Táýelsizdik jyldarynan beri elimizde mádenıet salasyna qarqyndy kóńil bólinip keledi. Buǵan ár jyldardaǵy sátti bastalǵan aýqymdy jobalar men baǵdarlamalar aıasynda iske asqan nátıjeli jumys dálel bolady. El Prezıdenti de ult tarıhynan tamyr tartatyn tól mádenıetimizdi nazardan tys qaldyrǵan emes. Memleket óner salasyn órkendetýge árdaıym erekshe mán beredi. О́ıtkeni mádenıeti ozyq eldiń rýhy qashan da asqaq turary sózsiz.
«Mádenıet – ulttyń tólqujaty. Jahan jurty elimizdi, eń aldymen, ónerimiz arqyly tanyp-biledi. Biz – Uly dalada tamyr jaıǵan biregeı mádenıettiń zańdy muragerimiz. Qazaq jerinen shyqqan qaıtalanbas óner ıeleriniń teńdessiz týyndylary tutas ultty tárbıeledi. Qazir tól mádenıetimiz dúnıe júzine tanylyp jatyr. Talantty mýzykanttarymyz álemdik sahnalarda tabysty óner kórsetip júr. Qazaq kınogerleri túrli halyqaralyq baıqaýlarǵa qatysyp, sarapshylardyń joǵary baǵasyna ıe bolýda», degen edi Prezıdent.
Eske salsaq, elimizde byltyrdyń ózinde 45 jańa mádenıet nysany salynǵan edi. Prezıdenttiń tapsyrmasymen, bul jumystar aldaǵy ýaqytta da jalǵasady. Memleket basshysy Ulttyq quryltaıdyń Býrabaıda ótken otyrysynda aımaqtaǵy teatrlardy damytý týraly naqty tapsyrma berdi. Teatrlardyń kópshiligi tolyq jańǵyrtýdy qajet etetini ras. Osy oraıda «Jastar» teatrynyń ǵımaratyn jóndeý josparlanyp, sondaı-aq Astana qalasynda Qýyrshaq teatry úshin jańa ǵımarat salý máselesi qarastyrylyp otyr. Al aldaǵy jyldary Semeı, Qonaev jáne Aqtóbe qalalarynda jańa drama teatr ǵımarattaryn salý kózdelgen. Buǵan qosa, respýblıkalyq teatrlardyń ǵımarattaryn qaıta jańǵyrtý jumystary júrgizilýde. Atap aıtqanda, Almaty qalasyndaǵy Muhtar Áýezov atyndaǵy Qazaq ulttyq drama teatry men Natalııa Sas atyndaǵy Memlekettik akademııalyq orys balalar men jasóspirimder teatrynyń ǵımarattary rekonstrýksııalanyp jatyr. Bul baǵytta basqa da mádenı oryndar bar.
Aıta keteıik, bıyl barlyǵy 61 mádenıet nysanynyń qurylysy aıaqtaldy. О́ńirlerde 251 nysanda jóndeý jumystary júrgiziledi. Sondaı-aq elordanyń tarıhyn zertteýdiń mańyzdy ortalyǵyna aınalatyn «Bozoq» arheologııalyq parkin qurý jumystary jalǵasyp keledi.
Mádenıet salasy qyzmetkerlerin áleýmettik qoldaý – basym baǵyttardyń biri. Azamattyq qyzmetshilerdiń jekelegen sanattarynyń jalaqysy kezeń-kezeńimen arttyryldy. Máselen, 2022–2025 jyldar aralyǵynda mádenıet jáne arhıv uıymdarynda eńbek etetin 64 myń qyzmetkerdiń jalaqysy jyl saıyn 20 paıyzǵa ósti. Memleket sondaı-aq óner salasyndaǵy kórnekti tulǵalardy stıpendııalar men marapattar arqyly yntalandyrýda. Jyl basynda mádenıet salasynyń 75 ókiline memlekettik stıpendııa taǵaıyndaldy. Prezıdent Jarlyǵyna sáıkes birqatar azamat Qazaqstan mádenıetin damytýǵa jáne nasıhattaýǵa qosqan úlesi úshin marapattaldy.
Sonymen qatar birqatar jetekshi mádenıet mekemeleri resmı túrde «akademııalyq» mártebe aldy. Olardyń qatarynda B.Rımova atyndaǵy Taldyqorǵan drama teatry, Almaty memlekettik qýyrshaq teatry, A.Toqpanov atyndaǵy Jambyl oblystyq qazaq drama teatry, Ǵ.Qurmanǵalıev atyndaǵy Batys Qazaqstan oblystyq fılarmonııasy bar.
Bıyl Aqtaý qalasy túrki áleminiń mádenı astanasy bolyp jarııalandy. Bul mártebeni Halyqaralyq TÚRKSOI uıymy berdi. Aqtaý jıyrmadan astam eldiń mádenıet maıtalmandaryn qabyldap, festıval, kórmeler, konferensııalar men shyǵarmashylyq jobalar uıymdastyrdy.
Rýhanı muralarymyz sıfrlyq formatqa kóshirile bastady. Taıaýda ultymyzdyń bir jarym myń án-kúıi men folklorlyq murasy eń tanymal halyqaralyq platformalarǵa salyndy. Tól ónerimiz kreatıvti óndiris arqyly barynsha nasıhattalady.
Iá, atalǵan saladaǵy bıylǵy jetistikterge jekeleı toqtalǵanymyz jón bolar. Beıjiń qalasynda Qazaqstannyń mádenıet ortalyǵy ashylǵany este. Rýhanı orta óner, til jáne mádenı almasýǵa, elimizdiń murasyn tanystyrýǵa arnalǵan aýqymdy alańǵa aınaldy. Ortalyq búginde 2000-nan astam adamdy qabyldap úlgerdi. Mádenıet alańy kórme, bilim berý jáne aǵartýshylyq baǵytta jumys isteıdi. Bul Memleket basshysynyń Qazaqstannyń mádenı dıplomatııasyn nyǵaıtý jónindegi tapsyrmalaryna tolyq saı keledi.
Sondaı-aq bıylǵy mádenı oqıǵalardyń ishinen Nurǵısa Tilendıevtiń 100 jyldyq mereıtoıyn erekshe atap ótemiz. Ataýly kún IýNESKO-nyń 2024–2025 jyldarǵa arnalǵan halyqaralyq deńgeıde atalyp ótetin mereıtoılar tizimine endi. Bul – kompozıtordyń álemdik mýzyka mádenıetine qosqan úlesin aıqyndaıtyn aıtýly oqıǵa. IýNESKO kompozıtordyń qazaq dástúrin, folklorlyq mura men zamanaýı mýzykany úılestire bilgen kásibı sheberligin joǵary baǵalady.
Hakim Abaıdyń 180 jyldyǵy da keń kólemde ótkerildi. Birqatar nátıjeli jobalar jemisin berip, elge paıdaly jumys atqaryldy. Osy oraıda Rım qalasynda aqynnyń eskertkishi ornatyldy. Bul mańyzdy oqıǵa Italııa halqynyń nazaryn aýdaryp, Qazaqstan men Eýropa arasyndaǵy mádenı baılanysty nyǵaıtty. Al Qyrǵyzstannyń Osh qalasynda Abaı atyndaǵy kóshe, eskertkish jáne mýzeı ashyldy. Bul eki el arasyndaǵy baýyrlastyq qarym-qatynastyń rámizine aınaldy. Sondaı-aq Armenııadaǵy Qazaqstannyń mádenı kúnderi aıasynda Erevan qalasynda Abaı Qunanbaıuly atyndaǵy saıabaq ashyldy. Bul oqıǵa Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Erevanǵa resmı sapary barysynda eki el basshylarynyń kelisimderi nátıjesinde júzege asty.
Qazaqstan men Qyrǵyzstan prezıdentteri qatysqan Muhtar Áýezov pen Shyńǵys Aıtmatovqa arnalǵan eskertkish ashylǵanyna da erekshe qýandyq.
Budan bólek, bıyl Armenııa men Reseıde Qazaqstannyń mádenı kúnderi ótti. Al Qazaqstanda Vetnam halqynyń mádenı kúnderi uıymdastyryldy. Mundaı is-sharalar halyqaralyq mádenı kommýnıkasııany nyǵaıtyp, eldiń shyǵarmashylyq jobalarǵa degen qyzyǵýshylyǵyn arttyrýǵa yqpal etedi.
Bıyl el teatrlary da aıtarlyqtaı jetistikterge jetti. «Astana Opera» teatrynyń sheteldegi gastrolderi anshlagpen ótip, teatr ártisteriniń óneri álemniń jetekshi sahnalarynda joǵary baǵalandy. Atap aıtqanda, Nursultan Ánýarbek álemdik operadaǵy eń bedeldi jobalardyń biri – Úlken teatrdyń Jastar baǵdarlamasyna konkýrs arqyly qabyldandy.
Ultty órge bastaıtyn ǵadetterdiń biri – oqý men bilimge qushtarlyq ekeni sózsiz. «Biz ozyq oıly el bolamyz desek, eń aldymen, kitap oqıtyn el bolýymyz kerek» degen sóz búginde ıdeologııalyq quralǵa aınalyp úlgerdi. Bıyl alǵash ret «Ulttyq kitap kúnin» atap ótkenimiz osynyń aıqyn dáleli. Igi bastamaǵa halyq ta barynsha qoldaý bildirdi. Ásirese jastar erekshe belsendilik tanytty. Iаǵnı bul osyndaı rýhanı mazmundy jobalardyń nátıjeli jalǵasatynyn bildirse kerek.