Maqsat – teńgege senimdi nyǵaıtý

Daǵdarysqa qarsy keshendi is-sharalardy júzege asyrý máselesi Elbasy Joldaýynyń barlyq baǵyttarynan kórinis tapqan. Bul oraıda ásirese daǵdarysqa qarsy is-áreketter men qurylymdyq jańǵyrýlardyń bes baǵyty belgilengen tórtinshi taraýdyń orny erekshe. Munda eń birinshiden, elimizdegi qarjy sektoryn turaqtandyrýǵa basa nazar aýdarylǵan. Ony júzege asyrýda Ulttyq bankke jáne onyń oblystardaǵy fılıaldaryna júktelgen jaýapkershilik joǵary. Ulttyq banktiń Batys Qazaqstan oblystyq fılıalynyń dırektory Ǵalııa SATYBALDINAMEN áńgime osyndaı baǵytta órbidi. – Ǵalııa Kamshatqyzy, Mem­leket bas­­shysy bıylǵy Jol­daýynda respýb­lı­ka­daǵy aqsha-nesıe saıasatyna baılanysty bu­ǵan deıin qordalanyp qal­ǵan máselelerdi jan-jaqty ári te­reń túr­de saralap berdi. Mun­daǵy bas­ty maqsat baǵanyń turaq­ty­ly­ǵyn qamtamasyz etý ekeni bel­gili. Buǵan ne deısiz? – Árıne jyl saıyn tereńdep, qanatyn keńge jaıyp kele jatqan naryqtyq ekonomıka jaǵdaıynda baǵany únemi turaqty ustap turý ońaı is emes. Sondyqtan da daǵdarysqa qarsy qurǵan josparymyzdyń tini berik, súıegi myqty bolǵany jón. Álemniń kez kelgen elinde joǵary-tómendi ınflıasııa deńgeıi bolmaı turmaıdy. Bul – qalypty qu­bylys. Mundaı jaǵdaıdaǵy basty mindet – onyń deńgeıin barynsha tómendetý. О́zińiz aıtqandaı, baǵany qalypty ustaýdyń basty bir joly da osy. Búgingi kúni Ulttyq bank Joldaýda qoıylǵan talaptarǵa sáıkes elimizdegi ınflıasııa deńgeıin qazirgi 6-8 paıyzdan orta merzimdi ýaqytta 4 paıyzǵa deıin tómendetý joldaryn qarastyryp otyr. Ulttyq bank júıesindegi árip­testerimizdiń boıynan osyndaı qa­sıetter tabylady dep senemin. Bu­ǵan qol jetkizý úshin birinshi kezek­te ekonomıkalyq reformalar men aqsha-nesıe saıasatyn bir-biri­men úılestire jáne ózara baılanys­­tyra júrgizgenniń tıimdiligi mol de­mek­pin. Osy oraıda túpki maq­sat – nesıe men ınvestısııalyq bel­sen­dilikti jáne aqsha men qarjy turaq­tylyǵyn kóterýge baǵyttalýy tıis. Tu­tastaı alǵanda, qarjy sektoryn saýyq­tyrý máselesine keshendi kóz­qa­ras qajet dep sanaımyz. Sonyń biri osy júıeni salyqtyq qoldaý ele­mentterimen tolyqtyrý bolyp taby­lady desem, qatelespeıtin shyǵarmyn. – Respýblıka Prezıdenti Qa­zaq­stan halqyna Joldaýyna Ult­tyq bank ekinshi deńgeıdegi bank­ter­degi jumys istemeıtin nesıeler boıynsha stress-testileý júrgizýi qajettigin alǵa tartty. Osyǵan qatysty ne aıtar edińiz? – Buǵan deıingi tájirıbe ekinshi deńgeıdegi bankterdiń bári birdeı el men turǵyndar úshin tıimdi túrde qyzmet ete bermeıtinin kórsetip otyr. Endeshe bulardan ne úmit, ne qaıyr. Stress- testileý júrgizýdiń qajettiligi de osynda. Eń bastysy, mundaı tabandy is-sharalar bank sektoryndaǵy turaqtylyqty ornyqtyrýǵa yqpal jasaı alady. Ári ekinshi deńgeıdegi bankterdiń yqtımal shyǵyndarynyń aýqymyn aıqyndaýǵa septigin tıgizedi. Taǵy bir aıtaıyn degenim, elge nesıe berý­men aınalysatyn bankter bú­gingi talaptarǵa jáne Jol­daý­da qoıylǵan mindetterge sáıkes kapı­tal­dan­dy­rýdyń qajetti kólemin alýy kerek. Kóp jaǵdaılarda bulaı bola ber­meıdi. Sondyqtan da belgilen­gen halyqaralyq standarttarǵa sáıkes­tilik te ornyǵa qoımaıdy. Qysqasy, stress-testileýge qatysty sharalar otan­dyq bankterdiń básekege qabi­let­tiligin kótere alady. Qazaqstan Dúnıe­júzilik saýda uıymyna múshe bolyp kirip, Eýrazııalyq ekono­mı­ka­lyq odaq sheńberinde is-qımyl tanytyp otyrǵan jaǵdaıda bul óte qajetti shara. – Ulttyq valıýtaǵa degen se­nim­di ny­ǵaı­týǵa qol jetkizý qajet­tiligi de Jol­­daý­da taıǵa tańba bas­qandaı aıqyn kór­setilgen. Onyń bas­ty joldarynyń biri otan­das­tarymyzdyń dollarǵa ıek arta be­rýinen arylýy bolyp otyr. Bank salasy jetekshileriniń biri re­tinde bul máselede sizdi tolǵan­dyratyn jaıttar qandaı? – Birinshiden, meni Memleket bas­shysynyń tól valıýtamyz – teńgege qa­tysty aıtqan tujyrymdary tolqyt­qanyn aıtqym keledi. Bizdiń bárimiz de ulttyq valıýtamyz – teńgege senýimiz qajet dep atap kórsetti Prezıdent. Sondaı-aq, Nursultan Ábishuly Joldaý mátinin tek qaǵazdan oqyp qana bermeı, arasynda teńgeni árbir qazaqstandyq baǵalaýy men qadirleýi kerektigin aýyzeki tilde de aıtyp berip otyrdy. Budan meniń túsingenim men kóńilge túıgenim tómendegideı. Barsha qazaqstandyqtar teńgemen ómir súrip, teńgemen saýda jasaýǵa daǵdylanýǵa tıis. О́zderińiz oılap kó­rińizdershi, biz kúndelikti tutynatyn nanymyz ben maıymyzdy jáne shu­jyqty teńgege satyp alamyz ǵoı. Tipti, kıimdi de. Aqshany teńge depo­zıti túrinde saqtaǵan tıimdi. О́ıt­keni, elimizde onyń paıyzdyq mól­sheri dollar depozıtimen salys­tyr­ǵanda áldeqaıda tómen. Bul – dol­lar­syzdandyrýdyń qajet­ti kóri­nis­te­riniń biri. Búgin be, erteń be, túbi otandyq bankter osyndaı qa­damǵa keledi. Qane, biz bárimiz búgin teńgege senýge jáne teń­gemen ómir súrýge taǵy bir qadam ja­sap kó­reıik­shi. Tek sonda ǵana dol­lar­ǵa alań­damaı kóńilimiz ornyǵyp, ózimizge jáne elimizge bir paıdamyzdy tıgize alamyz. Teńgeniń rólin kóterý úshin tu­tastaı shoqtyǵy bıik sharalar ke­shenin iske asyrýymyz kerek. Munyń ózi tek bir ǵana ekonomıkalyq ynta­landyrý túrinde qala almaı­dy. So­nymen birge, Elbasy aıtqandaı, kún saıynǵy daǵdymyz teńgemen saýda jasaýǵa beıimdelgeni ári ıkem­delgeni jón. Bul úshin eli­mizde aktıvterdiń barlyq túrle­ri men saýda-sattyq isindegi qarym- qatynastar ulttyq valıýtany qoldaný arqyly júrgizilýi kerek. – Aýrý qalsa da ádet qalmaıdy degendeı, turǵyndardyń kóptegen bóligi buǵan deıingi jyldarda óz depozıtterin dollarmen salýǵa áýestenip kelgeni jasyryn emes. Al búgingi kórinis qandaı? Budan arylyp boldyq pa? Azamattar arasynda depozıttiń teńgelik salymyna umtylys baıqala ma? Osy­ǵan Ulttyq bank fılıa­lyn­daǵy derekter arqyly naqty jaýap bere alasyz ba? – Nege naqty jaýap bere almaımyn, ábden berýge bolady. Áıtpese, biz munda dırektor bolyp nesine otyrmyz. Bul rette eń aldymen, 2015 jylǵy 1 qarashaǵa deıingi kórinis boıynsha óńirde jeke tulǵalar depozıtiniń jalpy somasy 1 mıllıard 105 mıllıon teńge kóleminde ekenin aıtqan oryndy. Munyń ishinde ulttyq valıýtadaǵy depozıtterdiń úlesi 35 paıyz bolsa, dollarly depozıttik salymdar 65 paıyz. О́zińiz kórip turǵandaı, kórsetilgen derekterde dollar depozıti ázirshe joǵary. Alaıda qazirgi kúni bul kórinis ájeptáýir ózgerdi. Mysaly, oblysta nesıeler qazan aıynda túgelge jýyq tek tól teńgemizben tólendi. Sondaı-aq, shetel valıýtasynyń qolma-qol rynoktarynda AQSh dollaryn satý kólemi ájeptáýir tómendedi. Osyǵan bir mysal. Bıylǵy qyrkúıekte oblys turǵyndary arqyly 22,6 mıllıon AQSh dollary satylyp alynsa, kelesi qazan aıynda bul kórsetkish 16,5 mıllıon AQSh dollaryna deıin tómendegen. Kórsetilgen derekter shetel valıýtasyna suranystyń birtindep azaıyp kele jatqanyn aıǵaqtaıdy. Ekinshiden, bul teńgege degen senimniń ósip kele jatqanyn bildiredi. Bul bir kúnniń isi emes. Osylaısha teńgege degen senimdi tolyqtaı ornyqtyryp, tutastaı ekonomıkadaǵy dollarsyzdandyrý deńgeıin tómendetýge bolatyny anyq. – Ǵalııa Kamshatqyzy, Prezı­dent Joldaýynda Biryńǵaı jı­naq­taýshy zeınetaqy jáne Prob­le­ma­ly nesıeler qorlaryn, onyń bas­qa da qarjy ınstıtýttaryn Ulttyq banktiń baqy­laýynan shyǵarý kerektigi aıtyldy. Bank qyzmetkeri retinde osy máselege qa­tysty aıtar oıyńyz qandaı? – Múmkin bul úshin elimizdegi bank júıeleri boıynsha buǵan deıin qabyldanǵan zańnamalyq aktilerge ózgerister engizý qajet bolatyn shyǵar. Iá, Prezıdent atap kórsetkendeı, Ulttyq bankte ınstıtýttyq kemshilikter oryn alǵanyna osy salanyń ókili retinde bárimiz de qynjylamyz. Endigi maqsat osy kemshilikterdi joıý bolmaq. Bul úshin birinshi kezekte atalǵan ınstıtýttardyń qyzmetine senimdi negiz ben irgetas qalaý qajettiligi kórinedi. Osy arqyly keleshekte buǵan deıingi ústirttikter men kemshilikterdi joıýǵa bolady ǵoı dep oılaımyn. Osy oraıda alǵa qoıylǵan mindetti iske asyrý úshin zeınetaqy aktıvterin ınvestısııa­laý baǵyttary boıynsha Ulttyq bank ázirlep jatqan strategııalyq baǵyttaǵy usynystardan kúterimiz kóp. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan». Batys Qazaqstan oblysy.