Qazaqstan Konstıtýsııasynyń 15 jyldyq merekesi kúni Ordabasy taýyndaǵy Birlik monýmenti mańynda “Birlik basy – Ordabasy” atty jıyn ótti. Oblystyń barlyq aýdandary men qalalarynan kelgen jurtshylyq ókilderi alǵash 1726 jylǵy kóktemde osynda bolǵan Birlik basqosýynyń bederlerin beıneleıtin teatrlandyrylǵan kórinisti tamashalady.
Odan soń oblys ákimi Asqar Myrzahmetov sóz aldy. Elimizdiń búgingi jetken bıikteri kóz aldymyzda. Elbasymyzdyń bastaýymen Otanymyz jańa asýlarǵa umtylýda. Osy oraıda Ulystyń uıytqysy atanǵan Ońtústik Qazaqstan oblysy óz úlesin eseleı túsýge tıis. Áleýmettik-ekonomıkalyq salalardaǵy tabystarǵa naqtyly mysaldar keltirgen oblys basshysy rýhanııat jónindegi umtylystarǵa da jan-jaqty toqtaldy. Solardyń bári – beıbitshilik pen turaqtylyqtyń, birligimiz ben yntymaǵymyzdyń nátıjeleri. Birlik pen yntymaq – qazaqtardyń, barsha qazaqstandyqtardyń qasterli týy, kózdiń qarashyǵyndaı saqtaıtyn qasıetti qazynamyz. Uly babalar amanaty da sol birlik pen yntymaq. Keshegi Ordabasy muraty da, búgingi Qazaq eliniń urany da – sol kıeli qaǵıdalar.
Sońǵy kezderi Ońtústikte ońdy, ulaǵatty ister, keleshegimizdi kemeldendirer aıshyqty naqyshtar kóbeıdi. Túrkistanda Ahmet Iаsaýıdiń danalyq sózderi tastarǵa oımyshtalyp jazyldy. Shymkentte “Hakim Abaı mýzeıi” ashyldy. Oblys ortalyǵyndaǵy Ordabasy alańynda Táýelsizdik monýmenti, Abaı saıabaǵynda “Dańq” memorıal-kesheni paıda boldy. Kúni keshe ǵana “Shámshi álemi” shattyq ánin áýeletti.
О́kinishke qaraı, bir qaryn maıdy bir qumalaq shiritetini belgili. Oblys ákimi óz sózinde ótkir syn aıtýǵa májbúrlendi. Táýelsizdik monýmentindegi jazýlardyń áripteri urlanyp, “Dańq” memorıal-keshenindegi juldyz julynyp alynǵan. Eskertkishterdiń áldebir tustaryn talqandap ketý, mármárlaryn búldirý sııaqty basqa da buzaqylyqtar jasalyp júr. Keıbir jerlerde domalaq aryz, ósek-aıań taratý, syrttaı ǵaıbattaý, bólip-jarýǵa ıyq berýshilik beleń alatyn jaǵdaılar joq emes. Ondaı-ondaı qubylýlar onomastıka máselesinen de kóbirek kórinýde. “Atamnyń atyn – aýylǵa, kókemniń atyn – kóshege” deıtin áreketter údeı túsken aýdandar bar. Jergilikti “qaıratkerlerdiń” aty-jónderi orynsyz tyqpalanady. О́z atalary men kókeleriniń esimderin kóshelerde ǵana emes, meshitterdiń mańdaılarynda da “máńgilik” etpekke tyrashtanatyn faktiler azaıar emes.
Byltyrǵy Naýryz meıramy kúni Túrkistanda, bıylǵy Naýryzda Qazyǵurtta ótken “Yrys aldy – yntymaq” basqosýlarynda basalqaly baıyptaýlar aıtylyp, kóptegen utyrly usynystar ortaǵa salynǵan edi. Ras, olardyń ájepteýir áseri bar. Alaıda, kóp nárseler sóz júzinde qalyp keledi. Jergilikti ákimder men ákimdikter, máslıhattar, tolyp jatqan atqarýshy jáne ókiletti organdar, túrli bilim jáne mádenıet mekemeleri, qoǵamdyq uıymdar, ardager aǵalar men ardager apalar tarapynan belsendilik tómen. Jas óskinder tárbıesinde jiberilip jatqan kemshilikter, olqylyqtar men opynystar, ókinishter basym. Jergilikti jerde shyǵatyn BAQ-tardyń birqatary taǵylymǵa, tárbıege, rýhanııatqa shynaıy qyzmet etýdiń ornyna topshyldyq, jikshildik jaǵyn, ósek-aıań órbitýge áýesteý.
Ordabasy bıiginde oı qozǵap, pikir bólisken kentaýlyq qajy Raqym Balabıev ımandylyq ıirimderi haqynda áńgimelese, belgili kásipker Erjan Quralov 1993 jylǵy uly toıdan jáne 1997 jyly Birlik monýmenti ornatylǵannan keıin Ordabasy taýynyń, “Qazaq rýhynyń qaǵbasy” atanǵan kıeli tórdiń múlde umyt qalǵanyna ókinish bildirdi. “Ordabasy ottary” gazetiniń bas redaktory Narmahan Begalyuly Ordabasyda saq dáýirindegi babalardyń asyl súıekteri jatqanyn, urpaqtardyń tarıhı tanymdaryn tereńdete túspek jolda júıeli tirlikter qajettigin qozǵady. Arys ózeniniń boıyndaǵy “Aýyl” kesheninde oblys ákimi bergen aýyzasharda da osynaý oı-pikirler jalǵasa tústi.
“Syn túzelmeı, min túzelmeıdini” qazaq beker aıtpaǵan. Osy jolǵy Ordabasy basqosýynda synnyń kóbirek mánistelýinde mán bar. “Tek sen jaqsy, men jaqsymen” istiń bite bermestigi belgili. “Egemen Qazaqstan” gazeti bıylǵy 14 sáýirdegi nómirinde “Ordabasyny oılanaıyqshy” degen janaıqaı maqala jarııalap, Ordabasynyń ozyńqy emes, tozyńqy tartyp bara jatqanyn, respýblıkalyq tıisti oryndardyń, oblys pen qalanyń, aýdandardyń tarapynan tarańdyq tanytylyp, sarańdyq kórsetilip kele jatqanyn, jer-jerde talasa-tarmasa ornatylyp qoıylǵan rýlyq, taıpalyq tuǵyrlarǵa jıi-jıi jınalyp, ulysymyzdyń, ultymyzdyń uly ustyny – Ordabasyny umyt qaldyryp júrgenimizdi jazǵan edi.
Ońtústikqazaqstandyqtar oılanyp, Ordabasy basqosýyn ótkizdi. Usynystar jasaldy. Uzaǵynan súıindirgeı. Baıandy bolǵaı. Sózden is týyndaǵaı. Kelesi, 2011 jyly qazaq ultynyń, qazaq eliniń, qazaq jeriniń taǵdyry sheshilgen Ordabasydaǵy Birlik basqosýyna 285 jyl tolady. Ordabasy murattaryn júzege asyrǵan Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵy atap ótiledi.
Marhabat BAIǴUT, Ońtústik Qazaqstan oblysy.
Sýretterdi túsirgen Talǵat SADYQULY.