Astana qalasynda Eýrazııalyq ıntegrasııa ınstıtýtynyń (EII) «Ashyq saıasat» saraptamalyq klýbynyń alańynda «Konstıtýsııa-2026: Qazaqstannyń saıası jańǵyrýynyń jańa kezeńi» taqyrybynda pikirtalas ótti, dep jazady Egemen.kz.
Saraptamalyq kezdesý sheńberinde memlekettik basqarý júıesin, bir palataly parlamenttiń qyzmetin, partııalyq damýdy jáne saıası jańǵyrtýdyń basqa da baǵyttaryn qozǵaıtyn jańa Konstıtýsııa jobasynyń negizgi erejeleri talqylandy.
Eýrazııalyq ıntegrasııa ınstıtýtynyń Ǵylymı-teorııalyq taldaý jáne ádisnamalyq qamtamasyz etý departamentiniń basshysy Arman Eshmuratov Konstıtýsııanyń jańa jobasynyń qoǵamda jan-jaqty ári belsendi talqylanyp jatqanyn atap ótti.
«Jańa Konstıtýsııa jobasy túrli dıalog alańdarynda, áleýmettik jelilerde, BAQ-ta jáne sarapshylar qaýymdastyǵynda belsendi talqylanyp jatyr. Usynystar ázirleý úshin arnaıy Jumys toby, sodan keıin depýtattar, zańgerler jáne basqa sarapshylardan turatyn Konstıtýsııalyq komıssııa quryldy. EGov jáne eOtinish platformalary arqyly Komıssııanyń qaraýyna azamattar, kásipodaqtar, salalyq, erikti jáne basqa da uıymdardan eki myńnan astam ótinish jiberildi. Nátıjesinde 30 qańtarda jańa Konstıtýsııanyń jobasy jarııalandy. Talqylaý nátıjesinde túpkilikti túzetýler engizilgennen keıin joba Memleket basshysyna usynylyp, referendým kúni 15 naýryz bolyp belgilendi», dedi Arman Eshmuratov.
Vıse-Prezıdentti kim taǵaıyndaıdy?
A. Eshmuratovtyń aıtýynsha, jańa Konstıtýsııa – eldi odan ári saıası jańǵyrtýǵa baǵdarlanǵan jáne Memleket basshysynyń aldyńǵy saıası reformalar jıyntyqtarynyń jalǵasy. Usynylǵan ózgerister memlekettik ınstıtýttardy nyǵaıtýǵa, memlekettik júıeniń turaqtylyǵy men basqarý sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Sarapshylardyń erekshe nazary azamattardyń múddeleriniń ókildigin kúsheıtýge jáne saıası prosesterge degen senimdi arttyrýǵa múmkindik beretin partııalyq júıeni damytýǵa jáne saıası básekelestik úshin múmkindikterdi keńeıtýge aýdaryldy.
Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń «MediaLab» Ortalyǵynyń basshysy Jaqsybek Jıenálıevtiń pikirinshe, proporsıonaldy júıege kóshý partııalyq óristiń damýyn yntalandyrady.
«Proporsıonaldy negizde qurylatyn bir palataly parlamentti engizý saıası partııalardyń saılaýshylar aldyndaǵy jaýapkershiligin arttyrady. Bolashaqta saıası birlestikter ishinde kadrlyq ózgerister bolýy múmkin. Jańa partııalyq bastamalardyń paıda bolýyn joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy», dedi J. Jıenálıev.
Qazaqstanda jańa Konstıtýsııanyń jobasy jarııalandy
Delıberatıvti demokratııany damytýda Qazaqstan Halyq keńesi jańa organnyń mańyzy zor. Qoldanbaly etnosaıası zertteýler ınstıtýtynyń dırektory Lýıza Ýzarova sheshim qabyldaýda azamattyq qoǵamnyń kóbirek qatysý qajettiligine nazar aýdardy.
«Qazaqstan Halyq keńesin qurý – ýaqyt talaptaryna sáıkes keletin naqty qadam. Onda qoǵamdyq uıymdar, etnomádenı birlestikter jáne máslıhat depýtattary men qoǵamdyq keńes músheleri atynan óńirlik múddeler usynylady. Bul organ zań shyǵarý bastamasyn júzege asyrady. Osy turǵydan, azamattyq qoǵam sheshim qabyldaý prosesine tereńirek enedi dep aıtýǵa bolady», dep atap ótti sarapshy.
Parlamentarızm ınstıtýtynyń bas mamany Nurjan Sáýlenniń aıtýynsha, Halyq keńesi – sarapshylar, qoǵamdyq uıymdar men ınstıtýttar qoǵamdyq-saıası damýdyń ózekti máseleleri boıynsha óz pikirlerin aıta alatyn jańa alań.
«Bolashaqta osy organnyń arqasynda zań shyǵarý prosesi jedeldetilýi múmkin. Azamattyq qoǵamnyń usynystaryn eskere otyryp, Halyq keńesi jumysynyń reglamenti men tetigin egjeı-tegjeıli belgileý mańyzdy. Tıisinshe, referendým qorytyndysy boıynsha jańa Konstıtýsııanyń jobasy maquldanǵan jaǵdaıda osy ınstıtýttyń qyzmetin retteıtin jeke zań qabyldaý qajet», dedi ol.
Qoldanystaǵy Konstıtýsııanyń kúshi qashan joıylady?
Sarapshylar sondaı-aq memleket damýynyń strategııalyq baǵyttary retinde ǵylym men ınnovasııany konstıtýsııalyq anyqtaýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Qoldanbaly etnosaıası zertteýler ınstıtýty dırektorynyń orynbasary Dinmuhammed Ǵalıdiń aıtýynsha, bul adamı kapıtaldy nyǵaıtýǵa jáne ekonomıkany tehnologııalyq jańartýǵa uzaq merzimdi baǵdar beredi.
«Konstıtýsııa jobasynyń kirispesinde bilim, ǵylym jáne ınnovasııaǵa baǵdarlardy belgileý bizdiń birtutas halyq retinde damýdyń zııatkerlik vektoryn tańdaıtynymyzdy kórsetedi. Bul eldiń ǵylymı salada aıtarlyqtaı áleýetiniń bolýyn rastaıdy jáne munaı-gazǵa táýeldilikten bilim men tehnologııalarǵa negizdelgen ekonomıkaǵa birtindep kóshý úshin múmkindik jasaıdy. 3-bapta ǵylymǵa da nazar aýdarylady. Meniń oıymsha, osy baǵyttaǵy memlekettik baǵdarlamalardy júıeli qoldaý elimizdiń adamı kapıtalyn arttyrýǵa kómektesedi jáne jastardy ǵylymdy ómirdegi basty qyzmet retinde tańdaýǵa yntalandyrady dep úmittenemin», dedi Dinmuhammed Ǵalı.
Saraptamalyq klýb otyrysynyń qorytyndysy boıynsha praktıkalyq usynymdar ázirlenip, múddeli memlekettik organdarǵa jiberiledi.