Iаdrolyq qater qaıtse azaıady?

Qazaqstan Prezıdentiniń baspasóz qyzmeti Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıt: ilgeri bastaǵan jol» maqalasy týraly habarlady. Qazaqstan Prezıdentiniń maqalasy Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıt aıasynda AQSh-tyń The Hill atty kúndelikti saıası gazetinde jarııalandy. Nursultan Nazarbaevtyń pikirinshe, is-shara aıasynda ótken kezdesýler qaýipti ıadrolyq materıaldar aınalymyn baqylaý máselesindegi yntymaqtastyqty jańa deńgeıge kóterdi, al AQSh Prezıdenti Barak Obamanyń osy sammıtterdi shaqyrýdaǵy kósh­basshylyǵy ıadrolyq qaýipsizdikti nyǵaıtý isine naqty úles qosty. «Degenmen, sammıtter se­rııa­synyń qorytyndysyn shy­ǵara otyryp, halyqaralyq qoǵam­dastyq ıadrolyq qater azaıma­ǵanynnyń, kerisinshe ulǵaıyp bara jatqanyn moıyndaýy tıis. Transulttyq terrorlyq uıym­dardyń ósip-jetilýi jáne óńirlik qaq­tyǵystar eskerýge tıis jańa prob­lemalardy týdyrýda», – delin­gen maqalada. Nursultan Nazarbaev Keńes Odaǵynan qýaty jóninen álemdegi tórtinshi ıadrolyq arsenalǵa ıe bolyp qalǵan Qazaqstannyń tájirıbesine nazar aýdardy. «Jeri ıadrolyq qarý synaý úshin polıgon retinde paıdalanylǵan, 500 ıadrolyq synaqtyń saldarynan 1,5 mıllıonnan astam azamaty men aýqymdy terrıtorııasy radıasııaǵa ushyraǵan elimizdiń tarıhı tájirıbesi bizdi qaýipsizdikti basqasha túsinýge alyp keldi», – dep atap ótti Qazaqstan Prezıdenti. Memleket basshysy Qazaqstan halqynyń qoldaýy arqasynda keńestik Semeı ıadrolyq polıgony jabylǵanyn, sodan keıin elimiz óz aýmaǵyndaǵy barlyq ıadrolyq qarýdan bas tartqanyn aıtty. «Qarý jáne ıadrolyq materıaldar qoryn joıý óńirimizge qaýipsizdik pen turaqtylyq ákeldi. Alaıda, áldeqaıda berik qaýip­sizdik barlyq taraptyń ózara qaýip­sizdigine baǵyttalǵan qu­rylymdar arqyly ǵana qam­tama­syz etilýi múmkin», – delingen maqa­lada. Nursultan Nazarbaev mundaı úderis Ortalyq Azııada senim shara­laryn júzege asyrýdan bastal­ǵanyna nazar aýdardy. Bul ynty­maqtastyq keıinnen Ortalyq Azııany ıadrolyq qarýdan ada óńir retinde jarııalaýǵa yqpal etti, nátıjesinde óńir barynsha turaqty bola tústi. «Iаdrolyq qarý budan bylaı Ortalyq Azııada ulttyq qaýip­­siz­dikti qamtamasyz etý faktory bolyp sanalmaıdy», – dedi Nursultan Nazarbaev. Memleket basshysy elimizdiń tájirıbesi ıadrolyq qarý máselesin barynsha keńinen talqylaý úshin jaǵdaı jasaýǵa múmkindik bergenin aıtty. Qazaqstannyń biregeı tarıhy Irannyń AQSh, Reseı, Qy­taı, Ulybrıtanııa, Fransııa jáne Germanııamen ıadrolyq prob­le­ma boıynsha kelisim ázirleý jónindegi bastapqy kelissózderine septigin tıgizdi. Bul rette Qazaqstan Prezıdenti alańdaýshylyq týdyryp otyrǵan jaıttyń – qarý jasaýǵa múmkindik beretin deńgeıge deıin ýrandy ba­ıytý isiniń tamyryna balta shabý qajettigin aıryqsha atap ótken. Bul úshin Qazaqstandaǵy Atom energııasynyń halyqaralyq agent­tigi tarapynan tómen baıytylǵan ýrannyń álemdegi tuńǵysh banki qurylýda, ol ıadrolyq otyndy kez kelgen elge jetkizýdi se­nim­di túrde qamtamasyz etip, sol ar­qyly baıytýǵa arnal­ǵan baǵa­sy qym­bat turatyn jáne turaq­­syz­­dan­dyratyn qondyr­ǵylardy ázirleý men jasaýǵa degen qajet­tilikti joıady. Nursultan Nazarbaev ıadrolyq synaqtardyń barlyǵyna tyıym salý qajettigin taǵy da atap aıtty. «Birikken Ulttar Uıymy 29 tamyzdy, Semeı polıgony jabylǵan kúndi Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy kúrestiń halyqaralyq kúni dep jarııalady. Qazaqstandaǵy ıadro­lyq synaqtardyń aýyr saldarlary jáne Iаdrolyq synaqtarǵa jap­paı tyıym salý týraly shart­t­yń (IаSJTSh) tezirek kúshi­ne ený qajettigi týraly biz bas­ta­mashylyq etken ATOM jobasynda halyqaralyq deńgeıde aıtylǵan, onyń ıdeıalaryna 100-den astam eldiń qarapaıym turǵyndary qoldaý kórsetti», – delingen maqalada. Japonııamen birge IаSJTSh jónindegi sholý konferen­sııa­synyń teń tóraǵasy retinde Qazaq­stan bul másele boıynsha ilgeri­leýshilikke qol jetkizý úshin ju­mys júrgizýge nıetti. Nursultan Nazarbaev barlyq memleketterdi, ásirese, IаSJTSh-nyń kúshine enýine yqpal etetin elderdi jaýap­ker­shilik tanytyp, tıisti qadamdar ja­saýǵa shaqyrdy. «Synaqtarǵa tyıym salý bar­lyq máseleni ózinen ózi sheshpeıdi. Biraq kelisimniń kúshine enýi bizdiń álemdegi ıadrolyq qarýdy joıý jónindegi túpkilikti maqsat jolyndaǵy taǵy bir eleýli qadam bolmaq», – dep túıindedi Memleket basshysy.