Maqsat sabaqtastyǵy

Elbasynyń kez kelgen shyǵarmashylyq eńbegi júrekke jalyn qosyp, keýdeni silkiniske túsiretini bar. Nursultan Ábishulynyń «Ult Jospary – qazaqstandyq armanǵa bas­taıtyn jol» atty maqalasy dál sondaı. Onyń ústine, bul eńbektiń jyl basynda jarııalanýynyń mańyzy erekshe. О́ıtkeni, jyl basy jańa maqsattardyń, jaqsy nıetterdiń qaınaryndaı qýat tógedi. Táýelsiz eldiń maqsattary da bıik. Buǵan jetý áste ońaı bolmaǵan. Sondyqtan, Elbasynyń árqaısymyzǵa oı salyp, maqsat pen armandy ushtastyra aıtýy sol maqsattyń qanshalyqty mańyzdy ekendigin aıqyndaıdy. Biz arman jetegindegi halyqpyz. Ol eshqashan úzilip kórmegen. Maqalada armannyń memlekettik turǵydaǵy mereıine, onyń jalqy bolmaıtyndyǵyna ashyq sıpattama berilgen. Biz Prezıdenttiń «Ata-­babalarymyzdyń kóptegen urpaqtary úshin Qazaqstannyń Táýel­sizdigi asyl arman bolyp kel­di. Biz olardyń azat jáne táýelsiz Otandy ańsaǵan kóp ǵasyrlyq qııal­daryn is júzine asyrdyq. Biz, qa­zirgi qazaqstandyqtar úshin Táýel­sizdik kópetnosty qoǵamy­myzdyń naqty joǵary ómirlik qundylyǵyna aınaldy. Biz osydan bar-joǵy shırek ǵasyr buryn ǵana barlyq aqyl-oıymyz ben júregimizdi baýrap alǵan kóptegen oı-nıetterimizge qol jetkizdik», – degen jarasty tujyrymyna jarysa qol soǵamyz. Elbasy aıtqandaı, «ár urpaq­tyń óz armany bar, olarda tek jeke jáne otbasylyq ıgilikterge ǵana umtylys kórinis tappaıdy. Olar­da qashanda týǵan jerge de­gen súıispenshilik sezimi, óz hal­qy men Otanynyń baqyty týra­ly ańsar aıqyn kórinedi». Biz ulyq arman men onyń júzege asqan dáýiriniń urpaǵymyz. Biz onyń baǵasy men qadirin aıqyn ajyrata alamyz. Halqymyzdyń, zamanymyzdyń zańǵar ulynyń kóregendigi arqasynda óz jerimiz ben onyń baılyǵynyń uqypty ıesi ekendigimizdi sezinip, jańa tehnologııalardy ǵylymı negiz­­de meń­gerýmen qatar tarıhy­myzda eshqashan bolyp kórme­gen óndiristik qýattar men ekono­mı­kanyń tutas salalaryn iske qosý­ǵa umtylýdamyz. Osy arqyly Qa­zaq­stan ekonomıkasynyń naqty tabystarmen, ulttyq baılyqtyń jáne halyq ıgiliginiń ósimimen nyǵaıa túsetinin sanaǵa toqyp, basshylyqqa aldyq. Jáne, «eń bas­tysy – biz jańasha armandaýdy, Táýelsiz Qazaqstanymyz bir ból­shegi bolyp otyrǵan jaHan­dyq álemdegi qıyndyqtarǵa qara­mastan, el men qoǵamdy damytýda naqty mindetter qoıýdy jáne olardy sheshýdi úırendik». Armansyz áste alǵa basý bolmaıdy. Arman alashapqyn báıge de emes. Elbasy armanymyzdyń kezeńdik týyn bylaısha jelbire­tedi: «Biz Táýelsizdiktiń 25-shi jyl­dyǵyna jańa qazaqstandyq arman­men aıaq bastyq, onyń basty maq­saty júzege asyrylyp jatqan «2050» Strategııasymen bara-bar. HHI ǵasyrdyń ortasyna qaraı biz Qazaqstannyń álemdegi asa damyǵan 30 memlekettiń qataryna qosylýyna qol jetkizýdi josparlap otyrmyz». Ońaı dúnıe arman bolmaıdy. Prezıdent qoǵamdy qozǵalysqa salyp, jaýapkershilik júgin eselep otyr. Sonymen bir me­zette, «Ult Jospary – qazaq­­standyq armanǵa bastaıtyn jol» baǵdary arqyly oǵan jetýdiń joldaryn, oryndalýǵa tıisti mindetterdi saralap ta, salalap ta kórsetip berip otyr. Osy rette, ǵalamdyq ósýdiń ǵylymmen baılanystylyǵyn alǵa shyǵara aıtqanymyz jón. Elbasy buǵan qaratyp: «Biz ǵy­lym­dy qajet etetin ekonomı­ka­ny qalyptastyrý boıynsha jumys­tardy jalǵastyra beremiz. Bul oraı­da básekege qabi­­letti, joǵa­ry teh­nologııaly óndi­­ris­ter­diń synı massasyn ósirýge qol jet­kizý mańyzdy», deıdi. Atalǵan tujy­rym biz aına­lysatyn salaǵa, ıaǵnı or­man alabynyń tıimdiligi men sapa­syn arttyrýǵa da tikeleı qa­tys­ty. Qatarynyń qalyńdaýyn ańsaǵan halqymyz «Ormandaı eliń bolsyn» degendi jaı aıtpaǵan. Maǵyna keń tarmaqty bolǵanymen, ormanshy ǵalymdarǵa júkteler mindet aýqymdy. Jer shary turǵyndarynyń tabysyn qamtamasyz ete otyryp ormandar dúnıejúzilik ekonomıkada asa mańyzdy oryn alady. Sondyqtan, qymbat qazynamyzdy qorǵaý, onyń sheńberin keńeıtý ótkir másele kúıinde tolǵandyrady. Kelesi jyly 60 jyldyǵyn atap ótetin ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń ujymy bul mindetti abyroıly atqarýǵa atsalysýda deı alamyn. Ýaqyt talabyna saı birneshe qurylymdyq ózgeristerdi bastan ótkerdik. Qazirgi kúni ózimizdiń tikeleı mindetimizge saı ǵylymı áleýetke ıe boldyq. Elimizdiń barlyq aımaǵyn qamtıtyn úsh irilendirilgen fılıalymyz bar. Býrabaıdaǵy bas mekeme bes sektorǵa bólinetin úsh ǵylymı bólimdi, ekologııalyq monıtorıng zerthanasyn biriktirip, dendrobaq pen arboretýmnyń qyzmetin úılestiredi. Instıtýttyń negizgi mindeti – orman sharýashylyǵyn júrgi­zýdiń ǵylymı negizdemelik júıe­sin qalyptastyrý jáne Qazaq­stannyń ártúrli tabıǵı aımaq­tarynda landshafttyq qury­lym­daǵy qorǵanyshtyq orman ósirý. Elimizdiń orman qory men ekologııalyq apat aımaqta­ryn­daǵy (Balqash óńiri, Aral teńi­ziniń qurǵaǵan jerleri) agroorman­melıorasııalyq qyzmettiń tıim­diligin kúsheıtý, kógaldandyrý maq­satyndaǵy alqa aǵashtar túrin kóbeıtý men onyń jersinýin qamtamasyz etý jumysymyzdyń basty arnalaryn quraıdy. Ǵylymı-zertteýler 46 taqy­ryptan bastap, basym baǵyttaǵy aýqymdy is-sharalardy qam­tıdy. Sa­lalar boıynsha meılin­­she qys­qartyp aıtsaq, súrek­diń­dilerdiń ónimdiligin boljaýdyń ǵylymı negizdemesi, olardyń quramy jáne shyǵý tegi, qaraǵaı men qaıyń búrshikteri qoryna esep júrgizý boıynsha usynystar, orman baılyǵyn paıdalaný ólshe­min jetildirý, ormandardy qaıta túletýdi kezeńder boıynsha ret­teý­ge baǵyttalǵan usynystar da­ıyndalyp, qoldanysqa engizildi. Kóńil ósirerlik jetistikter qatarynda, 8 jyldyq eńbegimizdiń nátıjesi boıynsha jelegi pıra­mı­daldyq túrdegi qaraǵaıdyń teńdessiz ári óte ásem morfotúrleri synaqtan ótkizilip, «Bulandy» jáne «Symbatty qaraǵaı» sort-klondaryn alýymyzdy aıtýǵa bolady. Sondaı-aq, «Býrabaı-30», «Urymqaı-38», «Urymqaı-53» tuqymdy qaraǵaılarǵa suranys aıryqsha joǵary. Instıtýtymyz 2009 jyldan bastap aǵash túrlerin klondy mıkrokóbeıtý baǵytynda jumys bastap, boz arsha men jóke tuqymynyń tamyrlanýy men órken jaıýyna arnalǵan qorektik ortalar daıyndady. Astanany abattandyrý, onyń aglo­merasııalyq aýqymyn kór­keı­tý jalpyhalyqtyq iske aınaldy. Qysqa merzimde boı kótergen ǵajaıyp qala otandastarymyzdyń rýhyn aspandatyp, ǵalamat jos­parlar túzýge jigerlendirýmen qatar, álemdik keńistiktegi maqta­nysh sezimin týdyrdy. Onyń bir pa­rasy janǵa jaıly jasyl jele­ginen de kórinis tabady. Elbasy N. Á.Nazarbaev Astananyń jasyl beldeýin keńeıtip, onyń kólemin 75 myń gektarǵa jetkizý tapsyrmasyn qoıyp otyr. Bul qatal klımattaǵy dalalyq aımaqta ári orasan zor aýmaqta jasyl beldeý qurýdyń álemdegi eń birinshi jobasy. Qazir 100 myń gektar alqap­ta jobalaý-izdestirý jumys­­tary at­qa­­ryldy. Onda ınstı­týt­tyń ádis­temelik usynystary basshylyqqa alynǵan. Ǵalymdarymyzdyń nusqaýlyqtaryna sáıkes, kógal­­dan­dyrýdyń qoljetimdi baǵyt­tary aıqyndaldy. Suryptaý nátı­jesinde, óskinder tuqymynyń 60 túri synaqtan ótkizildi. Kelesi zertteýlerimiz qorǵanyshtyq alqap­tardaǵy aǵashtyń 13 túriniń meı­linshe tó­zimdiligin kórsetti. Tátti armannyń qusqanaty bo­lýǵa tıisti. Prezıdent maqala­synda senim qýatyndaǵy mynadaı sózder bar: «Biz ózimizdiń jańa ar­manymyzǵa jaqyndaýdy Bes ıns­tıtýttyq reformany júzege asyrý boıynsha 100 naqty qadam – Ult Josparyn jasaýdan bastadyq. Osy jańǵyrtýlarǵa sheshýshi ról berilip otyr. Olar Qazaqstandy, onyń ekonomıka­syn, memleket pen qoǵamdy ózgertetin tarıhı mindetter keshenin sheshýge dańǵyl jol salady. Olar planetadaǵy asa damyǵan memleketterdi biriktiretin Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń standarttaryna sáıkes keletin eldi damytý, ekonomıkalyq ósim men barlyq qazaqstandyqtardyń ómirin jaq­sar­tý úshin jańa laıyqty jaǵdaı­lar qalyptastyrady. Bizdiń Qazaq­stanymyz serpindirek, laıyq­ty­raq, senimdirek jáne dáýlettirek bolady». Ámánda jaqsylyqqa umtylǵan jaqsy. Bul Allanyń nury shashyrap turatyn jol. Biz maqsatymyzǵa jetemiz! Bolat MUQANOV, Qazaq orman sharýashylyǵy ǴZI dırektory, AShǴ akademıgi, Býrabaı aýdanynyń qurmetti azamaty. Aqmola oblysy, Býrabaı aýdany.