Bul oqıǵany oblys ortalyǵynda turatyn 74 jastaǵy Bermet Mustafına apaıymyzdan estidik. Ol kisi Qyrǵyzstannyń Shý oblysynyń Jaıyl aýdanyndaǵy Úshemshek ózeniniń jaǵasyndaǵy Sýsamyr óńirinde dúnıege kelgen. Qazaqtyń «Sýsamyr – eldiń jaılaýy, О́mirdiń bar ma baılaýy», dep shyrqaıtyn Sýsamyry qyrǵyz baýyrlarymyzda da bar eken. Osy óńirdegi «1 maı» dep atalatyn aıyl apaıdyń týǵan jeri. Alataý silemderiniń bókterindegi tabıǵaty tamyljyǵan sulý meken.
Bermet apaı Almaty medısınalyq ınstıtýtynda oqyp júrip qyzyljarlyq Esengeldi Mustafın esimdi jigitpen tanysyp, kóńil jarastyrady. Mamandyǵy hırýrg-travmatolog dáriger. Keıingi jyldary arnaýly kýrstardan ótip, halyq emshiligimen aınalysa bastady.
Bermettiń atasy Qulboldy Qabyluly ótken ǵasyrdyń 30-jyldary ashyqqan halyqqa arpanyń, tarynyń masaǵyn úgip beretin dıirmen salǵan. Aǵaıyndarynyń kómegimen dıirmenniń aýyr tasyn qos ógizge tirkep, Úshemshektiń boıyndaǵy óz qolymen qazǵan aryqqa jetkizedi. Qulboldy jasynan aǵash ustasy ári sheber bolyp, zergerlikpen de aınalysqan. Qurylystyń syzbasyn ózi jasap, aýyldastaryn uıymdastyryp, dıirmen turǵyzǵan. Bul jumysqa qyrǵyzdyń ataqty palýany Qojamqul da qatysyp, dáý tasty jalǵyz ózi ornynan jyljytyp, eldi tańǵaldyrypty. Qulboldy tasty pyshaqpen keskendeı tep-tegis etip qashap, dıirmenniń barabanynyń ústine qondyrǵan.
Bul oqıǵany dıirmenniń qurylysy qalaı júrgenin kózimen kórip, ıgiligin alǵash tatqan qarttar bertinge deıin aıtyp otyratyn. Olar Qulboldynyń arýaǵyna únemi alǵys jaýdyratyn. Sondaı kónekózderdiń biri – Asylgúl apaıdyń aıtýyna qaraǵanda 30-jyldardaǵy ashtyq kezinde qazaqtar qyrǵyz jerine de aýǵan. Olar egiste shashylyp qalǵan arpa men bıdaıdyń masaqtaryn terip, Qulboldy turǵyzǵan dıirmenge tartqyzyp, talqan jasap, tamaqqa talǵajaý etipti. Sóıtip, osy bir dıirmen júzdegen adamdy ashtyqtan qutqaryp qalady.
Qulboldy 1936 jyly 73 jasynda ómirden ótedi. Onyń ıgilikti isin balasy Esenjan jalǵastyryp, soǵys jyldarynda da sý dıirmendi toqtatpaı, halyqtyń alǵysyna bólenedi. 1942 jyly dıirmendi jańalap, ónimdiligin arttyryp, maıdanǵa un jiberýdi qolǵa alady. Sol kezdegi Naryn (buryn Tıan-Shan oblysy) oblysynyń basshysy Amanbaı Ataǵanov Esenjannyń eńbegin baǵalap, arnaıy bronmen maıdannan alyp qalady. Sóıtip, dıirmen 1963 jylǵa deıin halyqqa qaltqysyz qyzmet etip, eldiń yrysyn arttyrady. Tipti dıirmen úshin tartylǵan aryqtan el balyq aýlap, qýyryp jep, jan baqqan. Sol balyqtyń dámin tatqandar kúni búginge deıin umytpaı, aıtyp kelgen. Dıirmenniń mańy ashyqqan halyqqa azyq-túliktiń qordasy bolyp, esterinde máńgi qaldy.
Esenjan Besboldy esimdi arýmen shańyraq kóterip, kindiginen alty ul men bir qyz ómirge keldi. Sol jalǵyz qyz biz áńgimelep otyrǵan qazirgi Petropavl qalasynyń turǵyny Bermet jeńgemiz. Ol kisiniń aıtýyna qaraǵanda, Bekbolat degen aǵasy dıirmendi talqandalýdan saqtap, basyna belgi qoıýdy qolǵa alady. Alaıda ol kisi uzamaı qaıtys bolyp, bul isti balasy Nuredın jalǵastyrady. Bıznespen aınalysqan, eti tiri Nuredın de armanyna qol jetkize almaı, osydan eki jyl buryn júrek talmasynan baqıǵa ozypty. Endi mine, qyrǵyz ben qazaqtyń talaı adamyn ashtyqtan aman alyp qalǵan Qulboldy ustanyń dıirmenine belgi ornatýdy Bermet apaı qolǵa alsam deıdi. Sonymen birge ıdeologııalyq máni eskirgen «1 maı» aıylynyń ataýyn halyqtyń alǵysyn alǵan atasynyń atyna berýge usynys jasaǵan.
Osydan birneshe jyl buryn Qojamqul balýannyń Bishkekte turatyn nemeresi dıirmenniń tasyn áketip, balýan atyndaǵy sport saraıynyń aldyna qoıdyrypty. «Dıirmenniń tasyn «halyqqa batyrdyń kótergen tasy» dep tanystyrý maqsatynda jasalypty. Alaıda bul tas sport quraly emes qoı. Kerisinshe halyqty ashtyqtan qutqarǵan qundy jádiger retinde memlekettik mýzeıge qoıylýy kerek emes pe?» deıdi Bermet apa-ıymyz.
Bermet Mustafına Qulboldy dıirmenine qatysty usynystaryn qyrǵyz bıligine jazǵanymen, áli kúnge jaýap joq. Osy iske qol úshin berýdi surap elimizdiń Syrtqy ister mınıstrligine de ótinish joldaǵan. Ol jaqtan «Bul usynysty Qyrǵyzstannyń Qazaqstandaǵy elshiligine jiberdik, jaýapty sol jerden alasyz» degen jaýap kelipti. Sóıtip, másele «uzyn arqan, keń tusaýmen» jaqyn arada sheshiletin túri joq. Al qazaq-qyrǵyzdyń talaı adamyn ashtyqtan qutqarǵan dıirmenniń qasıetti tarıhy, qoldan qazylǵan aryqtyń orny jyl ótken saıyn kómeskilenip barady. Bul másele jalǵyz Bermet Mustafına apaıdy ǵana emes, janashyr jannyń bárin de oılantýy kerek sııaqty.
PETROPAVL