy arasyndaǵy san qyrly yntymaqtastyqty odan ári keńeıtýge qos taraptyń da daıyn ekenin kórsetedi. Biz ózara qurmet pen túsinistikke negizdelgen berik ári mazmundy seriktestikti qoldaımyz. О́zara saıası dıalogimiz ortaq múddemizge sáıkes keletin kóptegen baǵyt boıynsha qarqyndy damyp keledi. Osy oraıda birneshe kún buryn Brıýsselde ótken «EO – Qazaqstan» yntymaqtastyq keńesi otyrysynyń nátıjesine joǵary baǵa beremin, – dedi Memleket basshysy.
Eýropa odaǵy – Qazaqstannyń iri saýda jáne ınvestısııalyq seriktesi. Byltyr ekijaqty taýar aınalymy shamamen 50 mlrd dollarǵa jetti. Al 2005 jyldan beri elimizge kelgen ınvestısııanyń jalpy kólemi 200 mlrd dollarǵa jýyqtady. Eýropa odaǵynyń Ortalyq Azııamen saýda-sattyǵynyń 80 paıyzy Qazaqstanǵa tıesili.
Prezıdent energetıka, kólik, sıfrlandyrý jáne ónerkásip salalarynda qyzmet etetin 4 myńnan asa eýropalyq kompanııanyń ekonomıkamyzǵa qosqan úlesin atap ótti. Sonymen qatar Qazaqstannyń eýropalyq bızneske turaqty ári ashyq ınvestısııalyq klımatty qamtamasyz etýge beıil ekenin rastady.
Qasym-Jomart Toqaev gýmanıtarlyq yntymaqtastyqqa aıryqsha nazar aýdaryp, Eýropa odaǵynyń bilim berý baǵdarlamalaryna rızashylyǵyn bildirdi. Onyń aıasynda 5 myńnan asa qazaqstandyq stýdent pen oqytýshy Eýroodaq elderinde bilimin jetildirip, tájirıbeden ótýge múmkindik aldy.
Memleket basshysy vızalyq rejimdi jeńildetý jáne readmıssııalar týraly kelisim jasaýǵa daıyndyq jumystary bastalǵanyn quptady.
Prezıdenttiń aıtýynsha, Qazaqstan Eýropa odaǵy men Ortalyq Azııanyń S5+EO formatyndaǵy belsendi dıalogin qýattaıdy. Atalǵan platforma ornyqty ósim jáne ózara baılanys salasyndaǵy ortaq múddelerdi ilgeriletýge jol ashty. Memleket basshysy S5+ dıalogi aımaqty damytýdaǵy basymdyqtardy júzege asyrýdyń tıimdi tetigine aınalǵanyn jetkizdi.
Antonıý Koshta qonaqjaılylyq tanytqany úshin Qasym-Jomart Toqaevqa rızashylyǵyn bildirdi Sonymen qatar Qazaqstan men Eýropa arasyndaǵy yqpaldastyqtyń qarqyndy damyp kele jatqanyn atap ótip, Eýroodaqtyń elimizben jan-jaqty yntymaqtastyqty odan ári tereńdetýge daıyn ekenin rastady.
– Keıingi 10 jylda Eýropa odaǵy Qazaqstannyń eń iri saýda seriktesine jáne sheteldik ınvestoryna aınaldy. О́z kezeginde Qazaqstan Eýropaǵa munaı men ýran jetkizýshi elderdiń úshtigine kiretin el retinde ekonomıkalyq qaýipsizdigimizdi qamtamasyz etýde negizgi ról atqarady. Búgin biz qarym-qatynasymyzdy nyǵaıtýdyń jáne ekonomıkalyq baılanystardy damytýdyń jańa kezeńine qadam basamyz, – dedi Eýropalyq Keńes Prezıdenti.
Mártebeli meımannyń aıtýynsha, Eýropa odaǵy men Qazaqstan BUU Jarǵysynda bekitilgen mýltılateralızm men halyqaralyq tártip qundylyqtaryna arqa súıeıtin beıbitshilik ustanymyn jaqtaıdy. Eýropalyq Keńes basshysy álemdegi qaýipsizdikti, turaqtylyq pen órleýdi qamtamasyz etetin kúsh-jiger dál osy qaǵıdatta kórinis tapqanyn jetkizdi.
Antonıý Koshta Ortalyq Azııa elderimen yntymaqtastyq qazirgi kópjaqty álemdegi qarym-qatynasty ilgeriletýdiń mańyzdy faktoryna aınalǵanyn atap ótti. Bul rette ol Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Kavkaz aımaǵyndaǵy beıbitshilikti nyǵaıtýǵa qosqan úlesin joǵary baǵalady. Onyń pikirinshe, óńirdegi qaýipsizdikti qamtamasyz etý Kavkaz jáne Qara teńiz arqyly Eýropaǵa shyǵatyn Transkaspıı kólik dálizin damytýǵa tyń múmkindik beredi.
Kezdesýde ekijaqty qarym-qatynastyń aýqymdy máseleleri qarastyrylyp, kólik-logıstıka, sıfrlandyrý, energetıka, mańyzdy mıneraldar, aýyl sharýashylyǵy sekildi perspektıvti baǵyttarǵa basa mán berildi.
Mártebeli meımandy I dárejeli «Dostyq» ordenimen marapattady
Saltanatty rásimde Qasym-Jomart Toqaev Antonıý Koshtanyń Qazaqstan men Eýropa odaǵy arasyndaǵy seriktestikti nyǵaıtýǵa qomaqty úles qosqanyn atap ótti.
– Ekijaqty yntymaqtastyqtyń aýqymy jyldan-jylǵa keńeıip keledi. Bul qos tarapqa da paıdasyn tıgize otyryp, yqpaldastyqty odan ári tereńdetýge jol ashty. Bıyl Keńeıtilgen seriktestik jáne yntymaqtastyq týraly kelisimniń qabyldanǵanyna 10 jyl toldy. Qazaqstan men Eýropa odaǵy arasyndaǵy qarym-qatynastyń ózegine aınalǵan bul mańyzdy qujat syndarly ári bolashaqqa baǵdarlanǵan baılanysty bekite túsedi. Prezıdent Koshta myrza, ózara tıimdi yntymaqtastyqty ilgeriletýge belsene atsalystyńyz. Siz – Qazaqstannyń senimdi dosy jáne álemdik deńgeıdegi kórnekti memleket qaıratkerisiz. Sizdiń parasatty basshylyǵyńyz ben berik ustanymyńyz, syndarly dıalog júrgizýge nıet tanytýyńyz Eýropadaǵy birlikti nyǵaıtýda jáne álemdegi barsha seriktestermen mazmundy yntymaqtastyqty damytýda mańyzdy faktorǵa aınaldy, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent Qazaqstan men Eýropa odaǵy arasyndaǵy seriktestikti tereńdetýge Antonıý Koshtanyń qosqan úlesin joǵary baǵalady.
– Qurmetti Prezıdent myrza, Sizge I dárejeli «Dostyq» ordenin tabystaý men úshin zor mártebe. Bul joǵary nagradany Qazaqstan men Eýropa odaǵy arasyndaǵy berik dostyqtyń jarqyn belgisi, Sizge kórsetilgen qurmetimiz retinde qabyl alasyz dep úmittenemin. Qazaqstan men EO arasyndaǵy tabysty seriktestiktiń odan ári damyp, dostyǵymyzdyń bekı beretinine senimdimin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Eýropalyq Keńes Prezıdenti bul marapatty Qazaqstan men Eýropa odaǵy arasyndaǵy berik dostyq pen san qyrly yntymaqtastyqtyń rámizi retinde qabyldaıtynyn jetkizdi.
– Búgin kórsetken qurmetińizge dán rızamyn. Muny senim men dıalogti nyǵaıtýdyń, turaqtylyqty, órkendeýdi jáne ashyqtyqty qamtamasyz etýge ortaq umtylysymyzdyń kórinisi dep baǵalaımyn. Qurmetti Prezıdent myrza, halyqtarymyz ben tutas aımaqtyń ıgiligi úshin birlesken jumysty aldaǵy ýaqytta da belsendi túrde jalǵastyramyz dep oılaımyn, – dedi Antonıý Koshta.
Ekonomıkalyq seriktestiktiń mańyzy zor
Qasym-Jomart Toqaev pen Antonıý Koshta birlesken málimdeme jasady.
Memleket basshysy Eýropalyq Keńes Prezıdentimen óte nátıjeli kelissóz júrgizilgenine, kezdesý emen-jarqyn, dostyq ráýishte ári konstrýktıvti sıpatta ótkenine toqtaldy.
– Qazaqstan men Eýropa odaǵyn ózara senim men túsinistikke negizdelgen jan-jaqty yntymaqtastyq baılanystyrady. Biz kóptegen máseleni qarastyryp, seriktestigimizdi jańa ári sapaly deńgeıge shyǵarýǵa nıetti ekenimizdi rastadyq. Álginde aıtqanymdaı, Prezıdent Antonıý Koshtanyń elimizge sapary Keńeıtilgen seriktestik jáne yntymaqtastyq týraly kelisimniń 10 jyldyǵy qarsańynda ótip otyr. Qazaqstan – Ortalyq Azııa elderiniń ishinde «jańa býyn» kelisimine qol qoıyp, ratıfıkasııalaǵan alǵashqy el. Bul mańyzdy qujat ekijaqty qarym-qatynastyń órbýine negiz qalap, saýda, ınvestısııa, ınfraqurylym, ınnovasııa, mádenıet salalary sekildi ózara yqpaldastyqtyń barlyq basty baǵyttaryn qamtyǵan, – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezıdentiniń aıtýynsha, talqylaýǵa arqaý bolǵan negizgi taqyryp – ekonomıkalyq yntymaqtastyq.
– Búgin biz saýda-ınvestısııalyq baılanystardy odan ári arttyrýǵa jáne ártaraptandyrýǵa ýaǵdalastyq. Qazaqstan aldaǵy ýaqytta da eýropalyq bıznes ókilderine turaqty ári ashyq ınvestısııalyq klımat qalyptastyrýdy jalǵastyra beredi. Energııa tıimdiligi, asa mańyzdy mıneraldar, sıfrlyq tehnologııa jáne kólik baılanysy sekildi salalarda yntymaqtastyqqa múmkindik mol, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy kelissóz barysynda kólik-logıstıka qatynastaryn nyǵaıtý joly, sonyń ishinde Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵdaryn damytýǵa birlese kúsh-jiger jumyldyrý máselesi qarastyrylǵanyn atap ótti.
– Bul rette Qazaqstan men Eýropa odaǵy arasyndaǵy úılestirý platformasynyń jumysyn, sondaı-aq EO-nyń «Global Gateway («Jahandyq qaqpa») bastamasyn quptaımyz. Qazaqstan Eýropa odaǵynyń Ortalyq Azııa elderine arnalǵan 12 mlrd eýro kólemindegi ınvestısııalyq paketine qoldaý bildiredi. Bul qarjy kólik, shıkizat resýrstary, «jasyl» energetıka jáne sıfrlyq tehnologııa jobalaryn iske qosýǵa baǵyttalady. Birlesken kúsh-jiger arqyly Qazaqstandy Eýrazııa keńistigindegi basty kólik toraptarynyń birine aınaldyra alatynymyzǵa senimdimiz. Bul barlyq tarapqa da paıdaly. Budan bólek, biz energetıkalyq qaýipsizdik pen energııa resýrstarynyń turaqty jetkizilimin qamtamasyz etý múmkindikterin talqyladyq. Energetıkalyq seriktestiktiń tyń baǵyttarynda, atap aıtqanda, asa mańyzdy mıneraldar, atom energetıkasy, munaı hımııasy, sondaı-aq jańartylatyn qýat kózderi salalaryndaǵy yntymaqtastyqty keńeıtýge ýaǵdalastyq. Maqsatymyz – shıkizat jetkizip qana qoımaı, Eýroodaq standarttaryna saı tabıǵı resýrstardy tereń óńdeıtin jergilikti óndiristerdi damytý, qosylǵan quny joǵary ónim shyǵarý ári qaldyqtardy óńdeý arqyly Qazaqstannyń eýropalyq jetkizý tizbegimen ıntegrasııasyn kúsheıtý, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Qasym-Jomart Toqaev kelissóz barysynda sıfrlandyrý baǵytyndaǵy yqpaldastyqty arttyrýǵa aıryqsha mán berilgenin jetkizdi.
– Qazaqstan men Eýropa odaǵy ózara tájirıbe almasý jáne tehnologııalarǵa ınvestısııa salý arqyly anaǵurlym ınklıýzıvti ári zamanaýı sıfrlyq ekonomıkany qurýǵa kiristi. Elderimiz «Team Europe Initiative on Digital Connectivity» («Eýropa komandasynyń» sıfrlyq baılanys jónindegi bastamasy) aıasynda jerserik arqyly ınternetke qaýipsiz qosylý, ásirese, aýyldar men shalǵaı eldi mekenderdiń ǵalamtorǵa qol jetkizýi boıynsha áriptestikti jolǵa qoıdy. Sondaı-aq Ortalyq Azııa men Eýropa odaǵynyń alǵashqy ınnovasııalyq kampýsyn Astana Hub aýmaǵynda ornalastyrý múmkindigin qarastyrýǵa kelistik. Bul startaptar, tehnologııa zertteýshileri jáne sıfrlyq sala kásipkerleri bas qosatyn alań bolmaq. Qazaqstan Eýropa odaǵynyń dúnıe júzinde qaýipsiz ári senimdi sıfrlyq baılanysty qamtamasyz etýge baǵyttalǵan «Horizon Europe» baǵdarlamasy men «Global Gateway» tujyrymdamasyn joǵary baǵalaıdy. Biz osy úderiske belsendi atsalysqanymyzdy maqtan tutamyz, – dedi Memleket basshysy.
Barys-kelis pen alys-beris jıileıdi
Sondaı-aq uzaqmerzimdi ári tabysty seriktestik úshin adamdar arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtýdyń mańyzy zor ekenine nazar aýdaryldy.
– Bilim, ǵylym jáne akademııalyq utqyrlyq salalarynda bizge udaıy qoldaý kórsetip kele jatqan Eýropa odaǵyna rızashylyǵymdy bildiremin. Myńdaǵan qazaqstandyq jastar EO baǵdarlamalaryna qatysyp, sonyń ishinde Erasmus+ aıasynda bilim alyp jatyr. Eýropa odaǵy osyndaı baılanystardy odan ári keńeıtýge beıil. Biz muny joǵary baǵalaımyz. Qazaqstan ýnıversıtetter arasyndaǵy seriktestikti tereńdetý, birlesken baǵdarlamalardy iske asyrý jáne biliktilik deńgeıin ózara moıyndaý arqyly joǵary bilim salasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa ázir. Sonymen qatar azamattarymyz úshin vızalyq rásimderdi jeńildetý boıynsha Eýropa odaǵyndaǵy seriktestermen yqpaldastyq jalǵasady dep úmittenemiz. О́zara barys-kelisti ońtaılandyrý bilim, ǵylym jáne mádenıet salalaryndaǵy baılanystarymyzdy keńeıtýge, iskerlik belsendilikti jandandyrýǵa oń septigin tıgizetinine senimdimin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qazaqstan men Eýropa odaǵy BUU Jarǵysyn jáne halyqaralyq quqyq normalaryn saqtaýǵa árdaıym beıil ekenin taǵy da rastady.
– О́ńirler arasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý máselesine basa mán berildi. Bul oraıda «Ortalyq Azııa – Eýropa odaǵy» dıalog platformasy ózara baılanys, saýda, kólik, ekologııalyq taza energııa, sý resýrstaryn basqarý jáne sıfrlyq transformasııa salalaryndaǵy mańyzdy mindetterdi sheshýde tıimdi quralǵa aınaldy dep sanaımyz. Búgingi kezdesý seriktestigimiz jańa kezeńge qadam basyp, strategııalyq mańyzǵa ıe bola bastaǵanyn aıǵaqtady. О́zara yntymaqtastyǵymyzdyń qarqyny joǵary, keleshegi zor. Qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtar kóp uzamaı naqty jobalar men bastamalarǵa ulasady dep senemin, – dedi Memleket basshysy.
Antonıý Koshta Eýropa odaǵy men Qazaqstannyń seriktestigi naqty nátıje berip otyrǵanyna nazar aýdardy.
– Osy aptada Brıýsselde vızalyq rejimdi jeńildetý jónindegi kelissózdi bastadyq. Bul ýaǵdalastyq Qazaqstan men Eýropa azamattary úshin óte mańyzdy ekenin jaqsy túsinemin. Kelisimge qol qoıylǵannan keıin azamattarymyzdyń barys-kelisi, alys-berisi jıilep, bilim alyp, jumys isteýine ońtaıly jaǵdaı týady. Bul halyqtarymyz arasyndaǵy dostyqtyń naǵyz rámizine aınalady, – dedi ol.
Eýropalyq Keńes basshysy Samarqand qalasynda ótken «Eýropa odaǵy – Ortalyq Azııa» sammıtiniń nátıjesinde óńiraralyq seriktestikti strategııalyq deńgeıge jetkizý týraly sheshim qabyldanǵanyn atap ótti. Alqaly jıynda kólik, energetıka, klımat, sý resýrstary, asa mańyzdy shıkizat materıaldary, sıfrlandyrý jáne halyqtar arasyndaǵy baılanysty keńeıtý yntymaqtastyqtyń basym baǵyttary retinde belgilengenin eske saldy.
Sondaı-aq Antonıý Koshta halyqaralyq tártipke qaýip tóndirgen jahandyq shıelenister men qaqtyǵystar kezeńinde kúsh-jigerdi ortaq maqsatqa jumyldyrý mańyzdy ekenine toqtaldy.
– О́zderińizge belgili, Eýropa odaǵy soǵysty toqtatý úshin Ýkraınamen tyǵyz qarym-qatynas jasaıdy. Biz seriktesterimizben birge Ýkraınada ádiletti jáne myzǵymas beıbitshilik ornatý ustanymyn árdaıym qoldaımyz. BUU Jarǵysyn jáne halyqaralyq quqyq qaǵıdattaryna negizdelgen tártipti dáıekti túrde qorǵap kele jatqan Qazaqstan tarapyna alǵys aıtamyz. Sondaı-aq Qazaqstannyń óńirlik turaqtylyqty qamtamasyz etýdegi belsendi ári konstrýktıvti áreketin, atap aıtqanda, Sizdiń Armenııa men Ázerbaıjan arasyndaǵy qaqtyǵysty retteýge kórsetken qoldaýyńyzdy quptaımyz. Beıbit ári órkendegen Ońtústik Kavkaz Eýropa men Ortalyq Azııa arasyndaǵy baılanystardy tereńdetýde asa mańyzdy ról atqarady, – dedi Eýropalyq Keńes basshysy.
Sonymen qatar mártebeli meıman Qazaqstan Prezıdenti júrgizip jatqan reformalarǵa joǵary baǵa berdi.
– Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen qolǵa alynǵan ekonomıkalyq, saıası jáne áleýmettik reformalarmen úılesim tapqan Qazaqstan qoǵamynyń órleý qarqyny ózara yntymaqtastyǵymyzdy jańa deńgeıge kóterýge negiz bolady. Biz birlese otyryp, qazirgi syn-qaterlerdi halyqtarymyzdyń keleshegine qyzmet etetin ortaq múmkindikterge aınaldyra alatynymyzǵa senimdimin, – dedi Antonıý Koshta.