• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Tanym Búgin, 08:30

О́skeleń urpaqtyń ustahanasy

0 ret
kórsetildi

Bilimge qushtar urpaqty baptaýda balalar basylymynyń arqalar júgi zilmaýyr. Kitap betin paraqtap, gazet-jýrnal oqıtyn urpaq tárbıeleý muratyna jetý jolynda baǵytynan aınymaı kele jatqan balalar basylymynyń biri – «Aıgólek» jýrnaly. Birneshe býynnyń aınymas serigine, oı bóliser syrlasyna aınalǵan basylymǵa bıyl 25 jyl toldy.

«Aıgólek» jýrnaly aqyn Qymbat Ábildaqyzynyń basta­ma­sy­men, jeke qarjysymen 2000 jyldyń tamyz aıyn­da jaryqqa shyqty. Osydan shırek ǵasyr buryn otbasynyń bir bólmeli páter alýǵa jınaǵan qarajaty 24 bettik jýrnaldyń qanatqaqty nómirin oqyrmannyń qolyna tıgizýge ǵana jetti. Odan keıin bas redaktordyń kún jortyp, tún qatqan tynymsyz eńbeginiń nátıjesinde demeýshi de tapty. Oqyrman mádenıetin qalyptastyryp, «Aıgólek» jýrnaly oqyrmanynyń sanyn 25 jyldyń ishinde 80 myńǵa jetkizdi. Oqýshy qaýymnyń kóńil kiltin dóp basyp, muraty bıik oqyrmannyń talǵamyna tatıtyn súıekti qadaý-qadaý jobalardy júzege asyrdy. Jýrnalda jarııalanǵan báıge-baıqaý jeńimpazdaryna arnalyp, segiz márte respýblıkalyq festıval ótti. Osy 25 jyldyń bederinde 2025 bala «Aıgólektiń» jas tilshisi, al 1996 bala «Aıgólektiń» jas sýretshisi kýáligin aldy. Ǵasyr shıreginde jýrnaldyń 295 nómiri óz oqyrmanymen qaýyshyp, rýhanı qazyna syılady.

Jýrnaldyń jazylýshylaryn balasynýǵa áste bolmaıdy, olardyń tal­ǵamyna tatymdy dúnıe usyn­ǵan­da ǵana kóńil pernesi ashylady. Muny medet tutqan jýrnaldyń bas redaktory ár betke basylatyn sýretti tek kásibı qylqalam sheber­le­ri­ne ǵana beıneletedi. Anyǵy, bul kúnde «Aıgólektiń» ajaryn ashyp, árin kirgizetin 22 qyl­qalam sheberi – jýrnaldyń turaq­ty avtory.

Byltyr qarasha aıynda qazaq mádenıetiniń maıtalmany, KSRO halyq ártisi, Qazaqstannyń Eńbek Eri Asanáli Áshimov jýrnaldyń 25 jyldyq mereıtoıyna oraı aıtqan lebizin bylaı sabaqtaıdy. «Aıgólek» jýrnaly – Qymbattyń qazaqqa degen zor súıispenshiliginiń jemisi. 2000 jyly menen suhbat alyp, ózi fotoapparatpen fotoǵa túsirip, jýrnalǵa jarııalaǵanda «bul ózindik soqpaǵy bar, minezdi adam, bilimdi maman» dep tanydym. Qarapaıym ǵana adamnyń qıyn kezde balalar jýrnalyn ashyp, jaryqqa shyǵarýy ońaı emes. Sóz joq, júrektiń isi, balaǵa degen mol meıirimmen, janashyrlyqpen, jan aıamas eńbekpen daıyndalatynyna kózimiz jetti. Jýrnaldyń bas redaktoryn bar qazaqtyń balasy jaqsy kóretin sııaqty. Ony jazǵan-syzǵandarynan kórip, adal eńbektiń ádil baǵasyn ózderi berip jatqanyna kóńilim ósip marqaıyp qalamyn», depti Asanáli Áshimuly.

Al M.Áýezov atyndaǵy Áde­bıet jáne óner ınstıtýtynyń bas ǵyly­mı qyzmetkeri, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Gúlzııa Pirálıeva jýrnaldyń eńbegi eren ekenin aıtady. «Balalar baspasózi tek jazbalar, maqalalar tizbesi emes, ol eldiń erteńine jasalyp jat­­­­­­­qan rýhanı muralar mekeni, perishte-perzentterimizdiń pák taza peıil­de­rimen jazylǵan, soǵan laıyq­talyp túzilgen adam­zattyń aqyl-oıy­nyń qaınar kózi de. «Aıgólek» jýrnalyndaǵy tasqa túsken jazýlar – urpaqtan-urpaqqa, ǵasyrdan-ǵasyrǵa jeter jádigerler, adamzattyń kóp ǵasyrlyq mádenıeti, ár ulttyń urpaǵyna qaldyrar murasy. Ana tilin umytqan ur­paq óz halqynyń ótkeninen de, bolashaǵynan da qol úzeri aqıqat. «Tárbıe – tal besikten» de­gen halyq danalyǵyn dáriptegen «Aıgólek» jýrnalynyń búgingi urpaqtyń árbir qadamyna qýa­nyp, sáttilik tilep, úmit artyp, senim­men qaraýy árbir ata-anany qýan­tady», deıdi ǵalym.

Alashtanýshy ǵalym, professor Aıgúl Ismaqova búı deıdi: «Biz jyraýlar men bı sheshen­der­diń sózine bılikti baǵyn­dyrǵan qa­zaq­tyń urpaǵymyz. Alashtyń ǵalymdary Júsipbek Aımaýytuly «Psıhologııa», Maǵjan Jumabaıuly «Pedago­gı­ka» eńbekterinde bylaı dep es­kert­ken: «Balanyń jany men tánine kerek sózder aıtylmaǵan kezde onyń jany tozady. Tánniń ǵana ústemdigi artqan ýaqyt man­nyń eń basty qateri bolady». О́kinishke qaraı, biz osyndaı kezde ómir keship otyrmyz. Men óz balasy men nemeresine qandaı jan azyǵyn bererin bilmeıtin ata-analarǵa nyq senimmen, negizgi kómekshi bola alatyn mazmuny men kórkemdigi úılesken «Aıgólek» jýrnalyn oqýdy usynar edim! Bul jýrnaldy oqyp, qanshama qa­zaq­tyń balalarynyń órkeni ósti. Jýrnalda qazirgi zamanaýı JI-dan bastap, balanyń janyn tár­bıeleýge ne qajet ekeni so­qyr­ǵa taıaq ustatqandaı ap-anyq beri­le­tin jýrnaldy urpaǵyńmen birge oqý kerek».

Eldiń búgini men bolashaǵyna beıjaı qaramaıtyn, ulaǵatty urpaq qamyn oılaıtyn ár ata-ananyń júregine jol taýyp kele jatqan Qymbat Ábildaqyzynyń arqalaǵan amanaty áste jeńil emes. Bizdiń oı da ádebıet synshysy Álııa Bópejanovanyń pikirin qýattaı túsedi. «Oralhan Bókeı­diń: «Uly isterdi úndemeı jú­­rip tyndyrar bolar» deıtini eske túsedi. «Aıgólekteı» jýrnal shırek ǵasyrdan beri úzilissiz, aıdan aıǵa mazmuny máıektenip, jarqyrap, óz ǵaryshyna alǵan balany azamattyqqa deıin jet­kizýiniń basty bir sebebi – bas­shy­lyǵynda osyndaı uly isti sharshadym demeı júrip tyndyratyn tulǵanyń bolýy. Ol «Aıgólektiń» anasy atanǵan, qazaq balalarynyń rýhanı ustazy, qazaqtyń rýhty, qaıratker, ultshyl, elin súıer qyzy, belgili aqyn Qymbat Ábildaqyzy» degen synshynyń alǵaýsyz lebizi laıyqty baǵa dep bilemiz. Qara orman oqyrmany barda jýrnaldyń jasaı bereri haq.