Jasandy ıntellektiniń qoldanylý aıasy kúnnen-kúnge keńip keledi. Buryn IT mamandarynyń ǵana quraly bolsa, qazir ony ár azamat qajetinshe paıdalanady. Bul zaman týdyrǵan talap. «Digital Bridge» – 2025 halyqaralyq forýmynda Memleket basshysy osy úrdistiń mán-mańyzyna toqtalǵan edi. Sıfrlyq saýaty joǵary belgili bir top algorıtmderdi paıdalanyp, ózindik oılaý modelin qoǵamǵa qasaqana tańýy yqtımal. Sondyqtan «tehnologııa tańdaýlylarǵa ǵana emes, barshaǵa qyzmet etýge tıis» degen edi. Byltyr ǵana ashylǵan Alem.ai jasandy ıntellekt ortalyǵy osy maqsatta qyzmet etip jatyr.
Bul – mektep oqýshylarynan bas-tap, stýdentter, kásipkerler men ǵalymdar bilim alatyn, zertteý júrgizip, startap jasaıtyn, ozyq tehnologııalardy birlese damytatyn keshendi keńistik. Jobanyń negizgi máni – álemdik úzdik tájirıbelerdi jasandy ıntellekt salasynda damýǵa umtylǵan kez kelgen adamǵa qoljetimdi etý. Nelikten olaı jasalyp jatyr? Jasandy ıntellektiniń ıgiligi sanaýly toptyń qolynda qalsa, qoǵamda jańa sıfrlyq teńsizdik qalyptasady. Al tehnologııa kópshilikke birdeı qoljetimdi bolsa, ár adam ony óz kásibine, kúndelikti tirshiligine beıimdep, ónimdiligin arttyra alady.
«Osy ustanym negizinde ortalyq aldyna birneshe naqty maqsat qoıylǵan. Birinshiden, jasandy ıntellekt salasyndaǵy kadr tapshylyǵyn azaıtý úshin jyl saıyn myń maman daıarlaý josparlanyp otyr. Ekinshiden, jergilikti ınnovasııalyq kompanııalardy qalyptastyrý úshin júz jańa startapty iske qosý kózdelgen. Úshinshiden, ǵylymı baǵytty damytý maqsatynda keminde on zertteý jobasyna qoldaý kórsetiledi. Sonymen qatar 2030 jylǵa qaraı ortalyq jumysyna túrli saladaǵy on myń adamdy tartý josparda bar», dedi «Alem.ai» ortalyǵynyń ókili Aıgúl Daýylbaı.
Osydan jıyrma jyl buryn jasandy ıntellekti munshalyq óris alyp ketedi dep kim oılaǵan? Biraq adamzat qaı kezde de ózdiginen oılanyp, derbes áreket etetin kómekshini ábden armandaǵan. Máselen, Arıstoteldiń «Saıasat» atty traktatynda tehnologııanyń adamzat ıgiligine qyzmet etý kerektigin jazady: «Ágarakı ár qural óz jumysyn ózi atqaryp, buıryq kútpeı-aq qajetti isti oryndasa, toqý stanogynyń shórkeleri ózdiginen júrip, lıranyń ishekteri ózdiginen oınalsa, onda sheberge qyzmetshi de, qojaıynǵa qul da kerek bolmas edi», deıdi. Qaıran, Arıstotel keıingi zamanda ózdiginen toqıtyn Jakkard stanogyn nemese ózdiginen oınaıtyn mehanıkalyq pıanınony kórse boljamynyń qur beker qııal emesine kózi jeter edi. Shyǵarmashylyq jumysty sheber atqaratyn Alem.ai-daǵy jobalardy kórse, tipti tańǵalatyn sııaqty. Bul sózimiz beker emes. Jasandy ıntellekt tek teorııalyq ıdeıa nemese fılosofııalyq paıym deńgeıinde qalyp qoımaı, naqty adamdardyń taǵdyryn, kásibı baǵytyn ózgertip jatyr. Sonyń bir kórinisi – Alem.ai alańynda bilim alyp júrgen jastardyń tájirıbesi.
21 jastaǵy mýzykant Nıkıta Saı shyǵarmashylyq qabiletin tek mýzykamen shektemeı, ony sıfrlyq ortada da synap kórip júrgenin aıtady: «Qazir «Alem.ai» bazasyndaǵy mektepte oqyp júrmin. Munda jastar baǵdarlama ázirlep, mashınalardy adam qııalyn túsinýge úıretedi. Men mýzykamen alty jasymnan beri aınalysamyn. Mektepte, kolledjde oqydym, keıin joǵary oqý ornyna tústim. Biraq ýaqyt óte kele kásibı baǵytymdy sıfrlandyramyn dep sheshtim», deıdi jas ónerpaz.
Nıkıtanyń aıtyp otyrǵany ortalyq janynan ashylǵan «Tomorrow School» mektebi. Bul – elimizdegi jasandy ıntellektige mamandanǵan alǵashqy mektepterdiń biri. Munda dástúrli dáris oqylyp, daıyn aqparat berilmeıdi. Kerisinshe, stýdentter bir-birinen úırenip, naqty tapsyrmalardy birge sheshý arqyly bilim ıgeredi. Bul – álemdik tájirıbede keń taraǵan tásil. Joba Fransııada tanymal pedagog Nıkolıa Sadırak negizin qalaǵan «01Edu» platformasyna súıenip qurylǵan. 2024 jyldyń qazanynda Astana Hub qoldaýymen iske qosylǵan mektep búginde jasandy ıntellektige qyzyqqan kez kelgen adamǵa tegin bilim alýǵa múmkindik berip otyr. Oqý baǵdarlamasy 18 aıǵa sozylady. Osy ýaqyt ishinde qatysýshylar 50-den astam jobany oryndap, 20-dan asa baǵdarlamalaý tilin meńgeredi. Mektep táýlik boıy jumys isteıdi. Sondyqtan árkim ózine yńǵaıly ýaqytta oqyp, bilimdi ómirmen qatar alyp júrýge beıimdeledi. Bul tásil derbes oılaýdy qalyptastyryp, alǵan bilimdi tájirıbede qoldanýǵa úıretedi.
Biraq «Alem.ai» tek bilim berýmen shektelmeı, startaptardy damytýǵa da erekshe mán beretin aıttyq. Munda jańa ıdeıalardy qoldaý, komanda jasaqtaý, ınvestorlar men sarapshylardy tartý baǵytynda júıeli jumys júrgiziledi. Osy maqsatta arnaıy zertteý alańdary ashylyp, tehnologııalyq kompanııalar men ǵylymı toptarǵa óz jobalaryn synaqtan ótkizýge múmkindik qarastyrylǵan. Sonymen qatar ortalyq memlekettik qurylymdarmen «GovAI» baǵdarlamasy aıasynda áriptestik ornatyp, jasandy ıntellektini basqarý júıesine engizý, túrli úderisterdi avtomattandyrý jáne tıimdilikti arttyrý baǵytynda naqty jobalardy júzege asyryp keledi. Mundaı bastamalar elde burynnan qalyptasqan ınnovasııalyq ortaǵa da súıenedi. Búginde Astana Hub aýmaǵynda 1 600-ge jýyq kompanııa tirkelgen, sonyń 150-i jasandy ıntellekt salasynda jumys isteıdi. Keıbir jobalar halyqaralyq deńgeıde tanylyp úlgerdi. Sonyń biri – «Higgsfield AI». Bul platforma beıneni generasııalaý jáne óńdeý baǵytynda jumys istep, 16 mıllıon dollar ınvestısııa tartqan. Google nusqasy boıynsha álemdegi úzdik 25 startaptyń qataryna engen joba búginde 2 mıllıonnan astam qoldanýshy jınaǵan. Al GoDays startapy qyzmetkerlerdiń kúızelis deńgeıin taldaıtyn júıe usynyp, 490 myń dollar ınvestısııa tartqan jáne Ońtústik Koreıadaǵy úzdik IT jobalardyń qatarynan kóringen.
Osynyń bári jasandy ıntellektiniń jaı ǵana tehnologııa emes, naqty ekonomıkalyq, áleýmettik ózgeristerdiń qozǵaýshy kúshine aınalyp kele jatqanyn kórsetedi. Bul jetistikterdiń túp-tórkini – jasandy ıntellekt mamandaryn bir ortalyqqa toptastyryp, olardyń biliktiligin júıeli damytýda jatyr. Salany damytýdyń mundaı úlgisi týraly «EdCrunch Amansultan» platformasynyń negizin qalaýshy Nurlan Qııasov ta erekshe atap ótedi:
«Álemdik tájirıbede de belgili bir zańdylyq qalyptasqan. Innovasııa qarqyndy damýy úshin talanttar bir ortaǵa shoǵyrlanýy kerek. Bizdiń eldiń aýmaǵy keń bolǵandyqtan, daryndy jas-tar men ǵalymdar ár óńirde shashyrańqy ornalasqan, olardyń arasyndaǵy baılanys ta sırek. Qazir ǵylymmen aınalysyp júrgen ortalar bar, biraq olar oqshaý kúıde. Eger Kremnıı ańǵary nemese ǵylymı qalashyqtar sekildi bir jerde toptasyp jumys istese, nátıjesi áldeqaıda tıimdi bolar edi. Sol kezde jańa ınnovasııalyq jobalar týyndaıdy. «Alem.ai» tóńiregine jaqyn kompanııalar kúsh biriktirip, birlesip áreket etse, bul elimizge tyń ınnovasııalyq serpin ákeledi», deıdi Nurlan Qııasov.
Mundaı júıeli jumystar óz kezeginde eldiń zııatkerlik áleýetin arttyryp, jańa býynnyń oılaý kókjıegin keńeıtedi. Eń bastysy, jasandy ıntellekt tek sanaýly toptyń quraly emes, barshaǵa ortaq múmkindikke aınalady. Osy turǵydan alǵanda, «Alem.ai» bastamasy – elimizdiń sıfrlyq bolashaǵyn aıqyndaıtyn mańyzdy qadamdardyń biri.