Atyraý el ekonomıkasynyń kúretamyryna qan júgirtken munaıly ólke bolǵanymen, óńirdegi ekologııalyq ahýal turǵyndardyń bas aýrýyna aınalǵaly qashan. Jer qoınaýynan tabıǵı baılyq mol óndirilgen saıyn, jutqan aýanyń jupar emestigi – ázirge túıini tarqamaǵan kúrdeli másele. Ásirese, jelsiz kúnderi qolqany qabatyn jaǵymsyz ıis qala halqyn ábigerge salady.
Turǵyndar keıingi kezderi aýa sapasynyń kúrt nasharlap, tynys alýdyń qıyndaǵanyna jıi shaǵymdanady. Máselen, qala irgesindegi «Saıa» baý-baqsha ujymynyń turǵyndary kúkirtke uqsaıtyn ótkir ıisten zardap shegip otyr. Turǵyn Álııa Qaıyrovanyń aıtýynsha, úı ishine deıin kiretin sasyq ıisten tereze ashý muńǵa aınalǵan.
«Tynys alý múmkin emes. Qolqany qabatyn ıisten júregi aınyp, qan qysymy kóterilgender jedel járdem shaqyrýǵa májbúr», deıdi ol.
Buqaranyń shaǵymyna oraı, ótken aıdyń sońynda «Qazgıdromet» RMK Atyraý oblystyq fılıalynyń mamandary men ekologter arnaıy monıtorıng júrgizdi. Oblystyq ekologııa departamenti basshysynyń orynbasary Erlan Esenovtiń málimetinshe, tekserý nátıjesi kóńil kónshitpeıdi. Birqatar aýmaqta kúkirt sýtegi men kómirtek oksıdiniń mólsheri ruqsat etilgen shekti konsentrasııadan birneshe ese asyp túsken. Naqtyraq aıtsaq, Keńózek aýyldyq okrýgindegi Tasqala aýylynyń tusynda kúkirt sýteginiń mólsheri – 17,5, irgeles aýmaqtarda 15 esege deıin jetken. Eń soraqysy, «Hımıkter» aýylynda bul kórsetkish 36,3 esege deıin artqany tirkeldi.
«Zertteý jumystary qaladaǵy Mırnyı, Vodnık eldi mekenderinde, «Týhlaıa balka» býlandyrý alańynda júrgizildi. Qazir barlyq málimet saraptalyp jatyr. Alaıda qoldanystaǵy Kásipkerlik kodeksine sáıkes, biz Atyraý munaı óńdeý zaýytyna ruqsat qujatynsyz kenetten tekserý júrgize almaımyz. Sol sebepti jınaqtalǵan materıaldar prokýratýraǵa joldandy. Tekserý quqyq qorǵaý organdary isti tirkegennen keıin ǵana bastalady», dep túsindirdi E.Esenov.
Kúdikke ilingen «Atyraý munaı óńdeý zaýyty» JShS-nyń baspasóz qyzmeti zaýyttyń qalypty rejimde jumys istep turǵanyn alǵa tartady. Olardyń málimetinshe, qala turǵyndary kórip júrgen býdaqtaǵan tútin – zııandy qaldyq emes, kádimgi sý býy. «Zaýyttaǵy tehnologııalyq úderisterde jylý almasý qaǵıdaty qoldanylady. Sý tehnologııalyq peshterde qyzdyrylyp, gradırnıalar arqyly salqyndatylady. Qys mezgilinde aýa temperatýrasy tómendegende bý jerge jaqyn qabattarda kondensasııalanyp, shleıf túzedi. Bul – janý ónimi emes, álemdik tájirıbede bar qubylys», dep habarlady kásiporyn ókilderi.
Sondaı-aq zaýyt mamandary sanıtarlyq-qorǵaý aımaǵynda óz zerthanalary arqyly aýa synamasyn alǵanyn, nátıjesinde kúkirtti sýtek mólsheri nebári 0,00002 mg/m³ kórsetkenin, basqa zııandy qosylystardyń normadan tómen bolǵanyn jetkizdi.
«Atyraý munaı óńdeý zaýyty» seriktestigi Qorshaǵan ortany qorǵaý bóliminiń jetekshi ınjeneri Móldir Borasheva jaǵymsyz ıistiń shyǵý tegin anyqtaýda jeldiń baǵytyn eskerý qajet ekenin aıtady.
«Máselen, shaǵym túsken kúni jel soltústik-shyǵystan, ıaǵnı zaýytqa qaraı soǵyp turdy. Demek, lastaýshy kóz basqa jaqta bolýy múmkin. Atyraý aýmaǵynda bizden de ózge tabıǵat paıdalanýshylar bar. Naqty «kinálini» quzyrly organdar anyqtaýǵa tıis. Bizdiń tarapymyzdan shekti normadan aýytqý tirkelgen joq», deıdi M.Borasheva.
Ázirge munaıly óńirdiń turǵyndaryn alańdatqan túıtkildiń túıini tarqamaı tur. Aýany naqty qaı kásiporynnyń lastaǵany beımálim. Jergilikti ekologter tek aıyppul salýmen shekteledi. Al aıyppul jutar aýany jupar eter emes.
Atyraý oblysy