Shetelde suranysqa ıe otandyq bastamalar

Qurysh qalanyń «aqyldy» qondyrǵylary

Qurysh qala búginde óndiristiń jańa tynysyn ashty. Sonyń aıqyn mysaly – zamanaýı tehnologııalyq tártipke negizdelgen «Qazpromalıýmınıı» JShS. Dástúrli metallýrgııanyń qaǵıdala­ryn saqtaı otyryp, sıfrlyq sheshimderdi óndirisine batyl engizgen kásiporyn óńirdiń ındýstrııalyq kelbetin qalyptastyrady.

Zaýyttaǵy óndiris dıametri 127 mıllımetrlik alıýmınıı bıletterden bastalady. Sılındr pishindi metall quımasy aldymen revolverlik peshte 460–480°C-qa deıin qyzdyryla­dy. Bul – metaldy balqytý emes, ony qalyp arqyly ótkizýge ıkemdeý. Bas ın­jener Ivan Polovınkınniń aıtýyn­sha, úderisti qarapaıym et tartqysh qaǵıdasymen túsindirýge bolady: joǵary qysymmen qozǵalǵan shtok metaldy arnaıy matrısa arqyly ıterip shyǵarady. Qandaı qalyp ornatylsa, dál sondaı profıl alynady.

Presten shyqqan sátte temperatýrasy 500 gradýstan asatyn profılder 24 metrge deıin sozylady. Keıin metall ishki kerneýden arylyp, geometrııalyq dáldigi qalpyna keltiriledi. Aıyna 350 tonnaǵa deıin daıyn ónim shyǵara­tyn zaýytta 6060 jáne 6063 markaly qorytpalar paıdalanylady. Bul qospalar tottanýǵa tózimdiligimen ári beriktigimen erekshelenedi.

Kásiporyn ónimderi qurylys ındýs­trııasynda keń suranysqa ıe. Ǵımarat qasbetteri, kóshe jaryqtandyrý júıe­leri, ıntererlik árleý elementteri – bári de Temirtaýdan jóneltiledi. Asta­nadaǵy birqatar nysannyń kons­trýk­tıvtik elementteri osy zaýytta daıyndalǵan. Qazir jergilikti qamtý úlesi 61 paıyzdy quraıdy. Zaýyt dırek­tory Oljas Jambyl aldaǵy ýa­qyt­ta óndiris kólemin ulǵaıtyp, óńir­lik úlesti arttyrýdy maqsat etip otyr.

Sıfrlandyrý zaýytta tek teh­nologııalyq úderisterdi ońtaılan­dyrýmen shektelmeıdi. Munda jasandy ıntellekt óndiristik qaýipsizdiktiń ne­gizgi quralyna aınalǵan. Ekstrý­zııa úde­risi joǵary qysymmen júretindikten qaýip­sizdik máselesi birinshi kezekte. Osy­ǵan baılanysty kásiporynda Compu­ter Vision júıesi engizilip jatyr. Júıe ju­mysshynyń kaskasy, qorǵanys qolǵaby men arnaıy kıiminiń bar-joǵyn avtomatty túrde anyqtaıdy. Qaýipti aımaqqa ruqsatsyz jaqyndaý tirkelse, dybystyq belgi berilip, óndiris jelisi toqtaıdy.

Aldaǵy kezeńde predıktıvti taldaý júıesin iske qosý josparlanyp otyr. Bul jabdyqtyń tozýyn boljap, aqaýdyń aldyn alýǵa múmkindik beredi. Sonyń nátıjesinde óndiristiń toqtap qalý táýekeli azaıyp, tıimdilik artady.

Osylaısha, Temirtaýdaǵy bul zaýyt dástúrli metallýrgııa men ozyq tehnologııanyń úılesimin kórsetedi. Qurysh qalanyń jańa ındýstrııa­lyq bet-beınesi – dál osyndaı jańashyl óndirister arqyly qalyptasyp keledi. 

О́nerkásiptiń «jedel járdemi»

О́ńirdegi «Tranzıt» kompanııa­synyń negizinde qurylǵan «Teleport 3D» búginde otandyq óndiris oryndary úshin shyn mánindegi ónerkásiptiń «jedel járdemine» aınaldy. Sebebi iri zaýyttarda qymbat qondyrǵynyń bir ǵana bólshegi isten shyqsa, tutas jeli toqtap, kásiporyn orasan shyǵynǵa ushyraıdy. Buryn mundaı jaǵdaıda shetelden qosalqy bólshekti aılap kútetin. Al qazir Danııl Roshýpkın jetekshilik etetin ınjenerler toby jasandy ıntellekt pen addıtıvti tehnologııalardy ushtastyryp, máseleni sanaýly kúnniń ishinde sheship beredi.

Kompanııanyń basty artyqshylyǵy – jeke bir bólshekti basyp shyǵarý emes, tolyq ınjenerlik sıkldi ıgerýinde. Tapsyrysty qabyldaýdan bastap, esepteý, sıfrlyq modeldeý jáne óndiriske engizýge deıingi úderis bir ortalyqta júzege asady. Bul rette jasandy ıntellekt ınjenerdiń senimdi serigine aınalǵan.

Kásiporyn ázirlegen arnaıy JI-agent detalǵa túsetin júktemeni, tem­pera­tý­ralyq rejimdi jáne jumys ortasyn birneshe sekýndta saraptaıdy. Eń mańyzdysy – júıe ınternettegi jalpylama derekterge emes, kompanııanyń ishki bazasyndaǵy qatań memlekettik standarttarǵa súıenedi. Sonyń nátıje­sinde esepteý dáldigi 99 paıyzǵa deıin jetip, tapsyrysty óńdeý merzimi úsh ese qysqarǵan.

Seh jumysy keri jobalaý tehnologııasyna negizdelgen. Iаǵnı buzylǵan bólshek joǵary dáldiktegi skaner arqyly zerttelip, onyń sıfrlyq nusqasy jasalady. Injenerler álsiz tustaryn jetildirip, jańartylǵan úlgini óndiriske engizedi. Munda standartty polımerlermen qatar, avıasııa men ǵarysh salasynda qoldanylatyn karbon jáne shyny talshyqty kompo­zısııalyq materıaldar paıdalanylady. Geometrııalyq dáldigi joǵary mundaı bólshekter kúrdeli konveıerler men sorǵy stansalaryndaǵy metall tetikterdi almastyra alady.

Kompanııanyń qyzmet aýqymy da keń. Munaı-gaz jáne taý-ken salasyna arnalǵan iri mehanızmderden bas­tap, turmystyq ettartqyshtyń tisti burandasyna deıin ázirleıdi. BMW avtokólikteriniń sham korpýstary men Halyk Bank bankomattaryna qajetti arnaıy qondyrmalar da osynda jasalady. Búginde kásiporyn elimiz boıynsha 5 myńnan astam seriktespen jumys isteıdi, al sıfrlyq platformany álemdegi 96 eldiń paıdalanýshylary qoldanady. Ásirese amerıkalyq paıdalanýshylar kóp. Olar qoldanýshylar sany jaǵynan tórtinshi orynǵa shyǵýy – otandyq ónimniń jahandyq básekege qabilettiligin aıǵaqtaıdy.

Addıtıvti tehnologııalardyń áleý­mettik mańyzy da aıqyn. Kompa­nııa ótken jyly jaq súıegine jasal­ǵan kúrdeli operasııaǵa qoldaý kórse­­tip, kompıýterlik tomografııa derek­­teri ne­gizinde joǵary dáldiktegi hırýr­­­gııa­lyq shablon daıyndaǵan. Bul dári­gerlerge operasııa barysyn naq­ty jos­par­laýǵa múmkindik berdi. Son­daı-aq me­dı­sına stýdentterine arnalǵan adam mıy­nyń bólshektelgen maketteri ázirlengen.

Protez paıdalanatyn jandar úshin 3D-skanerleý arqyly saý aıaqtyń pishinin qaıtalaıtyn estetıkalyq qaptamalar daıyndalady. Bul temir ózek­ti jasyryp qana qoımaı, tabıǵı kórinis beredi. Tapsyrys berýshiniń qalaýyna qaraı túrli tústi órnekti nusqalar usynylady.

Bar-joǵy 11 ınjenerden quralǵan ujym Qaraǵandydan bastap, álemdik naryqqa jol tartty. Halyqaralyq ISO 9001 sertıfıkatyn ıelenip, Ger­ma­nııanyń DDT kompanııasynyń resmı dıleri atanǵan kásiporyn ónimderiniń el ishindegi qamtý úlesi 80 paıyzǵa jetip otyr.

Qysqasy, eki baǵyt, bir múdde: biri – sıfrlyq ınjenerııa arqyly óndiristiń úzdiksizdigin qamtamasyz etse, ekinshisi – dástúrli metallýrgııany ıntellek­týaldy basqarý júıesimen tolyqtyryp otyr. Osyndaı jobalar otandyq ındýstrııany jańa sapalyq deńgeıge kóteredi.

Qaraǵandy oblysy