Yntymaq elimizdiń upaıyn túgendeıdi

  Biz sóz etkeli otyrǵan oblystyq keshendi joǵary sport mektebi – Qazaqstanǵa sporttyq gımnastıkadan eki dúrkin Olımpııa oıyndarynyń altynyn syılaǵan Nellı Kım tálim alǵan mektep. Nellı Kım Shymkentke kelgen saıyn ózin álemdik bıikke kótergen mektebine soqpaı ketpeıdi. Biz jaqynda osy mekteptiń dırektory, Ońtústik sportynda oıyp alardaı óz orny bar, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy Balǵabaı ELShIEVPEN júzdesip, saýaldarymyzǵa jaýap alǵan edik.   – Jarty ǵasyrdan astam tarıhy bar keshendi sport mektebiniń óz atyna laıyq jeńisteri bar, – dedi Balǵabaı Tezekbaıuly bizben áńgime kezinde. – Mektep qabyrǵasynan KSRO, álem jáne Eýropa, Azııa chempıonattary men oıyndarynyń jeńimpazdary shyqty. Iаǵnı, jas urpaq úlgi alatyndaı aǵalar salǵan qasqa jol bar. Áý basta, oblysta tuńǵysh ret «Jastar sport mektebi» bolyp qurylyp, sporttyń 16 túrinen úıirmeler ashqan ortalyq 1975 jyly sporttaǵy jaqsy jetistikterine oraı, «Joǵary sport sheberligi mektebi» bolyp ataýyn da, mazmunyn da ózgertken. Osy mekteptiń túlegi Nellı Kım sporttyq gımnastıkadan 1976 jyly Monreal Olımpıadasynda, 1980 jyly Máskeý Olımpıadasynda altynnan alqa taǵyp, elimizdiń dańqyn shyǵardy. Qazaqstannyń eńbek sińirgen sport sheberi aýyr atlet Andreı Makarov degen shákirtimiz Azııa chempıonattarynda, Azııa oıyndarynda altyn tuǵyrdan kórindi. Eýropanyń eki dúrkin chempıony, KSRO birinshiliginiń jeńimpazy, elimiz táýelsizdik alǵanda Qazaqstan quramasynyń alǵashqy kapıtany, búginde Olımp bıigindegi inilerine asqar taý bolyp ónege kórsetken Nurjan Smanovtyń esimin erekshe aıtýǵa bolady. Qazaqstannyń eńbek sińirgen sport sheberi Olga Dovgýn Sıdneı jáne Afına Olımpıadalaryna qatysty. Afına Olımpıadasynda tórtinshi oryn aldy. Fınlıandııanyń Lahtı qalasynda ótken álem chempıo­natynda álem rekordyn jańartqan. Jeńil atletıkadan Eýropa chempıo­ny, úsh qarǵyp sekirýden álem rekordyn jańartqan Oleg Sakırkın men kóptegen halyqaralyq jarys­tardyń jeńimpazy veloshabandoz Andreı Kashechkın, bokstan «Izgi nıet oıyndarynyń» jeńimpazy, Muhamed Álı atyndaǵy syılyqtyń laýreaty Ersin Jaılaýov – bizdiń mekteptiń túlekteri. Al Muhtarhan Dildábekov pen kórkem gımnastıkadan prıma­myz Álııa Júsipovany búkil alash jurty biledi desek, qate­les­pesek kerek. Elbasymyz Nursul­tan Nazarbaev ta ekeýin ardaq tutty, Sıdneıdegi dańqty jeńisi­nen keıingi qabyldaýda: «Muhtar­han, sen qazaqsha qulashtap urady ekensiń», dese, Afına Olımpıadasynda tóreshilerdiń bura tartýynan tórtinshi oryn alǵan Álııaǵa: «Álııa, sen jasyma, seniń jeńgendigińdi bárimiz kór­dik», dep qaırattandyrǵan. Elba­synyń tapsyrmasyna oraı Álııa Júsipovaǵa jeke kórkem gımnastıka zaly salynyp, elimizdiń talantty gımnasshylary jattyǵyp júr. – Sporttyq baı ǵumyry bar keshendi sport mektebiniń álemge áıgili sańlaqtaryn tárbıelegen bapkerler týraly aıtqanymyz jón bolar. Qansha jerden daryndy, talantty bolǵanyńmen, ustaz aldyn kórmeseń jetistik ózdiginen kelmeıdi. Aýylda alań­s­yz kókpar tartyp júrgen Muh­tar­­hannyń baǵyna Nurǵalı Sa­fıýl­lındeı bapker kezdespegende taǵdyry qalaı óriletini belgi­siz edi ǵoı. Jalpy, bizdegi bapker­lik mektep týraly ne aıtasyz? – Suraqty durys qoıdyńyz. Sporttyń taǵdyr talaıy naq bapkerdiń qolynda. Myna qazaqsha kúres, samboda juptary ajyramaıtyn qos dos, KSRO quramasyna talaı talantty shoǵyrdy daıyndap bergen Dıhanbaı Bıtkózov pen Marat Jahıtov degen qos aǵam bar. Tonnyń ishki baýyndaı aralasamyz. 1970-jyldary Dıhanbaı Bıtkózov qazirgi Qaraǵandy oblysy Jańaarqa aýdanynda «Jas Suńqar» degen sport mektebin ashyp, jas balýandardy daıarlady. Mektep bitirgennen keıin kim aýylda qalady, kim joǵary oqý ornyna túsedi, qaı sportshynyń juldyzy qalaı janary belgisiz. Dıhanbaı Bıtkózov talant­ty shákirtteriniń aldaǵy taǵ­dy­ryn oılap, Jambyldaǵy gıdro­melıoratıvtik ınstıtýtynda jattyqtyrýshy bolyp jumys jasaıtyn dosy Marat Jahıtovqa jiberip otyrdy. Eki jattyq­tyrý­shynyń tálimin kórgen samboshy Qanat Baısholaqov qazaq jastarynan alǵash ret álem chempıony ataǵyn jeńip aldy, Jahıtovtyń qol astynda jattyqqan Talǵat Baısholaqov KSRO quramasyna alty jyl múshe bolyp, Eýropa bıigin baǵyndyrdy. Bul qatarǵa Aıbatyr Mahmudov, Sergeı Volo­býev syndy halyqaralyq dáreje­de­gi sport sheberlerin qosýǵa bolady. – Áńgimeńizdiń qısynyna qaraǵanda, qazanatty jabynyń ishinen jazbaı tanıtyn Tolybaı, Kúreńbaı sııaqty synshy, at­se­ı­is­ter sportta da bar deısiz ǵoı... – Árıne, úsh dúrkin Olımpıada chempıony Bývaısar Saıtıevti alyńyz. Alǵash jattyǵýǵa bir dosymen kelipti. Qasyndaǵy dosy sham­daǵaı, qaıratty, minezdi jigit eken. Bárin jeńe bastaǵan. Sonda bilikti bir jattyqtyrýshy: «Túbi sporttaǵy eń myqty Bývaısar Saıtıev bolady. Qalaı baıqamaısyńdar, aýrasy syrtqa uryp tur ǵoı», degen eken. Dosy oblystan asa almady, al Bývaısar álemdik sportqa esimin altyn árippen jazdy. Nemese óziń aıtqan Muhtarhan Dildábekov. Boksqa 17 jasynda keldi. Bul – ózim úshin degen adam­ǵa bolmasa, óte kesh jas. Jas­óspi­rimder, jastar quramasyn kór­megen, birden eresekterge túsken Muhtarhan aınaldyrǵan bes-alty jyldyń ishinde myqty sportshylardyń túsine de kirmeıtin barlyq jetistikterge jetti. Eń tamashasy, asa aýyr salmaqta Muhtarhannan ózge qazaq balasy ondaı bıikke shyqqan joq. Nurǵalı Safıýllın – óte talantty bapker. Onyń talantty shákirtteriniń biri – Qazaqstan boks quramasynyń bas bapkeri Myrzaǵalı Aıtjanov. Myrzanyń «Álemdegi eń úzdik bapker» ataǵyna AIBA tarapynan ıe bolǵanyn bilesizder. Búginde ekeýi tize qosyp, qazaq boksyn álemge áıgilep júr. Aıtqandaı, Myrzaǵalı Aıtjanov bizdiń mekteptiń shtatynda, ıaǵnı birge jumys jasap jatyrmyz. Meniń aıtqym kelgeni, ári-beri tartpaı, bapkerlik mektepti odan ári jetildirýimiz kerek. Qyzǵanysh emes, ortaq iske qyzyǵýshylyq kerek. Bul rette sport tarıhyn zerttep júrgen ǵalymdarymyz aty shyqqan bapkerlerdiń tájirıbesin ǵylymı negizdep qaǵazǵa túsirse, oqýlyqqa aınaldyrsa, bárimiz úshin eń úlken olja bolar edi. – Sheraǵań aıtqandaı, alpys – tal tús. Tal tús eken dep shalqaıyp jatpaıtynyńyzdy bilemiz. Elge ne paıdam tıdi dep esep beretin ýaqyt. Búginge deıingi jasaǵan jumystaryńyz halyqtyń kóz aldynda, aldaǵy maqsat qandaı? Mansapqa qyzyq­paǵan, adamgershiligi joǵa­ry, dosqa adal, sertine berik, deıdi dos­taryńyz. Bul ómirden kóńilge ne túıdińiz? – Shúkirshilik kerek. Ǵasyrdyń basynda ártúrli náýbetten qyryla-qyryla tyń ıgerý jyldary óz eli, óz jerinde 30 paıyzǵa da jetpeı qalǵan qazaqtyń búgin asyǵy alshysynan túsip tur. Qazaqstanmen qazir dúnıejúzi sanasady. Biz bul bıikke Memleket basshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń arqasynda jettik. Sanymyz ósti, sapamyz kóterildi. О́z elińdi jamandama, jaqsysyn eshqaıdan tappaısyń. Hakim Abaı «adamzattyń bárin súı, baýyrym dep», dedi ǵoı. Birlik, yntymaq kerek. Sonda ǵana qazaqtyń upaıy túgendeledi. Álemdegi eń myqty memleketter sanatyndaǵy AQSh, Reseı jáne Qytaı Prezı­dent­teri Qazaqstandy álemdik deńgeıge kótergen Nazarbaev dep moıyndap otyr. Keshe ózgege bodan bolyp, bosaǵada otyr edik, qazir qazaq balasy alshań basyp tórde júr. Búgingi qazaqqa táýbe kerek. Meniń kóz jetkizgen aqıqatym osy.  

Áńgimelesken

Baqtııar TAIJAN,

«Egemen Qazaqstan». 

Ońtústik Qazaqstan oblysy.