“Kadr men qadirdiń arasyndaǵy ólshem”

Jazylǵan jaıdyń jańǵyryǵy

(“Egemen Qazaqstan” 2010, 25 tamyz)­ “Egemen Qazaqstan” gazetinde 25 tamyzda tilshi B.Taıjannyń “Kadr men qadirdiń arasyndaǵy ólshem” atty maqalasy jaryq kórdi. Bizder, Qyzylorda oblysynyń bir top ardagerleri, ol maqalamen tanys­qannan keıin, óz oıymyzdy jetkizýdi jón kórdik. Osy tolǵandyratyn taqyrypqa negiz oıly aqsaqaldyń gazet qosynyna te­le­fon shalyp: “Shymkenttiń ajaryn kir­gi­zip otyrǵan, kóp tirliktiń basyn qaıyr­ǵan oblys basshysy A.Myrzah­me­tovtiń sońǵy kezderi kadr aýystyrýdy jıiletip, keı­bir isker jigitterge qııanat bolyp jat­qan joq pa?” degen suraǵy bolǵan eken. О́negeli ómir qashanda ómirsheń. El jaqsy men jaısańdy qalyń toptan jańylmaı tanyp, eńbeginiń ádil baǵasyn berip otyrady. Deńgeıi bıik, dárejesi dara azamattaryn zamandas­tary keıingi urpaqqa árdaıym ulaǵat tutady. О́ıtkeni, halyqtyń aıryqsha yqylasyn ıelengen aıdyny tunyq aza­mattyń tuǵyry qashanda berik, eńsesi qashanda bıik bolmaq. Kadrlar turaqtanbaı qoǵamda eko­nomıkalyq jáne áleýmettik turaqtaný bolmaıdy. Qazirgi tańda kadr saıasatyn júrgizýge Elbasymyzdyń ózi úlken mán berip otyr. Kadr irikteý, ornalastyrý jáne tárbıeleý máselelerin júıelen­di­rý qajet. Onyń ústine tájirıbeli kadr­larmen qatar jas, jigerli, naryqqa beıimdelgen kadrlar arasynda úıle­simdilik saıasatyn júrgizgen jón. Eger bilim men teorııany tez arada úı­renýge bolatyndyǵyn, al praktıka­lyq tájirıbe ondaǵan jyldar boıy jınalatyndyǵyn jáne onyń ishinde uıymdastyrýshylyq qabilet júzdegen kadrlardyń arasynda sanaýlysynda ǵana kezdesetinin eskersek, joǵary mem­lekettik qyzmetterge tartý úshin kadr­lardy iriktegende tómennen joǵa­ry qyzmetterdi basynan ótkergen, taý­qymetin kórip, qyr-syryn meńgergen­derdiń ishinen tańdap, úlken mekemeler men kásiporyndardyń, basqarmalar­dyń, aýdandar men oblystardyń bas­qarý júıesin senip tapsyrsa, barynsha az qatelesken bolar edi. Elbasynyń tarapynan eskertýler bol­ǵanymen, óz komandasyn jasaqtaý, nebir tájirıbeli, ónegeli, isker kadr­lardyń retsiz, jónsiz bosatylýy, aýys­tyrylýy azaımaı keledi. Eger ornyna barǵan kadrlardyń iskerligi joǵary bolyp jatsa, sóz joq, al eki sózdiń basyn quraı almaı, ózderiniń qosary az, joǵarynyń bergen tapsyrmalaryna ǵana bas shulǵyp otyrǵandarynyń jıi kezdesetini, artynda qoldaýshysy bar­lar­dyń ǵana aýyspaı, ıá deńgeıles qyz­metke aýysý nemese qyzmetteri jo­ǵarylaıtyndary da joq emes. “Kadr bárin sheshedi” degen temir­deı tegeýrindi qaǵıda eshýaqytta da má­nin joımaq emes. Qazirgi Qazaqstannyń qalyptasýyna jasampazdyq jumys jasalyp jatqan kezeńde bizdi tek joqtan bar jasaıtyn talantty, bilikti (jerdiń kógin kókteıtindeı), qabiletti, qasıetti jáne jany da, ary da taza kadrlar ǵana ilgerilete alady. Olar je­ke basynyń júris-turysy, sózi, tur­mysy, jumys isteý mádenıetimen, izde­nýimen, jańashyldyǵymen jurtqa ónege bolyp, eshbir oqshaýlanbaı, óz hal­qymen birge kúlip, birge qınalýy tıis. Táýelsiz memleketimizdi órkenıetti elge aınaldyrý jolyndaǵy qajyrly iste ejelgi jurt – qazaq halqyna, onyń kózi ashyq, kókiregi oıaý aza­mat­taryna zor tarıhı jaýapkershilik júk­telip otyr. Tilshi B.Taıjan qoǵamda oryn alyp otyrǵan kadr máselesindegi jetistikter men olqylyqtardy kókeıge qonymdy dóp basyp kórsetken. Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy ıgi isterdiń negizgi uıytqysy, ózegi bo­lyp júrgen birqatar aýdan ákimderine laıyqty baǵa berilgen. Ásirese, I.Ábi­shev, S.Ábdiqulov, B.Syzdyqov týraly bildirgen lebizderi bizge qatty unady. “Jaqsy lebiz jan semirter” degen danalyqqa den qoıyp, árbir salada atqarylǵan aq ta adal isti der kezinde el, halyq aldynda ornymen baǵalap, osyǵan oraı qoshemet-qurmet jasalýy ádilettilik bolmaq. Sonymen qatar, tilshi keıbir bas­shy­larǵa syn kózben qarap, oı eleginen ótkizgen. Bizdiń Qyzylorda oblysy – Oń­tústik Qazaqstan oblysymen shekara­las, qoıy qoralas, qatar jatqan, kadr­lary óte tanys, problemalary uqsas oblys. Sondyqtan da atalǵan maqa­la­men tanysa otyryp, azdy-kópti ómirdiń ashy-tushysyn kórgenimiz bar, óz pikir­lerimizdi bildirýdi jón kórdik. Ádil sheshimge eshkimniń renishi bola bermeıdi, al kadrǵa retsiz, ádiletsiz, qııa­natpen atyna, abyroıyna nuqsan keltirilse, eldiń arasynda zábirlengen emes, zábir bergen basshynyń aty aı­ty­lyp júredi. Ondaı oblys basshy­­lary da bolǵan. Basshyǵa parasattylyq, kemeńgerlik belgisi – kishipeıildilik, keńdik, sa­byrlylyq, aqylmen basqarý jarasady. Laıym basshylarymyz soǵan laıyq bolǵaı. S.Shaýhamanov, Qyzylorda oblystyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy; J.Sharıpov, Qyzylorda oblystyq máslıhatynyń depýtaty, oblystyq máslıhattyń baqylaý komıssııasynyń tóraǵasy; T.Mahanov, Qyzylorda oblysynyń qurmetti azamaty, burynǵy KSRO Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty; J.Sarbalaqov, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, ardager; J.Bodyqbaev, buryn birneshe aýdan basshysy bolǵan ardager. * * * Belgili jýrnalıst Baqtııar Taıjannyń “Kadr men qadirdiń arasyndaǵy ólshem” atty maqalasynda kadr tárbıeleý men tańdaýda oryn alǵan keıbir kemshilikter jaıly óte oryndy jazylǵan. Sonyń ishinde Sozaq aýdanynyń ákimi týraly bildirilgen pikir óte oryndy dep bilemiz. Sozaqbaı Ábdiqulovtyń kóp jyldardan beri, onyń ishinde sońǵy on jyldan astam merzimde aýdanymyzdyń ákimi retinde eldiń ekonomıkasy men áleýmettik jaǵdaıyn kó­te­rý­ge sińirgen eńbegin Sozaq eli jaqsy biledi jáne oń baǵalaıdy. Kadrdyń eńbegin baǵa­la­maı, qyzmetke kadrdy suranys nemese tap­syr­ma boıynsha taǵaıyndaý múlde qate saıasat dep esepteımiz. Sonyń saldary qoǵamnyń damý baǵytyna zııanyn tıgizetini sózsiz. Sondyqtan da kadr máselesin joǵary deńgeıdegi basshy­lardyń asa jaýapker­shilikpen qarap, halyqtyq pikirlerdi eskere otyryp sheshkeni jón. Qazaqstan Respýblıkasy táýelsizdik alǵan­nan beri jan-jaqty damyp, ekonomıkalyq-áleýmettik ósý baǵytynda eleýli jetistikterge jetip, halyqaralyq bedeli arta túskeni búkil álemge aıqyn. Árıne, bul Elbasynyń júrgizip otyrǵan parasatty saıası baǵytynyń, búkil respýblıkany mekendeıtin barlyq ult ókil­deriniń yntymaǵy men birlesken jumysynyń nátıjesi. Alaıda sońǵy kezde osy jetistikterdi asyra baǵalaýǵa tyrysý, toqmeıilsý, basshyny kóriner kózge tym asyra maqtaý, joǵaryǵa kóriný úshin tolyq negizdelmegen aqparattar berý, zańsyz jáne bitpegen qurylystardy bitti dep jarııalaý sııaqty faktiler jıi kórinis bere bastady. Taǵy bir kópshiliktiń kóńiline tiken bolyp qadalatyn másele – ol sybaılas jemqorlyq, jeń ushynan jalǵasý, paraqorlyqtyń sheneýnikter tarapynan jıi oryn ala bastaýy. Mine, osylardy oılana kele sana tárbıe­­shisi bolyp sanalatyn baspasózde, onyń ishinde bizdiń aqparat quralymyzdyń biregeıi “Egemen Qazaqstan” gazetiniń betterinde joǵaryda aıtqanymyzdaı tolǵandyrar taqyryptardyń jıi basylyp otyrýyn qalaımyz. Taralymy joǵary, qoǵamnyń ómirinde alatyn orny óte zor bas basylymda aldaǵy kezde jetistiktermen qatar kemshilikterdi tereń taldap, batyl da tıimdi maqalalar jarııalanady dep senemiz. Gazette búkpesiz oılardyń berilgeni lázim. Bizdiń osy pikirimizdiń de basylýyn suranamyz. Qasymjan О́MIRULY, jýrnalıst. Amanbek MUSABEKULY, eńbek ardageri. Ońtústik Qazaqstan oblysy, Sozaq aýdany, Sholaqqorǵan kenti. * * * Redaksııadan: Eki hattyń avtorlary menshikti tilshi maqalasyndaǵy kókeıge qonymdy oılarǵa qoldaý bildirgen eken. Rasynda da, burynǵy keńes kezeńinde kadrlarmen jumys, olardy irikteý, tárbıeleý jóninde ońdy tájirıbe jınaqtalǵany talas týdyrmaıdy. Ol tusta bólimshe nemese ujymshar basqaryp kórmegen adamnyń keńshar dırektory bola qalýy, keńshar deńgeıiniń mektebinen ótpegen adamnyń aýdandy basqara qalýy, sondaı-aq aýdanda, qalada ózin tanytpaǵan kisiniń oblysta laýazymdy tulǵaǵa qol jetkize salýy qıyn, tipti múmkin de emes bolatyn. Ár nárseniń óz joly, óz jóni bar edi. Sonymen qatar, qazirgi zamannyń júrdektigin, naryq zańdylyqtaryn, menedjment syrlaryn jas mamandar tez qaǵyp alatynyn da eskergen jón. Jas kadrlardyń aıaq astynan joǵarylap jatatyn jaılarynyń talaıy ózin ózi aqtaǵanyn kórip te kelemiz. Teginde, bar másele, oryssha aıtqanda, “zolotaıa seredınada”, ıaǵnı bilim men tájirıbeniń altyn aralyǵyn tabýda bolsa kerek. Tilshi maqalasy da osy maqsatpen jarııalanǵan, onda oblys basshysynyń kóp tirliktiń basyn qaıyryp otyrǵany da aıtylǵan. Sonymen birge, oblys, qala, aýdan ákimderi jaýapty qyzmetke taǵaı­yndalǵanda olarǵa sol óńirdegi kadr máselesi de senip tapsyrylatynyn eskermeýge bolmaıdy. Munyń ózi ákim quziretine tolyq jatatyn másele. Maqaladaǵy jekelegen kadr aýystyrýlarǵa qatysty tilekterge jumystyń jaqsara túsýine oraı aıtylǵan usynys, janashyrlyq dep qaraǵan oryndy.